1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
SEBUAH SIRI NETFLIX

2
00:00:14,040 --> 00:00:17,760
Saya cuma mencadangkan
sesuatu yang kita akan iktiraf

3
00:00:17,840 --> 00:00:22,120
sebagai peradaban maju
telah wujud di Zaman Ais.

4
00:00:22,960 --> 00:00:25,640
Saya tak kata mereka ke bulan.

5
00:00:29,840 --> 00:00:33,920
Tapi maksud saya, mereka jauh lebih maju

6
00:00:34,000 --> 00:00:35,800
dari segi ilmu sains.

7
00:00:38,080 --> 00:00:40,920
Ilmu tentang bumi, alam semesta,

8
00:00:41,000 --> 00:00:42,560
berbanding yang kita ketahui.

9
00:00:44,800 --> 00:00:48,040
Mereka juga memiliki
pencapaian kejuruteraan yang hebat,

10
00:00:49,320 --> 00:00:52,720
contohnya tapak yang bakal saya lawati
di Cappadocia, Turkiye.

11
00:00:54,400 --> 00:00:58,440
Terdapat sebuah kubu pertahanan kuno
jauh di bawah tanah…

12
00:01:02,040 --> 00:01:06,440
dibina bukan untuk melindungi
beberapa orang, tapi ribuan orang.

13
00:01:08,200 --> 00:01:11,840
Sejarawan aliran utama
telah lama membahaskan tujuannya,

14
00:01:11,920 --> 00:01:14,480
tapi saya percaya ia mungkin menjelaskan

15
00:01:14,560 --> 00:01:19,800
bagaimana tamadun purba
yang saya cari selama ini hilang.

16
00:01:21,120 --> 00:01:24,160
Ini adalah kisah Derinkuyu.

17
00:01:34,160 --> 00:01:39,360
MUSIM SEJUK YANG MEMBAWA MAUT

18
00:01:42,680 --> 00:01:46,960
Saya berada di sebuah wilayah di Turkiye
yang dipanggil Cappadocia.

19
00:01:49,560 --> 00:01:55,880
Kira-kira 240 batu ke barat laut
dari Göbekli Tepe bermisteri…

20
00:01:55,960 --> 00:01:57,240
GÖBEKLI TEPE
TURKIYE

21
00:01:57,320 --> 00:01:59,480
…yang ditanam dengan sengaja,

22
00:02:01,040 --> 00:02:05,720
mengabadikan bencana maha hebat
di penghujung Zaman Ais.

23
00:02:09,440 --> 00:02:13,600
Berjuta-juta tahun lalu,
landskap kawasan ini mengalami perubahan

24
00:02:13,680 --> 00:02:20,320
akibat beberapa letupan gunung berapi
yang meninggalkan lapisan-lapisan abu

25
00:02:20,400 --> 00:02:25,160
yang mampat selama beribu tahun
menjadikannya batu lembut dipanggil tuf.

26
00:02:26,920 --> 00:02:29,720
Batu yang mudah dibentuk,

27
00:02:29,800 --> 00:02:32,760
penduduk tempatan
menggelarnya "serombong pari-pari."

28
00:02:33,880 --> 00:02:37,200
Namun, batu ini turut
memungkinkan pembinaan

29
00:02:37,280 --> 00:02:41,040
salah satu projek berskala besar
paling menakjubkan

30
00:02:41,120 --> 00:02:46,160
yang pernah dilaksanakan oleh manusia
jauh di bawah batu lembut ini.

31
00:02:47,240 --> 00:02:49,360
Beberapa batu dari tempat saya berdiri,

32
00:02:49,440 --> 00:02:54,440
kota misteri tersembunyi yang dibina
ribuan tahun lalu telah didedahkan.

33
00:02:54,520 --> 00:02:57,840
Ia ciptaan tamadun
yang masih belum dikenal pasti

34
00:02:57,920 --> 00:03:00,520
dan pembinaannya didorong oleh ketakutan.

35
00:03:00,600 --> 00:03:03,760
Persoalannya, apa yang menakutkan mereka?

36
00:03:14,520 --> 00:03:18,160
Pekan terdekat, Derinkuyu,
kelihatan biasa.

37
00:03:20,800 --> 00:03:26,320
Tetapi pada tahun 1963, apabila lantai
sebuah rumah dipecahkan oleh tukang,

38
00:03:27,920 --> 00:03:33,880
mereka temui sebuah terowong yang dalam,
menuju ke sebuah dunia terbiar.

39
00:03:35,360 --> 00:03:39,360
Sambil berjalan di pekan kecil ini,
sukar untuk kita percaya

40
00:03:39,840 --> 00:03:43,240
ada sebuah kompleks
bawah tanah purba penuh misteri

41
00:03:43,840 --> 00:03:47,600
yang digali dari batuan dasar
betul-betul di bawah kaki saya.

42
00:03:50,840 --> 00:03:54,200
Ini peringatan buat
mereka yang klaustrofobia.

43
00:03:56,960 --> 00:03:58,720
Kita akan ke bawah tanah.

44
00:04:06,040 --> 00:04:09,080
Inilah bandar bawah tanah Derinkuyu.

45
00:04:12,720 --> 00:04:15,560
Terdiri daripada beberapa terowong
dan bilik batu

46
00:04:15,640 --> 00:04:19,040
sedalam 85 meter di bawah permukaan…

47
00:04:21,279 --> 00:04:24,040
menghasilkan 18 tingkat
berisi terowong dan bilik.

48
00:04:26,839 --> 00:04:31,320
Keseluruhan kompleks ini
ditakik dengan kapak.

49
00:04:32,680 --> 00:04:34,840
Laluan-laluan sempit

50
00:04:34,920 --> 00:04:37,960
yang kemudiannya
melebar ke ruang lebih luas.

51
00:04:39,080 --> 00:04:44,200
Dari dalam, hampir mustahil
untuk mengetahui skala tempat ini.

52
00:04:45,680 --> 00:04:48,440
Namun, hampir kesemua
kota ini telah dicartakan

53
00:04:50,000 --> 00:04:52,920
dan jika batu
antara ruang-ruang ini dialihkan,

54
00:04:53,720 --> 00:04:55,840
kita boleh lihat keratan rentasnya

55
00:04:57,200 --> 00:04:59,000
dan ia benar-benar mengagumkan.

56
00:05:02,600 --> 00:05:09,120
Ia seperti sebuah sarang semut lengkap
dengan gua dan terowong bawah tanah

57
00:05:09,200 --> 00:05:12,680
menganjur seluas empat kilometer persegi.

58
00:05:14,160 --> 00:05:20,000
Bagi memastikan pengudaraan yang baik,
Derinkuyu dilengkapi 15,000 saluran udara

59
00:05:20,080 --> 00:05:22,360
menyambung tingkat atas dengan permukaan…

60
00:05:25,200 --> 00:05:27,760
dan lebih 50 syaf menegak,

61
00:05:27,840 --> 00:05:32,720
ada antaranya mencecah aras air bumi
85 meter di bawah permukaan.

62
00:05:36,280 --> 00:05:38,320
Dari sinilah ia mendapat namanya.

63
00:05:38,400 --> 00:05:41,120
Derinkuyu bermaksud "telaga dalam."

64
00:05:45,040 --> 00:05:48,480
Kepintaran dan kerumitan
seni bina ini amat menakjubkan.

65
00:05:48,560 --> 00:05:53,640
Derinkuyu dipercayai boleh
menempatkan sehingga 20,000 orang.

66
00:05:54,320 --> 00:05:55,560
Tapi soalannya,

67
00:05:56,240 --> 00:05:59,520
siapa, bila dan kenapa?

68
00:06:02,600 --> 00:06:04,360
Sukar untuk dapatkan jawapan

69
00:06:05,080 --> 00:06:09,840
kerana Derinkuyu seperti lokasi jenayah
yang telah dicemar untuk masa yang lama.

70
00:06:13,280 --> 00:06:15,640
Kawasan ini pernah
menempatkan banyak budaya.

71
00:06:17,000 --> 00:06:21,240
Selama berabad-abad, Cappadocia
merupakan sebuah kawasan strategik…

72
00:06:22,400 --> 00:06:26,920
…di sepanjang Jalan Sutera legenda
yang menghubungkan Asia ke Eropah

73
00:06:27,560 --> 00:06:29,880
sejak zaman Iskandar Agung.

74
00:06:29,960 --> 00:06:30,800
JALAN SUTERA

75
00:06:32,280 --> 00:06:34,480
Sarjana Turkiye, Sevim Tunçdemir,

76
00:06:34,560 --> 00:06:38,440
merupakan pakar terowong Derinkuyu ini
dan pelbagai penghuninya.

77
00:06:38,960 --> 00:06:39,880
PENGARAH MUZIUM

78
00:06:39,960 --> 00:06:41,640
Kawasan ini menempatkan banyak peradaban.

79
00:06:41,720 --> 00:06:45,080
Jika kita kira dari awal,

80
00:06:46,160 --> 00:06:47,440
ada Hittite,

81
00:06:47,520 --> 00:06:50,080
kemudian Phrygia, diikuti dengan Parsi,

82
00:06:50,920 --> 00:06:52,600
kerajaan Cappadocia,

83
00:06:52,680 --> 00:06:54,080
Empayar Rom.

84
00:06:54,160 --> 00:06:56,960
Mereka semua pernah tinggal di sini.

85
00:06:57,520 --> 00:07:02,120
Malah ia masih digunakan
sehingga zaman Uthmaniyah.

86
00:07:04,800 --> 00:07:06,760
Ketika terowong ini ditemui,

87
00:07:06,840 --> 00:07:10,440
ahli-ahli arkeologi menjumpai
artifak dari pengikut Kristian awal

88
00:07:12,000 --> 00:07:15,200
dan di tingkat paling bawah,
bilik-bilik mesyuarat sulit

89
00:07:15,280 --> 00:07:18,200
diukir dengan
siling berkubah seperti gereja.

90
00:07:19,800 --> 00:07:21,360
Maka, teori asalnya,

91
00:07:21,440 --> 00:07:24,080
yang masih dipegang oleh ramai sejarawan,

92
00:07:24,680 --> 00:07:26,680
adalah terowong-terowong ini

93
00:07:26,760 --> 00:07:30,200
digali oleh penganut Kristian
pada abad ketujuh Masihi…

94
00:07:32,200 --> 00:07:34,920
untuk bersembunyi
dari puak Arab yang menyerang.

95
00:07:36,440 --> 00:07:38,920
Kisah yang menarik bagi pelancong Barat.

96
00:07:39,880 --> 00:07:42,200
Ia juga salah.

97
00:07:45,160 --> 00:07:49,280
Ekskavasi kemudian menjumpai bukti
bahawa kota bawah tanah ini

98
00:07:49,360 --> 00:07:52,000
digunakan seawal
abad kelapan sebelum Masihi,

99
00:07:52,520 --> 00:07:55,720
beratus tahun sebelum ketibaan Kristian.

100
00:07:57,840 --> 00:08:01,760
Perkara begini kerap berlaku
di mana-mana tapak arkeologi.

101
00:08:01,840 --> 00:08:06,240
Terapat pemahaman berdasarkan
teori-teori arkeologi yang diterima pakai

102
00:08:06,320 --> 00:08:09,000
dan berulang kali juga ia didapati salah.

103
00:08:09,760 --> 00:08:11,040
Salah fakta.

104
00:08:11,120 --> 00:08:14,640
Hasil ekskavasi membuktikan kesalahan,
tapi masih tak berubah.

105
00:08:15,200 --> 00:08:18,600
Jangan percaya begitu sahaja.
Selidik sendiri.

106
00:08:18,680 --> 00:08:21,200
Jangan berharap pada pakar-pakar sahaja.

107
00:08:25,080 --> 00:08:28,400
Banyak peradaban
yang menggunakan terowong ini,

108
00:08:29,480 --> 00:08:33,280
tapi saya ingin tahu
siapa yang memulakan projek hebat ini?

109
00:08:34,440 --> 00:08:36,360
Bilakah ia dimulakan?

110
00:08:38,400 --> 00:08:43,679
Sejarawan Hüsam Süleymangil telah mengkaji
perkara ini selama berpuluh tahun

111
00:08:43,760 --> 00:08:46,400
untuk cuba merungkai asal-usul misterinya.

112
00:08:47,720 --> 00:08:53,720
Apabila melihat Derinkuyu
dan kerumitannya, saya hairan.

113
00:08:53,800 --> 00:08:57,680
Pada pendapat awak,
bilakah projek ini dimulakan?

114
00:08:57,760 --> 00:08:59,680
Terdapat beberapa teori berbeza…

115
00:08:59,760 --> 00:09:00,600
SEJARAWAN

116
00:09:00,680 --> 00:09:02,760
tapi tiada yang dibuktikan dengan sains.

117
00:09:02,840 --> 00:09:03,680
Okey.

118
00:09:03,760 --> 00:09:05,800
Tiada sebarang maklumat bertulis ditemui.

119
00:09:05,880 --> 00:09:09,920
Tiada bahan organik yang boleh
digunakan untuk tentukan pentarikhan.

120
00:09:10,000 --> 00:09:11,480
Ada anggaran?

121
00:09:11,560 --> 00:09:13,760
Setahu saya, tiada.

122
00:09:13,840 --> 00:09:14,680
Itu luar biasa.

123
00:09:14,760 --> 00:09:17,240
Usianya masih lagi misteri besar.

124
00:09:21,400 --> 00:09:23,400
Saya ada teori saya sendiri,

125
00:09:23,480 --> 00:09:25,160
tapi Hüsam mencadangkan tarikh

126
00:09:25,240 --> 00:09:29,000
berdasarkan peradaban terawal
yang menggunakan gua ini.

127
00:09:29,800 --> 00:09:32,040
Pada fikiran saya, teori paling munasabah

128
00:09:32,120 --> 00:09:35,360
adalah sekitar
abad kelapan sebelum Masihi.

129
00:09:37,200 --> 00:09:39,160
Pada masa itu, kawasan ini

130
00:09:39,240 --> 00:09:42,280
didiami oleh orang Phrygia

131
00:09:43,400 --> 00:09:47,040
yang berada dalam ancaman empayar Assyria.

132
00:09:49,000 --> 00:09:52,960
Kita tahu tentang pergerakan
bala tentera Assyria dari tenggara.

133
00:09:55,240 --> 00:09:59,120
Tentera penceroboh ini
pastinya menggerunkan mereka.

134
00:10:02,160 --> 00:10:05,240
Tentera Assyria terkenal dengan perbuatan

135
00:10:05,800 --> 00:10:09,640
menyelinap dan menyula banduan
dan membakar kanak-kanak hidup.

136
00:10:12,800 --> 00:10:14,320
Berdasarkan rekod kemudian,

137
00:10:14,400 --> 00:10:18,000
ketika penceroboh Assyria
menyerang penduduk di lembah ini,

138
00:10:18,640 --> 00:10:22,280
mereka terkejut dengan
taktik inovatif lawan mereka.

139
00:10:27,920 --> 00:10:31,240
Mereka menentang tentera Assyria

140
00:10:31,320 --> 00:10:32,840
dengan kaedah perang gerila,

141
00:10:32,920 --> 00:10:35,440
menyerang musuh
dari tempat yang tak diduga.

142
00:10:35,520 --> 00:10:37,000
Apabila tentera mula mengejar,

143
00:10:37,080 --> 00:10:39,680
mereka gunakan tempat ini
untuk bersembunyi.

144
00:10:42,600 --> 00:10:45,400
Ini strategi tradisional perang gerila.

145
00:10:47,840 --> 00:10:51,320
Terowong yang serupa digali
oleh Viet Cong di Vietnam Selatan.

146
00:10:52,680 --> 00:10:54,880
Begitu juga dengan pemberontak Afghanistan

147
00:10:55,400 --> 00:10:59,200
dalam usaha untuk bersembunyi daripada
tentera Soviet dan Amerika.

148
00:11:01,920 --> 00:11:03,480
Teori yang mengatakan

149
00:11:03,560 --> 00:11:07,400
terowong-terowong ini digali
sebagai pangkalan tentera sulit

150
00:11:08,080 --> 00:11:11,920
disokong oleh salah satu ciri pintar
dalam kompleks ini.

151
00:11:14,080 --> 00:11:17,520
Cakera batu gergasi yang boleh diguling

152
00:11:17,600 --> 00:11:19,120
bagi menutup laluan.

153
00:11:22,160 --> 00:11:25,960
Pintu ini dibina
dengan diameter sehingga lima kaki

154
00:11:26,640 --> 00:11:28,200
dan berat sehingga setengah tan.

155
00:11:32,480 --> 00:11:35,560
Di permukaan dalamnya terdapat lubang.

156
00:11:36,520 --> 00:11:41,400
Batu pengunci kecil dimasukkan
sebagai pemegang untuk menutup pintu

157
00:11:42,360 --> 00:11:46,040
dan ini menghasilkan penghalang
yang mencabar bagi musuh.

158
00:11:54,560 --> 00:11:58,360
Namun adakah pintu-pintu ini
dibuat oleh orang Phrygia

159
00:11:59,640 --> 00:12:01,560
atau ia telah sedia ada di sana?

160
00:12:03,520 --> 00:12:05,880
Ia dibuat daripada abu mampat yang sama

161
00:12:05,960 --> 00:12:07,640
seperti serombong pari-pari.

162
00:12:11,600 --> 00:12:16,720
Batu lembut yang sama yang membolehkan
seseorang untuk menggali tempat ini.

163
00:12:18,880 --> 00:12:22,720
Pintu-pintu ini boleh dikunci
bagi memisahkan setiap tingkat,

164
00:12:22,800 --> 00:12:26,360
dan memerlukan
kemahiran kejuruteraan sofistikated.

165
00:12:26,440 --> 00:12:28,080
Tapi batu ini lembut

166
00:12:28,160 --> 00:12:31,160
dan penyerang boleh
menggunakan tukul besi dan pahat

167
00:12:31,240 --> 00:12:33,120
untuk memecahkannya dengan mudah

168
00:12:33,200 --> 00:12:37,400
dan mensia-siakan
usaha pembinaan megalit ini.

169
00:12:37,480 --> 00:12:41,480
Saya tertanya-tanya jika benar
ia dicipta untuk menghalang musuh manusia.

170
00:12:44,240 --> 00:12:48,080
Bagi saya, ia tak nampak
seperti benteng pertahanan,

171
00:12:48,160 --> 00:12:51,600
tapi lebih kepada kaedah bijak
untuk membenarkan privasi

172
00:12:53,200 --> 00:12:55,200
atau menghalang penyebaran api.

173
00:12:57,560 --> 00:13:02,080
Sekalipun tempat ini pada asalnya
dibina sebagai pangkalan tentera,

174
00:13:02,160 --> 00:13:04,000
kenapa di sini?

175
00:13:06,000 --> 00:13:07,840
Tiada apa untuk dipertahankan di sini.

176
00:13:09,640 --> 00:13:11,560
Penempatan atas tanah tak wujud

177
00:13:12,240 --> 00:13:16,680
di Derinkuyu sehingga tahun 1830.

178
00:13:21,520 --> 00:13:26,080
Idea tempat ini digunakan untuk
bersembunyi dari serangan tentera

179
00:13:26,160 --> 00:13:27,840
langsung tak masuk akal.

180
00:13:27,920 --> 00:13:30,560
Apabila tentera menyerang sesuatu tempat,

181
00:13:30,640 --> 00:13:33,400
mereka merampas
dan menguasai tempat tersebut.

182
00:13:33,480 --> 00:13:37,280
Mereka cuma perlu halang pintu
dan biar mangsa mati kelaparan.

183
00:13:38,160 --> 00:13:41,160
Jadi, idea ini tak munasabah langsung.

184
00:13:42,280 --> 00:13:45,520
Pada pendapat saya,
tak masuk akal apabila sarjana

185
00:13:45,600 --> 00:13:47,560
mendakwa ia dari abad kelapan SM

186
00:13:47,640 --> 00:13:50,800
kerana ia tarikh terawal
kita dapati ia digunakan.

187
00:13:50,880 --> 00:13:51,840
Betul.

188
00:13:51,920 --> 00:13:54,800
Tapi kita tak tahu
jika mereka pembina tempat ini.

189
00:13:54,880 --> 00:13:56,800
Mungkin ia dah sedia ada.

190
00:13:56,880 --> 00:13:58,680
Mungkin juga, ia masih misteri.

191
00:13:58,760 --> 00:14:00,760
- Ia teori paling munasabah…
- Ya.

192
00:14:00,840 --> 00:14:02,680
…tapi tak semestinya betul.

193
00:14:07,600 --> 00:14:09,520
Pentarikhan karbon

194
00:14:09,600 --> 00:14:13,480
masih samar-samar
tentang usia kota bawah tanah ini.

195
00:14:15,320 --> 00:14:19,480
Semua cadangan dibuat
berdasarkan struktur pada tempoh berbeza.

196
00:14:19,560 --> 00:14:21,720
Rumah yang saya diami tak bermaksud

197
00:14:21,800 --> 00:14:24,120
ia dibina sejurus sebelum
saya pindah ke sana.

198
00:14:32,320 --> 00:14:36,520
Tanggapan ini membuatkan saya
mempersoalkan pentarikhan terowong ini.

199
00:14:37,680 --> 00:14:39,120
Mungkinkah ia lebih tua,

200
00:14:39,920 --> 00:14:43,320
jauh lebih tua,
berbanding teori yang diterima?

201
00:14:45,320 --> 00:14:50,400
Adakah sebab ia dibina bukan untuk
bersembunyi daripada serangan tentera

202
00:14:51,920 --> 00:14:53,920
tapi dari sesuatu yang lain?

203
00:14:56,280 --> 00:15:00,320
Di tingkat paling lama,
paling dekat dengan permukaan,

204
00:15:00,400 --> 00:15:03,240
ruangnya tak seperti
untuk tujuan pertahanan

205
00:15:03,320 --> 00:15:04,600
tapi kehidupan harian.

206
00:15:08,240 --> 00:15:14,320
Kota-kota bawah tanah
dibina untuk kehidupan manusia.

207
00:15:14,400 --> 00:15:17,800
Dalam kata lain, kehidupan harian.

208
00:15:19,040 --> 00:15:21,640
Sebab itulah semua sumber tersedia.

209
00:15:23,160 --> 00:15:28,040
Dengan dapur,
bilik makanan, ruang keluarga.

210
00:15:30,640 --> 00:15:34,000
Ada bahagian yang digunakan untuk memasak

211
00:15:34,080 --> 00:15:36,720
dan kita tahu
mereka cipta serombong kecil.

212
00:15:37,760 --> 00:15:41,200
Di tingkat masuk, terdapat bilik-bilik
yang dipanggil kandang.

213
00:15:41,840 --> 00:15:45,520
Haiwan merupakan harta
paling berharga buat mereka.

214
00:15:48,600 --> 00:15:51,640
Satu kawasan dikenal pasti
sebagai tempat membuat wain,

215
00:15:52,320 --> 00:15:53,760
tempat anggur dilumatkan.

216
00:15:55,840 --> 00:15:58,680
Wain boleh disimpan dengan baik di sini.

217
00:15:59,600 --> 00:16:01,480
Suhunya kekal sederhana,

218
00:16:01,560 --> 00:16:04,840
tak terpengaruh dengan
suhu panas atau sejuk di permukaan.

219
00:16:06,160 --> 00:16:08,560
Makanan boleh kekal segar
lebih lama di sini.

220
00:16:10,920 --> 00:16:16,680
Jelas sekali Derinkuyu dibina untuk
saiz populasi yang besar.

221
00:16:17,600 --> 00:16:18,800
Kubu bawah tanah.

222
00:16:21,600 --> 00:16:22,720
KOMPLEKS GUNUNG CHEYENNE
AMERIKA SYARIKAT

223
00:16:22,800 --> 00:16:24,520
Bayangkan semua contoh moden

224
00:16:24,600 --> 00:16:28,440
ruang-ruang bawah tanah luas
yang dicipta manusia.

225
00:16:29,240 --> 00:16:31,600
Kompleks Gunung Cheyenne di Colorado.

226
00:16:34,040 --> 00:16:38,240
Rangkaian terowong Dixia Cheng
yang digali di bawah Beijing.

227
00:16:38,800 --> 00:16:40,120
PUSAT OPERASI DARURAT PRESIDEN
AMERIKA SYARIKAT

228
00:16:40,200 --> 00:16:43,520
Pusat Operasi Darurat Presiden
di bawah Rumah Putih.

229
00:16:45,080 --> 00:16:48,600
Tiada satu pun dibina
untuk tujuan pertahanan.

230
00:16:49,920 --> 00:16:52,120
Ia dibina sebagai tempat berlindung,

231
00:16:52,200 --> 00:16:55,800
untuk keselamatan seandainya
berlaku ancaman dari atas.

232
00:16:58,000 --> 00:17:00,800
Saya percaya itulah yang berlaku…

233
00:17:04,040 --> 00:17:05,280
di Derinkuyu.

234
00:17:07,760 --> 00:17:11,319
Tapi saya turut percaya
tempat ini dibina lebih lama

235
00:17:11,400 --> 00:17:13,920
dari jangkaan ahli-ahli arkeologi.

236
00:17:15,599 --> 00:17:17,400
Terdapat bukti yang menunjukkan

237
00:17:17,480 --> 00:17:20,760
Derinkuyu mungkin telah wujud
sejak Zaman Ais akhir.

238
00:17:25,319 --> 00:17:29,359
Ini berdasarkan kesan-kesan takikan kapak

239
00:17:29,440 --> 00:17:31,040
pada dinding Derinkuyu.

240
00:17:32,760 --> 00:17:35,120
Satu batu dari Derinkuyu,

241
00:17:35,200 --> 00:17:38,680
ahli arkeologi Turkiye
yang menggali dasar sungai purba

242
00:17:38,760 --> 00:17:41,560
menemui beberapa kapak dan peralatan batu

243
00:17:42,160 --> 00:17:46,600
berusia lebih kurang 9500 sebelum Masihi,

244
00:17:47,800 --> 00:17:49,400
penghujung Zaman Ais akhir.

245
00:17:50,200 --> 00:17:51,520
Peralatan yang sama

246
00:17:51,600 --> 00:17:55,560
yang membentuk ruang tertua
dan paling cetek Derinkuyu.

247
00:17:59,200 --> 00:18:02,920
Fikirkan tentang ruang
separa bawah tanah di Karahan Tepe,

248
00:18:03,000 --> 00:18:05,320
kurang dari 300 batu dari sini

249
00:18:06,040 --> 00:18:08,080
dengan tiangnya yang hampir serupa

250
00:18:08,160 --> 00:18:11,320
dengan bentuk
serombong pari-pari Cappadocia.

251
00:18:14,160 --> 00:18:15,440
Memandangkan tiada pihak

252
00:18:15,520 --> 00:18:18,800
yang menolak ruang ini digali
pada penghujung Zaman Ais akhir,

253
00:18:20,760 --> 00:18:22,400
tiada sebab kenapa Derinkuyu

254
00:18:22,480 --> 00:18:24,920
tak boleh dibina dalam tempoh yang sama.

255
00:18:29,960 --> 00:18:33,080
Dengan kedalaman dan kerumitan
yang dipamerkan Derinkuyu,

256
00:18:33,160 --> 00:18:37,400
sukar untuk kita abaikan
bahawa ia sebuah projek yang besar

257
00:18:38,560 --> 00:18:43,040
dan memerlukan usaha luar biasa
untuk menggali tempat ini.

258
00:18:45,600 --> 00:18:48,800
Perkara yang menjadikan
pencapaian ini lebih menakjubkan

259
00:18:49,520 --> 00:18:53,080
adalah ia bukan satu-satunya
kota bawah tanah Cappadocia.

260
00:18:58,200 --> 00:19:01,040
Pada tahun 2013,
pekerja pembinaan terjumpa

261
00:19:01,120 --> 00:19:03,400
satu lagi deretan terowong di Nevşehir,

262
00:19:05,360 --> 00:19:07,000
tujuh belas batu dari Derinkuyu.

263
00:19:08,040 --> 00:19:11,880
Kota bawah tanah yang ditemui
jauh lebih besar dari Derinkuyu.

264
00:19:14,800 --> 00:19:17,840
Sejak itu, lebih banyak lagi
kota bawah tanah ditemui.

265
00:19:21,040 --> 00:19:23,720
Perkara yang menakjubkan di Cappadocia…

266
00:19:24,240 --> 00:19:28,880
ahli arkeologi telah mengenal pasti
36 kota bawah tanah.

267
00:19:32,560 --> 00:19:35,080
Jika diambil kira kompleks dua tingkat,

268
00:19:35,600 --> 00:19:37,760
jumlah itu menjadi 200.

269
00:19:43,200 --> 00:19:47,160
Salah satu kota ini
yang terletak lima batu dari Derinkuyu

270
00:19:47,240 --> 00:19:49,400
menyimpan rahsia luar biasa.

271
00:19:51,240 --> 00:19:54,000
Terowong di Kaymakli
dibina sedalam lapan tingkat

272
00:19:54,080 --> 00:19:56,840
di kawasan lebih luas daripada Derinkuyu.

273
00:19:58,920 --> 00:20:02,640
Berdasarkan jumlah ruang simpanan
yang ditakik di dinding,

274
00:20:02,720 --> 00:20:08,200
ahli arkeologi berpendapat ia boleh
memuatkan sehingga 3,500 orang.

275
00:20:12,600 --> 00:20:18,320
Namun, perkara paling menakjubkan
boleh ditemui di sini, di tingkat tiga.

276
00:20:22,920 --> 00:20:26,320
Sebuah terowong yang amat panjang.

277
00:20:32,200 --> 00:20:33,840
Ia telah disekat,

278
00:20:33,920 --> 00:20:39,000
tapi ada yang mendakwa terowong ini
menghubungkan Kaymakli dengan Derinkuyu.

279
00:20:41,280 --> 00:20:43,840
Jarak garis lurus kira-kira lima batu.

280
00:20:48,800 --> 00:20:51,280
Malah, ahli arkeologi telah mengesahkan

281
00:20:51,360 --> 00:20:55,400
sekurang-kurangnya enam lagi
kompleks bawah tanah Cappadocia

282
00:20:55,480 --> 00:20:59,040
bersambung dengan satu sama lain
menggunakan laluan yang sama.

283
00:21:00,760 --> 00:21:03,920
Pada pandangan saya,
ini mengubah segalanya.

284
00:21:05,200 --> 00:21:09,560
Terowong-terowong berselirat ini
bukan sekadar kubu terasing.

285
00:21:09,640 --> 00:21:12,720
Tapi sebahagian
daripada projek yang besar dan luas

286
00:21:12,800 --> 00:21:16,560
melibatkan berpuluh-puluh tapak lain
di serata kawasan ini.

287
00:21:17,640 --> 00:21:21,400
Tugas ini hanya boleh dilaksanakan
oleh peradaban bermotivasi tinggi.

288
00:21:23,760 --> 00:21:27,040
Apakah ancaman yang begitu dahsyat

289
00:21:27,120 --> 00:21:30,240
untuk memaksa seluruh populasi,

290
00:21:30,320 --> 00:21:35,200
mungkin beratus ribu orang,
untuk menggali penempatan bawah tanah?

291
00:21:36,200 --> 00:21:39,240
Pastinya ada penjelasan lain
mengapa ia dibina,

292
00:21:39,320 --> 00:21:43,120
penjelasan lebih munasabah berbanding
bersembunyi daripada tentera musuh.

293
00:21:46,160 --> 00:21:50,160
Jawapannya mungkin terletak
pada salah satu mitos tertua rantau ini,

294
00:21:51,320 --> 00:21:55,640
mitos Majusi sejak ribuan tahun lalu.

295
00:21:59,000 --> 00:22:02,600
Ini adalah beberapa
darwis terkenal Cappadocia.

296
00:22:07,280 --> 00:22:10,360
Penganut agama yang dipanggil Sufisme.

297
00:22:14,720 --> 00:22:18,320
Salah satu peninggalan budaya kuno Majusi.

298
00:22:20,800 --> 00:22:25,200
Nabi Parsi purba, Zarathustra,
mengasaskan agama yang didakwa oleh

299
00:22:25,280 --> 00:22:28,600
beberapa pihak sebagai
agama tertua yang masih diamalkan.

300
00:22:32,080 --> 00:22:37,000
Kitabnya merujuk kepada
kota bawah tanah seperti Derinkuyu,

301
00:22:37,080 --> 00:22:41,280
memberitahu kita sebab
ia dibina dan tentang pembinanya.

302
00:22:41,800 --> 00:22:46,640
Zarathustra menyebut tentang
raja dan pengasas tamadun pertama,

303
00:22:46,720 --> 00:22:48,080
lelaki bernama Yima.

304
00:22:54,000 --> 00:22:57,000
Satu hari, sedang Yima berdiri
di tebing sungai,

305
00:22:57,080 --> 00:23:01,720
dewa agung Ahura Mazda muncul
membawa amaran dan petanda.

306
00:23:02,800 --> 00:23:06,080
Bukan banjir, tapi musim sejuk
yang membawa maut.

307
00:23:07,320 --> 00:23:12,160
Ia mengarahkan Yima untuk membina vara,
sebuah tempat perlindungan bawah tanah.

308
00:23:14,040 --> 00:23:17,920
Dia perlu membawa lelaki dan wanita
serta haiwan terbaik,

309
00:23:18,000 --> 00:23:19,280
dan perlulah sepasang.

310
00:23:20,320 --> 00:23:23,600
Yima juga disuruh menyimpan
benih setiap pokok dan buah,

311
00:23:23,680 --> 00:23:27,840
serta bekalan secukupnya
sehinggalah musim sejuk itu berakhir.

312
00:23:28,720 --> 00:23:31,680
Oh, ya. Ia turut memberitahu kita

313
00:23:31,760 --> 00:23:37,080
bahawa petanda permulaan musim sejuk itu
akan dibawa oleh seekor ular di langit.

314
00:23:40,560 --> 00:23:42,720
Vara seperti dalam mitos ini

315
00:23:42,800 --> 00:23:46,760
amat menyerupai kota-kota bawah tanah
yang ditemui di Cappadocia.

316
00:23:47,800 --> 00:23:50,800
Tapi sejarawan enggan
melihat bagaimana ia berkait.

317
00:23:51,920 --> 00:23:54,440
Mitos Yima ini antara mitos-mitos

318
00:23:54,520 --> 00:23:56,880
yang ahli arkeologi anggap tak bermakna,

319
00:23:56,960 --> 00:24:00,560
tapi ia menyebut tentang
musim sejuk yang dahsyat.

320
00:24:03,320 --> 00:24:05,480
Sepertimana ahli geologi mengesahkan

321
00:24:05,560 --> 00:24:09,520
kejadian banjir besar
yang berlaku ketika Younger Dryas,

322
00:24:09,600 --> 00:24:12,080
sama seperti kisah mitos tadi,

323
00:24:13,160 --> 00:24:17,240
mereka turut menyatakan bahawa
suhu dunia jatuh mendadak selepas itu.

324
00:24:18,520 --> 00:24:20,240
Benarlah, musim sejuk maut.

325
00:24:21,800 --> 00:24:26,000
Begitu juga butiran yang menghubungkan
permulaan musim sejuk itu

326
00:24:26,080 --> 00:24:29,000
dengan ketibaan
seekor ular gergasi di langit,

327
00:24:30,480 --> 00:24:34,520
sama seperti ular-ular yang ditemui
dalam mitos-mitos Aztek purba

328
00:24:36,000 --> 00:24:37,560
atau Iroquois.

329
00:24:37,640 --> 00:24:40,600
Ular sentiasa dikaitkan dengan bencana.

330
00:24:46,120 --> 00:24:48,920
Ia turut mengingatkan saya
pada tiang Göbekli Tepe

331
00:24:49,000 --> 00:24:54,240
yang penuh dengan ukiran ular
yang seolah-olah turun dari langit.

332
00:24:55,160 --> 00:24:58,960
Atau ular yang terukir
di kuil besar Malta, Ġgantija.

333
00:24:59,920 --> 00:25:01,960
Atau Busut Ular di Amerika Utara.

334
00:25:02,880 --> 00:25:07,400
Tentu sekali ahli arkeologi tak mengaitkan
simbol-simbol dan tradisi kuno

335
00:25:07,480 --> 00:25:10,320
dari lokasi-lokasi di seluruh planet,

336
00:25:10,800 --> 00:25:12,920
inikan pula satu peristiwa.

337
00:25:13,800 --> 00:25:18,000
Tapi kita dah lihat bagaimana
struktur yang berbeza

338
00:25:18,080 --> 00:25:19,480
dari seluruh dunia

339
00:25:19,560 --> 00:25:23,680
menerima manfaat
daripada legasi ilmu purba.

340
00:25:24,040 --> 00:25:26,560
Legasi yang tak diketahui asal-usul.

341
00:25:27,760 --> 00:25:30,920
Implikasi yang menakjubkan
ialah semasa Zaman Ais,

342
00:25:31,000 --> 00:25:35,040
sebuah tamadun maju,
dengan pengaruhnya menjangkau dunia,

343
00:25:35,120 --> 00:25:39,560
wujud bersama pemburu-pengumpul
yang turut hidup pada waktu itu.

344
00:25:40,360 --> 00:25:42,520
Peradaban yang musnah

345
00:25:42,600 --> 00:25:45,520
dalam bencana misteri Younger Dryas.

346
00:25:47,480 --> 00:25:52,000
Adakah semua rujukan kepada ular
sebahagian daripada legasi itu juga?

347
00:25:52,920 --> 00:25:56,320
Amaran yang ditinggalkan
oleh mereka yang terselamat.

348
00:26:04,160 --> 00:26:11,040
Apa yang saya boleh katakan,
manusia spesis yang menghidap amnesia.

349
00:26:12,680 --> 00:26:15,480
Kepala kita dihentam teruk oleh bencana

350
00:26:15,560 --> 00:26:17,520
di penghujung Zaman Ais akhir

351
00:26:17,600 --> 00:26:21,680
sehingga kita lupa babak penting
dalam kisah sendiri.

352
00:26:23,000 --> 00:26:28,200
Ini boleh menjadi masalah besar
kerana sama seperti mitos-mitos lain,

353
00:26:28,280 --> 00:26:32,760
kisah Yima berakhir
dengan amaran jelas dari dewa

354
00:26:32,840 --> 00:26:36,760
bahawa pada suatu hari,
malapetaka yang sama akan kembali.

355
00:26:39,120 --> 00:26:40,080
Mungkinkah?

356
00:26:41,800 --> 00:26:46,720
Buat masa yang lama,
tiada siapa tahu pencetus banjir,

357
00:26:46,800 --> 00:26:50,160
kebakaran dan suhu yang jatuh mendadak
ketika Younger Dryas,

358
00:26:51,080 --> 00:26:55,120
tapi bukti geologi baru
mencadangkan kemungkinan yang dahsyat.

359
00:26:56,440 --> 00:26:58,760
Bukti masih boleh dilihat

360
00:26:58,840 --> 00:27:01,840
di landskap tercalar prasejarah Amerika.

361
00:27:01,920 --> 00:27:03,440
Destinasi saya seterusnya.

362
00:27:04,440 --> 00:27:08,320
Saya cukup yakin asal-usul simbol ular

363
00:27:08,400 --> 00:27:11,160
ada kaitan rapat
dengan ular-ular di langit

364
00:27:11,240 --> 00:27:12,840
yang kita gelar komet.

365
00:27:41,600 --> 00:27:46,600
Terjemahan sari kata oleh Leia Li