SERIAL NETFLIX
Uważam, że podczas epoki lodowej
istniała jakaś zaawansowana cywilizacja.
Nie mówię, że ci ludzie latali na księżyc.
Ale że byli dużo bardziej rozwinięci,
jeśli chodzi o wiedzę naukową…
wiedzę o ziemi, wiedzę o wszechświecie,
niż nas uczono.
Byli niezwykle uzdolnionymi inżynierami,
jak budowniczowie tego, co znajduje się w tureckiej Kapadocji.
Głęboko pod ziemią znajduje się starożytny bunkier…
zdolny pomieścić nie kilka osób, a tysiące.
Historycy od dawna zastanawiali się nad jego przeznaczeniem,
ale ja uważam, że jego istnienie może tłumaczyć,
jak zaginiona cywilizacja, której szukam, przestała istnieć.
Oto historia Derinkuyu.
OKRUTNA ZIMA
Przyjechałem do tureckiej Kapadocji.
Około 386 kilometrów na północny zachód od tajemniczego Göbekli Tepe…
GÖBEKLI TEPE TURCJA
…które zostało celowo zakopane
ku pamięci ogromnych kataklizmów epoki lodowej.
Miliony lat temu okoliczny krajobraz
odmieniły erupcje wulkanów, które pozostawiły po sobie popiół,
po stuleciach zmieniony w miękki tuf.
Żywioły łatwo kształtowały tę skałę,
tworząc „bajeczne kominy”, jak nazywają je miejscowi.
Ale skała ta była również budulcem
jednego z największych projektów,
które ludzkość miała okazję stworzyć pod ziemią.
Kilka kilometrów stąd
odkryto tajemnicze ukryte miasto stworzone tysiące lat temu.
To dzieło wciąż niezidentyfikowanej cywilizacji,
motywowanej niewątpliwie przez strach.
Pytanie brzmi, strach przed czym?
Najbliższe miasto, Derinkuyu, niczym się nie wyróżnia.
Ale w roku 1963 budowlańcy odkryli pod podłogą remontowanego domu
głęboki tunel prowadzący do zapomnianego świata.
Mijając zakurzone ulice tego miasteczka, trudno uwierzyć,
że w skale tuż pod moimi stopami
wykuto ogromny i tajemniczy podziemny kompleks.
Jeśli macie klaustrofobię, uznajcie to za ostrzeżenie.
Zmierzamy pod ziemię.
Podziemne miasto Derinkuyu.
Tunele i komnaty
sięgające nawet 85 metrów pod ziemię,
18 poziomów pomieszczeń i tuneli.
Cały kompleks wykuto w skale przy użyciu toporów.
Skupisko wąskich tuneli,
jak również wielkich, otwartych przestrzeni.
Z wewnątrz nie da się określić skali tego miejsca.
Ale większość tego miasta już zmapowano.
A jeśli pominąć skały między przestrzeniami,
zobaczymy plan miasta,
który jest niebywały.
Miasto wygląda jak ogromna hodowla mrówek, pełna podziemnych jaskiń i tuneli,
rozciągająca się na cztery kilometry kwadratowe.
By zapewnić wentylację, w Derinkuyu zbudowano 15 000 kanałów powietrznych
łączących górne poziomy z powierzchnią…
jak również ponad 50 pionowych szybów,
z których część sięga lustra wody 85 metrów pod powierzchnią ziemi,
skąd nazwa kompleksu.
Derinkuyu oznacza „głęboką studnię”.
Geniusz i złożoność tej konstrukcji widać w tym,
że pomieściłaby nawet 20 000 ludzi.
Ale pozostają pytania.
Jakich ludzi, kiedy i po co?
Trudno powiedzieć,
ponieważ jest jak miejsce zbrodni, po którym od wieków deptano.
TURCJA SYRIA
Wiele kultur tu się przewijało.
KAPADOCJA
Przez wieki Kapadocja była istotnym strategicznie miejscem
pośrodku legendarnego Jedwabnego Szlaku łączącego Azję z Europą,
sięgającego czasów Aleksandra Wielkiego.
JEDWABNY SZLAK
Turecka naukowczyni, Sevim Tunçdemir,
jest ekspertką od tuneli z Derinkuyu i ich mieszkańców.
DYREKTOR MUZEUM
Żyło tu wiele cywilizacji.
Możemy zacząć od początku.
Hetyci,
Frygijczycy, Persowie,
królestwo Kapadocji,
Cesarstwo Rzymskie.
Wszyscy korzystali z tego miejsca.
Było w użyciu nawet w czasach Imperium Osmańskiego.
1400 N.E.
Kiedy odkryto tunele,
archeolodzy znaleźli w nich artefakty wczesnych chrześcijan,
a na najgłębszych poziomach tajne miejsca spotkań
wykute na kształt kościołów.
Pierwotną teorią,
którą wielu historyków wciąż powtarza,
było, że tunele pod Derinkuyu
zostały wykute przez chrześcijan w VII wieku naszej ery.
650 N.E.
Mieli się w nich chronić przed Arabami.
Turyści z zachodu lubią tę opowieść.
Jest jednak całkowicie nieprawdziwa.
Późniejsze wykopaliska wykazały, że ludzie korzystali z tego miejsca
nawet w VIII wieku p.n.e.
750 P.N.E.
Setki lat przed pojawieniem się chrześcijan.
Zauważamy to raz po raz na wielu stanowiskach archeologicznych.
Uważa się, że archeolodzy posiadają wiedzę,
jednak okazuje się, że się mylą.
Mylą fakty.
Późniejsze wykopaliska udowodniły, że się mylą.
Nie ufajcie tabliczkom. Sprawdzajcie sami.
Nie ufajcie tak zwanym ekspertom.
Wiele kultur przez wieki korzystało z tych tuneli,
ale ja chcę wiedzieć, kto był pierwszy.
Jak daleko w przeszłość sięgają?
Historyk Hüsam Süleymangil bada to miejsce od dekad,
próbując odkryć jego tajemnicze początki.
Kiedy patrzę na złożoność Derinkuyu, jestem zadziwiony.
Jak myślisz, kiedy rozpoczęła się budowa?
Są różne teorie.
HISTORYK
Żadna z nich nie jest potwierdzona.
Rozumiem.
Nie znaleziono żadnych zapisów.
Żadnego materiału organicznego do datowania węglowego.
Cokolwiek poddano datowaniu?
Z tego, co mi wiadomo, nie.
To bardzo dziwne.
Data więc pozostaje tajemnicą.
Mam swoje teorie,
ale Hüsam sugeruje datę,
kiedy z tych jaskiń korzystała najstarsza znana kultura.
Myślę, że najbardziej prawdopodobne jest,
że było to w VIII wieku p.n.e.
W tamtym czasie tę część świata
zamieszkiwali Frygijczycy
żyjący w strachu przed innym imperium, Asyryjczykami.
Wiemy, że z południowego wschodu nacierała tu wielka armia Asyryjczyków.
Frygijczycy musieli śmiertelnie się jej bać.
Asyryjczycy znani byli ze skórowania więźniów,
nabijania ich na pale i palenia dzieci żywcem.
Według późniejszych źródeł,
kiedy Asyryjczycy najechali tutejszy lud,
zaskoczyła ich innowacyjna taktyka obrońców.
Frygijczycy walczyli z Asyryjczykami
w sposób partyzancki,
atakując z niespodziewanych miejsc.
Kiedy żołnierze ich ścigali,
ci używali tych miejsc jako kryjówek.
Uświęcony zwyczaj wojny partyzanckiej.
Podobne tunele kopał Wietkong w Wietnamie Południowym.
To samo robili Afgańczycy,
chowając się przed silniejszymi siłami Sowietów, a potem Amerykanów.
Oficjalna wersja głosi,
że Frygijczycy wykuli te tunele jako tajną bazę wojskową,
co nabiera sensu, kiedy spojrzymy na pewną ciekawą cechę tego miejsca.
Ogromne kamienne dyski, które można przesuwać,
by blokować przejście.
Kamienie te mają średnicę nawet półtora metra
i ważą nawet do pół tony.
Pośrodku dysku znajduje się otwór.
Wystarczy włożyć mniejszy kamień, by zamknąć drzwi
i nie pozwolić nikomu się przedostać.
Ale czy Frygijczycy stworzyli ten pomysłowy mechanizm,
czy był on tu już wcześniej?
Drzwi są wykute z tego samego popiołu,
z którego są bajeczne kominy.
Ta sama miękka skała pozwoliła komuś to wykopać.
Szczelnie zamykane drzwi dzielą jeden poziom od drugiego,
musiało wymagać to dużej wiedzy na temat inżynierii.
Jednak skała jest miękka,
zdeterminowani najeźdźcy z młotami i dłutami
łatwo mogliby się przebić,
sprawiając, że cały wysiłek poszedłby na marne.
Zaczynam się zastanawiać, czy w ogóle chodziło o ludzkich najeźdźców.
Mniej przypomina mi to fortyfikacje obronne,
a bardziej pomysłowy sposób na zapewnienie ludziom prywatności
lub zabezpieczenie przed ogniem.
Nawet jeśli to miejsce zbudowano jako bazę wojskową,
dlaczego akurat tu?
Nie było tu czego bronić.
Nie było tu żadnych osad
aż do roku 1830.
Pomysł, że ludzie chronili się tu przed najeźdźcami
ma dla mnie niewiele sensu.
Kiedy najeźdźcy atakują,
chcą przejąć i okupować dany teren.
Zablokowaliby wyjścia i czekali, aż obrońcy umrą z głodu.
Ten pomysł nie ma dla mnie sensu.
Myślę, że naukowcy poszli za daleko,
mówiąc o VIII wieku p.n.e.,
tylko dlatego, że znaleziono ślady ludzi z tego okresu.
Tak.
Nie wiemy, kiedy ten kompleks powstał.
Mógł powstać wcześniej.
Możliwe, to wciąż tajemnica.
Najbardziej prawdopodobna teoria
nie musi być jedyną słuszną.
Datowanie tego podziemnego miasta
to bardzo niepewne zadanie.
Sugerowane daty pochodzą od czasów, w których miejsce to było użytkowane.
To, że dziś mieszkam w danym domu,
nie znaczy, że ja go zbudowałem.
Stąd pytanie o oficjalną wersję historii.
Czy tunele mogą być starsze,
o wiele starsze, niż głosi oficjalna teoria?
Może ludzie stworzyli je nie po to, by schować się przed najeźdźcami,
ale przed czymś zupełnie innym?
Najstarsze poziomy, te blisko powierzchni,
nie wyglądają na fortyfikacje,
ale na miejsca do życia.
Podziemne miasta stworzono, by ludzie w nich żyli.
Zwykłym, codziennym życiem.
Mieli tu wszelkie zasoby.
Wybudowali kuchnie, spiżarnie i miejsca do życia.
Sekcje, o których wiemy, że były wykorzystywane do gotowania,
mają nawet małe kominy.
Przy wejściach są nawet komnaty określone jako stajnie.
Zwierzęta byłyby najcenniejszą własnością tych ludzi.
Jedno miejsce zidentyfikowano nawet jako winiarnię,
gdzie gnieciono winogrona.
Fakt, tunele byłyby doskonałą winnicą.
Temperatura jest dogodna,
niezależnie od tej na powierzchni.
Jedzenie dłużej pozostałoby świeże.
Derinkuyu stworzono dla dużej liczby ludzi.
Podziemny bunkier.
Pomyślcie o współczesności
i istniejących podziemnych pomieszczeniach.
Cheyenne Mountain Complex w Kolorado.
DÌXIÀ CHÉNG CHINY
Sieć tuneli Dìxià Chéng pod Pekinem.
PREZYDENCKIE CENTRUM OPERACYJNE USA
Prezydenckie Centrum Operacyjne pod Białym Domem.
Żadnego z tych kompleksów nie zbudowano, by się bronić.
Zostały stworzone jako miejsca ucieczki,
by ratować się przed zagrożeniem z góry.
Myślę, że właśnie o to chodziło…
w Derinkuyu.
Wierzę też, że bunkier ten powstał dużo wcześniej,
niż twierdzą archeolodzy.
Ślady sugerują,
że historia Derinkuyu może sięgać ostatniej epoki lodowej.
Wskazują na to znaki pozostawione przez topory
na ścianach Derinkuyu.
Półtora kilometra od Derinkuyu
tureccy archeolodzy badający starożytne koryto rzeki
odkryli topory i kamienne narzędzia
datowane na około 9500 rok p.n.e.,
końcówkę ostatniej epoki lodowej.
Takich samych narzędzi
użyto do wykucia najstarszych komnat.
TURCJA
Pomyślcie o częściowo podziemnej komnacie w Karahan Tepe,
niecałe 480 kilometrów stąd.
Jej kamienne kolumny przypominają
naturalne bajeczne kominy w Kapadocji.
Nikt nie kłóci się z tym,
że tę komnatę wykuto pod koniec ostatniej epoki lodowej,
więc i Derinkuyu
mogło powstać w tym samym czasie.
Głębokość, złożoność i skala Derinkuyu
to coś, co trudno zignorować,
budowniczowie musieli włożyć w to przedsięwzięcie mnóstwo wysiłku.
Jeszcze bardziej niezwykły jest fakt,
że to nie jedyne podziemne miasto w Kapadocji.
W roku 2013 budowlańcy natknęli się
na tunele w Nevşehir,
27 kilometrów stąd.
Znaleźli tam podziemne miasto jeszcze większe niż Derinkuyu.
Od tamtej pory znaleziono kolejne miasta.
TURCJA
Szokujące jest, że w Kapadocji…
KAPADOCJA
…archeolodzy zidentyfikowali 36 podziemnych miast.
A jeśli doliczymy do nich dwupoziomowe,
będzie ich aż 200.
Jedno z tych miast, oddalone zaledwie osiem kilometrów od Derinkuyu,
skrywa niezwykłą tajemnicę.
Tunele w Kaymaklı sięgają ośmiu poziomów
na terenie większym niż Derinkuyu.
Na podstawie komór na zapasy
archeolodzy uważają, że miasto pomieściłoby 3500 ludzi.
Ale najważniejsza rzecz znajduje się na trzecim poziomie w dół.
Długi podziemny tunel.
Dziś nie da się nim przejść,
ale niektórzy twierdzą, że łączy Kaymaklı z Derinkuyu.
Prosta linia o długości około ośmiu kilometrów.
Archeolodzy potwierdzili,
że co najmniej sześć innych podziemnych kompleksów w Kapadocji
jest połączonych ze sobą podobnymi przejściami.
Uważam, że to wszystko zmienia.
Podziemne labirynty to nie odizolowane bunkry.
To część ogromnego projektu
liczącego tuziny podobnych miejsc w całym regionie.
KAPADOCJA
Tylko bardzo zmotywowana kultura mogła zrobić coś takiego.
Jakie zagrożenie mogło na nich czyhać,
skoro cały lud,
setki albo tysiące ludzi, wykuło podziemne miasta, by w nich żyć?
Musi istnieć lepsze wytłumaczenie
niż nadciągający najeźdźcy.
Odpowiedź może kryć się w jednym z najstarszych tutejszych mitów,
który sięga tysięcy lat, aż do zaratusztrian.
To słynni wirujący derwisze z Kapadocji.
Wyznawcy religii zwanej sufizmem.
To jedna z pozostałości zaratusztrianizmu.
Niektórzy twierdzą, że starożytny perski prorok, Zaratusztra,
założył jedną z najstarszych wciąż praktykowanych religii.
Jego święte teksty odnoszą się do podziemnego miasta
i mówią nam, kto je stworzył i dlaczego.
Zaratusztra opowiada o pierwszym królu i twórcy cywilizacji,
człowieku zwanym Yima.
Pewnego dnia, kiedy Yima był nad rzeką,
wielki bóg Ahura Mazda zjawił się przed nim i go ostrzegł.
Nie przed potopem, a przed okrutną zimą.
Kazał Yimie zbudować varę, potężne podziemne schronienie.
Miał tam sprowadzić najlepszych spośród ludzi oraz zwierzęta,
parę z każdego gatunku.
Yima miał ukryć tam nasiona wszystkich drzew i owoców,
by nie skończyły mu się zapasy, póki nie skończy się zima.
Święty tekst mówi nam również,
że koniec zimy zapowie wąż na niebie.
Mityczna vara
bardzo przypomina tutejsze podziemne miasta.
Jednak historycy nie chcą widzieć podobieństwa.
Mit o Yimie to kolejny z mitów,
o których archeolodzy myślą, że są bez znaczenia,
jednak mówią o zbliżającej się okrutnej zimie.
Geolodzy potwierdzili,
że Ziemię nawiedził czas wielkich powodzi w okresie młodszego dryasu,
przypominający to, co czytamy w mitach.
Zauważyli też, że potem temperatura znacznie spadła.
Okrutna zima.
Do tego koniec zimy
miał zapowiedzieć ogromny wąż na niebie,
a węże znajdowaliśmy już w mitach Azteków
i Irokezów.
Węże zawsze wiązano z kataklizmami.
Przypominają mi się słupy z Göbekli Tepe
pełne symboli węży spadających z nieba.
A także wąż z maltańskiej Ġgantii.
Czy Kopiec Węża w Ameryce Północnej.
Oczywiście archeolodzy nie łączą ze sobą starożytnych symboli i tradycji
z różnych części świata, nie mówiąc już…
MEKSYK
…o jednym wydarzeniu.
Widzieliśmy jednak, jak różne i rzekomo niepowiązane ze sobą konstrukcje
z różnych miejsc na świecie
wydają się czerpać z dziedzictwa bardzo starożytnej wiedzy.
Nieznanego wspólnego dziedzictwa.
Zaskakuje nas, że podczas epoki lodowej
mogła istnieć cywilizacja, która wpłynęła na cały świat,
i która żyła obok ludów zbieracko-łowieckich, o których wiemy.
Cywilizacja, która przepadła,
gdy pojawiły się kataklizmy młodszego dryasu.
Czy nawiązania do węży mogą być częścią tego dziedzictwa?
Ostrzeżeniem, które pozostawili.
Myślę, że ludzkość to gatunek z amnezją.
Tak mocno oberwaliśmy w głowę
podczas kataklizmów epoki lodowej,
że zapomnieliśmy o istotnej części naszej historii.
To duży problem, ponieważ wiele z tych mitów,
w tym historia Yimy, kończy się ostrzeżeniem od bogów,
że pewnego dnia czeka nas podobna katastrofa.
Czy to możliwe?
Przez dłuższy czas nie wiedzieliśmy, co spowodowało powodzie,
pożary i mrozy młodszego dryasu,
ale nowe odkrycia geologów sugerują coś przerażającego.
Ślady widoczne do dziś
na naznaczonym krajobrazie prehistorycznej Ameryki,
dokąd wybieram się teraz.
Jestem przekonany, że początek symboliki węży
ma związek z wężami na niebie,
które nazywamy kometami.
Napisy: Jakub Jadowski