ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ NETFLIX
Ο ηλεκτρισμός κάνει θαύματα για εμάς.
Οι άνθρωποι έχουν γίνει εικοσιτετράωρο είδος.
Μα το σκέπαστρο των φώτων μας μάς αποκόβει
από μια από τις σπουδαιότερες πλευρές της ζωής σε αυτόν τον πλανήτη…
τον νυχτερινό ουρανό.
Για τους αρχαίους,
η παρατήρηση άστρων θα ήταν το μεγαλύτερο σόου στη Γη,
ο πιο ψυχαγωγικός τρόπος να περνούν τις σκοτεινές νύχτες τους.
Θα ήξεραν κάθε γωνιά του Γαλαξία,
κάθε φωτεινό αστρικό σμήνος, κάθε κομήτη που έσκιζε τον ουρανό.
Ίσως εξηγεί γιατί όπου κι αν κοιτάξουμε στον αρχαίο κόσμο,
βρίσκουμε τεράστιες κατασκευές που στρέφουν την προσοχή μας στον ουρανό.
Αν, όμως, είναι κάτι παραπάνω;
Αρχαίες πυραμίδες και ναοί σε όλο τον κόσμο
συνδέουν ουρανό και έδαφος με ακριβείς ευθυγραμμίσεις με Ήλιο, Σελήνη και άστρα.
Γιατί οι χτίστες έδωσαν τόση προσοχή και σε τόσο τεράστια κλίμακα;
Προσπαθούσαν να μας πουν κάτι;
Να μας προειδοποιήσουν ότι πρέπει πάση θυσία να δώσουμε προσοχή στον ουρανό.
ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΣΟΦΩΝ
Είμαι στην Τουρκία, πηγαίνω σε έναν απομονωμένο λόφο
περίπου 42 χλμ. από τα σύνορα με τη Συρία.
Σήμερα, είναι ένα ταραγμένο μέρος του κόσμου,
αλλά είναι πολύ σημαντικό για την ιστορία της ανθρωπότητας.
ΜΑΥΡΗ ΘΑΛΑΣΣΑ - ΤΟΥΡΚΙΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ - ΣΥΡΙΑ - ΙΡΑΚ
Στη νοτιοανατολική Τουρκία, κοντά στη σημερινή Σανλιούρφα,
συνέβη κάτι σπουδαίο στο τέλος του τελευταίου Παγετώνα.
10.000 Π.Χ.
ΣΑΝΛΙΟΥΡΦΑ
Οι κυνηγοί-συλλέκτες πρόγονοί μας
ανακάλυψαν ξαφνικά τη γεωργία και άρχισαν να φτιάχνουν οικισμούς.
ΙΡΑΝ - ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ - ΠΕΡΣΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ
Αυτό γινόταν σε όλη την επονομαζόμενη Εύφορη Ημισέληνο,
που εκτείνεται νότια στον Περσικό Κόλπο.
4.000 Π.Χ.
Περίπου 6.000 χρόνια πριν, η περιοχή γνωστή ως Μεσοποταμία
γέννησε κάτι που θεωρείται καιρό
ο πρώτος πολιτισμός του κόσμου, τους Σουμέριους.
ΣΟΥΜΕΡ
Αλλά αυτή η αντίληψη της ιστορίας φωνάζει να ξαναγραφτεί.
Το 1994, ενώ ερευνούσαν το χωράφι ενός αγρότη,
οι αρχαιολόγοι βρήκαν περίεργες λαξευμένες πέτρες να εξέχουν από το έδαφος.
Κάποιες γιγαντιαίου μεγέθους.
Επακόλουθες ανασκαφές οδήγησαν σε μια σειρά εντυπωσιακών ανακαλύψεων.
Αυτός ο πρόσφατα σκαμμένος αρχαιολογικός χώρος
ζητά να αφήσουμε τις προκαταλήψεις μας για τους προγόνους μας της Λίθινης Εποχής.
Αντί να είναι τεχνολογικά πρωτόγονοι,
τα κατορθώματά τους εδώ αποδεικνύουν
ότι διέθεταν ανυποψίαστες ως τώρα ικανότητες
που συναγωνίζονταν μεταγενέστερων
και τάχα πιο προηγμένων πολιτισμών.
Κάτω από το μοντέρνο στέγαστρο που το προστατεύει από τα στοιχεία
είναι το Γκεμπεκλί Τεπέ.
ΓΚΕΜΠΕΚΛΙ ΤΕΠΕ
Και βάσει όλων όσων έχουμε διδαχτεί για την προϊστορία,
δεν θα έπρεπε να υπάρχει.
Οι αρχαιολόγοι δέχονται ότι ανάγεται σε περίπου 11.600 χρόνια πριν…
9.600 Π.Χ.
…κάνοντάς το την παλιότερη γνωστή μνημειώδη κατασκευή στη Γη.
Είναι ένας άκρως εξεζητημένος, άκρως προηγμένος μεγαλιθικός χώρος
που είναι 7.000 έτη μεγαλύτερος του Στόουνχεντζ…
ΣΤΟΟΥΝΧΕΝΤΖ - ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ
…και 7.000 έτη μεγαλύτερος των Πυραμίδων της Γκίζας.
Ξαφνικά η ιδέα ότι δεν υπήρχε κανένας πολιτισμός
ικανός να κάνει τέτοια πράγματα 12.000 χρόνια πριν
διαψεύδεται εντελώς.
Είναι παλιότερο και από την ανακάλυψη του τροχού
ή την εξημέρωση των αλόγων.
Χτίστηκε τότε που η Γη ξεπρόβαλλε από την Εποχή των Παγετώνων,
όταν οι ντόπιοι υποτίθεται ότι ήταν
απλοϊκοί κυνηγοί-συλλέκτες που ζούσαν σε καλύβες από λάσπη.
Αν, όμως, δεν ήταν αρκετά προηγμένοι
για να σχεδιάσουν και να χτίσουν αυτό το θαύμα,
ποιος το έκανε και γιατί;
Τι είναι αυτό το μέρος;
Με την πρώτη ματιά, αυτό που αντικρίζουμε εδώ φαίνεται ακατανόητο.
Ωστόσο, αν κοιτάξουμε πιο προσεκτικά και ενώσουμε όλα τα στοιχεία,
έχουμε μια καλή ιδέα
του πόσο φιλόδοξο και επιβλητικό πρέπει να ήταν στην ακμή του.
Στο πλάι του λόφου
με λίγα ίχνη ανθρώπινων οικισμών κοντά
είναι τέσσερις κυκλικοί περίβολοι, όλοι με παρόμοια διάταξη.
Στο κέντρο τους,
στέκονται δύο τεράστιοι μεγάλιθοι σε σχήμα Τ
που ζυγίζουν ως δέκα τόνους,
τοποθετημένοι σε λίθινο δάπεδο.
Όμοιες φιγούρες γιγάντων,
κάποιες με βραχίονες και χέρια στον βράχο
και γειρτά κεφάλια.
Τις κυκλώνουν μικρότερες κολόνες σε σχήμα Τ,
πολλές λεπτομερώς διακοσμημένες,
και όλες συνδεδεμένες από λίθινους τοίχους με δακτύλιο και διόδους.
Πώς σηκώθηκαν και τοποθετήθηκαν αυτά τα τεράστια κομμάτια…
κανείς δεν ξέρει.
Αυτό που προκαλεί απορία σε όλους όσοι έρχονται εδώ,
μαζί με τους αρχαιολόγους που έκαναν τις ανασκαφές,
είναι τα καταπληκτικά σκαλιστά.
Σύμβολα ζώων βρίσκονται παντού στο Γκεμπεκλί Τεπέ.
Σαν Κιβωτός του Νώε σε πέτρα.
Τα πλάσματα που απεικονίζονται στο Γκεμπεκλί Τεπέ είναι περίεργα στημένα
λες και ο σκοπός τους είναι πιο πολύ συμβολικός.
Και υπάρχει κάτι άλλο σπάνιο σε αυτές τις μεγαλιθικές κατασκευές.
ΓΚΕΜΠΕΚΛΙ ΤΕΠΕ
Όταν τους έκαναν ραδιοχρονολόγηση,
έγινε σαφές ότι αυτοί οι τέσσερις περίβολοι δεν χτίστηκαν ταυτόχρονα.
Α - Β - Γ - Δ
Ο Περίβολος Δ χρονολογείται σε περίπου 11.600 χρόνια πριν…
Δ - 9.600 Π.Χ.
…αλλά ο νεότερος, ο Περίβολος Α, χτίστηκε περίπου 10.500 χρόνια πριν.
Α - 8.500 Π.Χ.
Αντί να ανακαινίζουν το κτίριο που είχαν ήδη,
οι άνθρωποι εδώ έχτιζαν συνέχεια νέους περιβόλους
σε ένα διάστημα 1.100 χρόνων,
περιστρέφοντας ελαφρώς την ευθυγράμμιση κάθε φορά.
Ακόμα πιο ενδιαφέρον
είναι πως ο παλιότερος αρχικός περίβολος, ο Περίβολος Δ,
τυχαίνει επίσης να είναι ο μεγαλύτερος
και ο πιο λεπτομερώς διακοσμημένος του γκρουπ.
Δεν γίνεται να είσαι κυνηγός-συλλέκτης
και να ξυπνάς ένα πρωί και να λες "Θα χτίσω
τον μεγαλύτερο μεγαλιθικό χώρο που θα δει ο κόσμος".
Συνήθως, όσο περισσότερο εξασκούμε κάτι, τόσο καλύτεροι γινόμαστε.
Όπως αυτοί οι σύγχρονοι λατόμοι
που κόβουν πέτρες στους λόφους γύρω από το Γκεμπεκλί Τεπέ σήμερα,
υποθέτουμε ότι οι αρχαίοι δούλευαν σαν εμάς
και βελτιώνονταν με τον καιρό.
Όμως, το Γκεμπεκλί Τεπέ, και ο Περίβολος Δ συγκεκριμένα,
φαίνεται πως κάνουν άνω κάτω αυτήν την υπόθεση.
Πώς μια κοινωνία κυνηγών-συλλεκτών
κατάφερε τόσο εξαιρετικά
να χτίσει με μεγάλιθους στην πρώτη της μόλις προσπάθεια;
Δεν είναι ώρα να αναλογιστούμε την πιθανότητα οι μεγαλιθικοί περίβολοι
να μην ήταν μια εφεύρεση της στιγμής από τους κυνηγούς-συλλέκτες,
αλλά να ήταν ένα κληροδότημα
από έναν πρώιμα προηγμένο χαμένο πολιτισμό της προϊστορίας;
Αυτή είναι μια ιδέα
που οι συμβατικοί αρχαιολόγοι βρίσκουν σχεδόν προσβλητική.
Οι ακαδημαϊκοί έχουν δεσμευτεί σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο,
ότι την Εποχή των Παγετώνων
όλοι οι άνθρωποι στη Γη ήταν στο στάδιο των κυνηγών-συλλεκτών.
Ωστόσο, οι χτίστες του Γκεμπεκλί Τεπέ τελικά
ήταν πολύ πιο φιλόδοξοι από τον μέσο κυνηγό-συλλέκτη.
Το 2003, μια γεωφυσική έρευνα με ραντάρ διείσδυσης εδάφους
ανίχνευσε μέχρι και 20 άλλους λίθινους περιβόλους μέσα στον λόφο
και περισσότερες από 200 κολόνες.
Οι πιο πολλοί δεν έχουν σκαφτεί.
Ένα τεράστιο μεγαλιθικό συγκρότημα που εκτείνεται σε 90 στρέμματα,
πάνω από 12 γήπεδα ποδοσφαίρου.
Είναι τεράστιος χώρος.
Δεν ξυπνάς ένα πρωί χωρίς πρωτύτερες ικανότητες
και γνώσεις, χωρίς υπόβαθρο στα έργα με πέτρα,
και φτιάχνεις ένα Γκεμπεκλί Τεπέ.
Πρέπει να υπάρχει μακρά ιστορία από πίσω και αυτή η ιστορία αγνοείται εντελώς.
Και για μένα, αποδεικνύει πολύ έντονα έναν χαμένο πολιτισμό.
Μετέφεραν την τεχνολογία τους,
τις γνώσεις τους στους κυνηγούς-συλλέκτες.
Το Γκεμπεκλί Τεπέ δεν είναι το μόνο συγκρότημα του τελευταίου Παγετώνα
που ανακαλύφθηκε πρόσφατα εδώ.
Το 2019, οι Τούρκοι αρχαιολόγοι ξεκίνησαν ανασκαφές σε έναν άλλο χώρο,
περίπου μία ώρα ανατολικά με το αμάξι, που λέγεται Καραχάν Τεπέ…
ΚΑΡΑΧΑΝ ΤΕΠΕ
…και ανακάλυψαν κάτι αναπάντεχο.
Οι τουρκικές αρχές δεν έχουν επιτρέψει ποτέ ξένες κάμερες εδώ
μέχρι τώρα.
Ο βασικός αρχαιολόγος, ο καθηγητής Νετζμί Καρούλ,
πιστεύει πως ο χώρος έχει την ίδια ηλικία με το Γκεμπεκλί Τεπέ
και ίσως μεγαλύτερη.
Όμως, διαφέρει αρκετά.
Ο κύριος θάλαμος διαθέτει κολόνες και μεγάλιθους σε σχήμα Τ,
μα μια άκρη έχει σκαλιστεί από το υπόστρωμα
και χωράει δεκάδες ανθρώπους.
Τι πιστεύεις ότι συνέβη εδώ;
Έχεις καθόλου ιδέες;
ΚΑΘ. ΝΕΤΖΜΙ ΚΑΡΟΥΛ
Μπορούμε να το ερμηνεύσουμε ως εξέδρα για καθιστικό…
-Ναι. -…συγκέντρωσης ανθρώπων,
-επειδή είναι μεγάλο κτίριο. -Ναι.
Το Καραχάν Τεπέ φαίνεται να είναι τελετουργικός χώρος συγκέντρωσης.
Τα σκαλιστά στους τοίχους
δεν είναι τόσο καλά όσο του Γκεμπεκλί Τεπέ.
Αλλά βλέπουμε φιγούρες με μανδύες.
Μπορεί να αναπαριστούν τους αληθινούς αρχιτέκτονες;
-Δείξε τον δρόμο. -Εντάξει.
Ο καθηγητής Καρούλ με οδηγεί σε έναν περίεργο πλευρικό θάλαμο,
οκτώ επί έξι μέτρα και δύο μέτρα βάθος.
Δέκα κολόνες που μοιάζουν με φαλλούς
έχουν σκοπίμως και περιτέχνως σκαφτεί απευθείας από το βραχώδες υπόστρωμα.
Με μια ενδέκατη αυτόνομη κολόνα σε περίοπτη θέση.
Ένα αυλάκι που μοιάζει με φίδι έχει επίσης σκαλιστεί στον βράχο
για να επιτρέπει σε κάποια μορφή υγρού να χύνεται στον θάλαμο,
νερό ή πιθανώς αίμα.
Κυριαρχεί ένα επιβλητικό και μυστηριώδες λαξευμένο κεφάλι.
Ο λαιμός της φιγούρας έχει κάτι το οφιοειδές,
καθώς εκτείνεται από τον βράχο και βλέπει αυτές τις κολόνες
που στέκονται στον περίβολο.
Έχει κάτι ελικοειδές, και θα πρόσθετα, κάτι ελαφρώς απειλητικό επίσης.
Είναι ένα πολύ ισχυρό πρόσωπο.
Είναι ανθρώπινο κεφάλι
-σκαλισμένο από τον βράχο… -Από βράχο.
…και κοιτάζει την είσοδο.
Ναι, τα μάτια είναι στραμμένα προς τα εκεί.
Επιβλητικό.
-Μοιάζει με κεφάλι φιδιού. -Ναι.
-Συμπεριφέρεται σαν φίδι, θα έλεγα. -Ναι.
Ένα ανθρωποκέφαλο φίδι.
Ναι, ίσως.
Είναι κάπως μοναδική ανακάλυψη.
-Ναι, είναι φανταστικό. -Ναι.
Υπάρχει ένα αίσθημα φόβου ή τρόμου που συνοδεύει τον περίβολο.
Ξέρω ότι δεν είναι επιστήμη.
Είναι μόνο η συναισθηματική μου αντίδραση σε αυτό που έβλεπα.
Αλλά δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ αν ο φόβος και ο τρόμος
ήταν μέρος της δημιουργίας του.
Αν εκφράζει κάτι που πρέπει να γνωρίζουμε για το παρελθόν μας.
Ότι είναι εκφοβιστικό για κάποιο λόγο.
Ο καθηγητής επιβεβαιώνει ότι, όπως στο Γκεμπεκλί Τεπέ,
δεν βρήκαν στοιχεία καλλιέργειας.
Οι άνθρωποι που έχτισαν αυτό το συγκρότημα ήταν ακόμη κυνηγοί-συλλέκτες.
Η ιδέα ήταν κάποτε ότι προηγήθηκε η γεωργία,
και μετά επέτρεψε στους ανθρώπους να φτιάξουν τέτοιους οικισμούς.
Αλλά αν καταλαβαίνω σωστά, λες ότι προηγήθηκαν οι οικισμοί.
Οι οικισμοί προηγήθηκαν.
-Είναι κυνηγοί-συλλέκτες. -Ναι.
Μετά, άρχισαν να παράγουν διαφορετική ζωή.
Άλλαξαν τα κτίρια,
-άλλαξαν την τεχνολογία, και τα λοιπά. -Ναι.
Ένα είδος επανάστασης στις ιδέες.
Μπορούμε να το πούμε επανάσταση.
Είναι, λοιπόν, κάτι που ρίχνει νέο φως στην ανθρώπινη ιστορία.
Μέχρι τώρα, μόνο σε δύο θαλάμους έχουν γίνει ανασκαφές στο Καραχάν Τεπέ.
Αλλά το ραντάρ διείσδυσης εδάφους έχει αποκαλύψει άλλους 20 θαλάμους
που δεν έχουν ερευνηθεί ακόμη.
Ακριβώς όπως στο Γκεμπεκλί Τεπέ,
οι δύο χώροι χτίστηκαν τον τελευταίο Παγετώνα,
ακριβώς πριν αρχίσουν να καλλιεργούν οι άνθρωποι που ζούσαν εδώ.
Δεν υπήρχε γεωργία στο Γκεμπεκλί Τεπέ όταν χτίστηκε,
αλλά, παραδόξως, ακριβώς την εποχή που χτιζόταν 11.600 χρόνια πριν,
η γεωργία εμφανίζεται παντού γύρω του.
ΙΡΑΚ - ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ - ΙΡΑΝ
Για μένα, αυτό που δείχνουν τα στοιχεία είναι αρκετά ξεκάθαρο.
Είναι μεταφορά τεχνολογίας.
Άνθρωποι που ήξεραν ήδη πώς να φτιάχνουν μεγάλιθους
και να χτίζουν έναν μεγαλιθικό χώρο ήρθαν στο Γκεμπεκλί Τεπέ.
Είχαν ήδη γνώσεις γεωργίας
και χρησιμοποίησαν τον χώρο για να κινητοποιήσουν μια τοπική κοινωνία,
για να τους οργανώσουν και να τους μάθουν τη γεωργία.
Κατά την παράδοση της αρχαίας Μεσοποταμίας,
αυτό ακριβώς συνέβη.
Ανάμεσα στους πολλούς μύθους κατακλυσμού της αρχαιότητας,
η μεσοποτάμια παράδοση της πλημμύρας παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον.
Μιλάει για μια μικρή ομάδα σοφών αρχαίων,
τους Απκάλλου, που έμαθαν στους ανθρώπους τις ικανότητες του πολιτισμού.
Στην αρχή, πριν την καταγεγραμμένη ιστορία,
οι άνθρωποι δημιουργήθηκαν από τους θεούς ως επιστάτες της γης και των ζώων.
Όμως, οι πρώτοι άνθρωποι ήταν πολύ οκνηροί και απείθαρχοι για τη δουλειά
και αυξήθηκαν ανεξέλεγκτα.
Έτσι, οι θεοί έστειλαν μια πλημμύρα
για να σβήσουν τα πάντα και να ξαναξεκινήσουν την ανθρωπότητα.
Και επίσης έστειλαν επτά σοφούς, τους Απκάλλου,
που απεικονίζονται παραδοσιακά ως φιγούρες με γένια και μανδύες,
για καθοδήγηση των επιζώντων.
Ο αρχηγός τους ήταν ο Οάννες, που λέγεται ότι προήλθε από τη θάλασσα.
Απεικονίζεται συνήθως ως μισός άνθρωπος, μισός ψάρι.
Περπάτησε ανάμεσα στους ανθρώπους
διδάσκοντας γεωργία, αρχιτεκτονική και γνώσεις των άστρων.
Δεν μπορώ να μη σκεφτώ πως η λίστα
περιλαμβάνει πολλές προόδους που θεωρείται ότι εφευρέθηκαν στο Γκεμπεκλί Τεπέ.
Ο Οάννες είναι ένα ακόμα παράδειγμα ενός πολιτισμικού ήρωα.
Ένας δάσκαλος που ξαφνικά έρχεται, συνήθως από τη θάλασσα,
μετά από ένα διάστημα κατακλυσμού,
όπως ο Κετζαλκόατλ στο Μεξικό,
ή όπως ο Όσιρις, που ο μύθος λέει πως ταξίδεψε με βάρκα
για να διδάξει πολιτισμό στην ανθρωπότητα.
Δεν μοιάζουν μόνο οι ιστορίες τους ανά τους αρχαίους πολιτισμούς.
ΟΙ ΑΣΣΥΡΙΟΙ
Και οι απεικονίσεις τους στην αρχαία τέχνη είναι άκρως παρόμοιες…
ΟΙ ΤΟΛΤΕΚΟΙ
…ως τους μανδύες και τις τσάντες.
ΟΙ ΜΑΓΙΑ
ΟΙ ΟΛΜΕΚΟΙ
Νομίζω ότι είναι καταγραφές αληθινών γεγονότων.
Ενίοτε, καλύπτονται
από συμβολισμούς και ιστορίες που μας αποσπούν,
αλλά, κατά βάση, πρέπει να εμπιστευόμαστε τους μύθους.
Οι ανοιχτοί στον ουρανό κυκλικοί λίθινοι περίβολοι του Γκεμπεκλί Τεπέ
μου θυμίζουν επίσης λίγο τον Τζγκαντία και τους άλλους ναούς της Μάλτας.
Είναι πιθανό να μοιράζονται την ίδια έμπνευση;
Στη Μάλτα, η Λένι Ρίτζικ μού έδειξε
πως οι μεταβαλλόμενες ευθυγραμμίσεις των αρχαίων ναών
εντοπίζουν τα μεταβαλλόμενα σημεία ανατολής ενός μόνο άστρου, του Σείριου,
σε χιλιάδες χρόνια.
Παραδόξως, βρίσκουμε το ίδιο φαινόμενο στο Γκεμπεκλί Τεπέ.
Οι κεντρικές κολόνες των τριών παλιότερων περιβόλων
φαίνονται επίσης να σημαδεύουν τον Σείριο.
Γύρω στο τέλος του Παγετώνα, οι διαφορετικοί προσανατολισμοί
παρακολουθούσαν τα διαφορετικά σημεία ανατολής του άστρου.
Αυτή η κοινή εστίαση στον Σείριο είναι, για μένα,
άλλο ένα στοιχείο ότι οι αρχαίοι χτίστες και στη Μάλτα και στην Τουρκία
είχαν πρόσβαση σε μια δεξαμενή κοινών γνώσεων
σχετικά με την αστρονομία και τη μεγαλιθική κατασκευή.
Άραγε είναι πιθανό τα μεγάλα έργα χτισίματος και στα δύο μέρη
να στήθηκαν από τους επιζώντες ενός προηγμένου πολιτισμού
που ταξίδεψαν στο τέλος του τελευταίου Παγετώνα,
τους οποίους ίσως αναπαριστούν αυτοί οι λίθινοι γίγαντες
ή οι φιγούρες του Καραχάν Τεπέ;
Άνθρωποι που ήρθαν εδώ
στην Εύφορη Ημισέληνο μετά την πλημμύρα.
Αν ναι, τι προσπαθούσαν να πουν;
Μπορεί να μας λένε κάτι όλα αυτά τα σκαλιστά ζώων;
Σε αυτές τις πρόσφατες έρευνες,
έμαθα νέες πληροφορίες για το Γκεμπεκλί Τεπέ,
που ενισχύουν περαιτέρω την ενδιαφέρουσα εικόνα.
Ήρθα να συναντήσω τον δρα Μάρτιν Σουέτμαν στο Μουσείο της Σανλιούρφα,
που φιλοξενεί μια εντυπωσιακή αναπαράσταση του μεγαλύτερου περιβόλου.
Ένας επιστήμονας που τον ενδιαφέρει η αρχαιοαστρονομία.
Η έρευνά του έχει επικεντρωθεί στην Κολόνα 43,
γνωστή και ως Στήλη του Γύπα.
Ποια είναι η σημασία της για σένα, Μάρτιν;
Είναι μάλλον ένα από τα πιο σημαντικά τέχνεργα σε όλο τον κόσμο.
Είναι απίστευτη.
Αυτή η κολόνα είναι σαν τη Στήλη της Ροζέτας.
Μάλιστα.
Ο δρ Σουέτμαν πιστεύει ότι τα σύμβολα στην πέτρα
μπορεί να αναπαριστούν αστερισμούς,
φιγούρες που απεικονίζουν αστρικά σμήνη στον ουρανό.
Βλέπουμε απευθείας ότι υπάρχει σκορπιός.
Υποθέτουμε ότι είναι ο Σκορπιός.
Μπαίνουμε σε πειρασμό να το συμπεράνουμε.
Εννοείται.
Διαφορετικοί πολιτισμοί έχουν δώσει άλλα ονόματα και φιγούρες
στους αστερισμούς του ζωδιακού.
Είναι δωράκι να βλέπουμε έναν αστερισμό που αναγνωρίζουμε στην Κολόνα 43.
Μετά, από πάνω, θα περιμέναμε να βρούμε τον Τοξότη,
και γνωρίζουμε τον Τοξότη ως τον τοξότη με τόξο και βέλος.
Βλέπουμε τον γύπα με τα φτερά που είναι απλωμένα στη σωστή γωνία
αναπαριστώντας τόξο και βέλος.
Βλέπουμε ότι υπάρχουν άλλα σύμβολα ζώων
που αντιστοιχούν σε άλλους αστερισμούς,
αναπαριστώντας σχεδόν έναν χάρτη στον νυχτερινό ουρανό.
Είναι ένας χάρτης των πιο ορατών άστρων
σε μια περιοχή γύρω από τον σήμερα γνωστό ως Σκορπιό.
Όταν ευθυγραμμίζουμε τον Σκορπιό με τον σκορπιό στην Κολόνα 43,
οι κοντινοί αστερισμοί φαίνεται πως ταιριάζουν
με κάποιες από τις φιγούρες στην κολόνα.
-Κατά κάποιο τρόπο όλα ταιριάζουν. -Φυσικά.
Όμως, η σημαντική ανακάλυψη του δρα Σουέτμαν ήρθε όταν έλαβε υπόψη
ότι ο κεντρικός κύκλος μπορεί να αναπαριστά τον Ήλιο.
Τι θα προσπαθούσες να πεις αν είχες μια εικόνα του Ήλιου
σε μια συγκεκριμένη θέση σχετική με τους αστερισμούς;
Μπορεί να προσπαθείς να δείξεις μια ημερομηνία.
Και ένα στοιχείο για αυτό είναι ότι υπάρχουν τρία άλλα σύμβολα ζώων
στην κορυφή
που ενισχύουν εκ νέου την ιδέα ότι ήταν μια ημερομηνία,
μια σφραγίδα ημερομηνίας.
Ο δρ Σουέτμαν πιστεύει
ότι τα τρία μικρά ζώα πάνω στην Κολόνα 43
εμφανίζονται δίπλα σε συμβολικές αναπαραστάσεις τριών ηλιοβασιλεμάτων.
Μαζί με τον Δίσκο του Ήλιου στο κέντρο,
ίσως απεικονίζουν τέσσερις στιγμές-κλειδιά στο ηλιακό έτος,
το θερινό και το χειμερινό ηλιοστάσιο, την εαρινή και τη φθινοπωρινή ισημερία.
Τα σκαλιστά θα αναπαριστούσαν αστερισμούς που εμφανίζονταν στον ουρανό
πίσω ή γύρω από τον δύοντα Ήλιο
σε καθεμιά από τις ημερομηνίες-κλειδιά.
Ξαφνικά, και οι τέσσερις στιγμές-κλειδιά του έτους κλειδώνουν
με τη στιγμή στην οποία θέλουν να επικεντρωθούμε
-που κυριαρχεί στην κολόνα. -Ακριβώς.
Είναι πανέξυπνη και πειστική ιδέα.
Μια ημερομηνία χαραγμένη σε πέτρα στην καθολική γλώσσα της αστρονομίας.
Σε ποια ημερομηνία αναφέρεται η κολόνα;
Χρησιμοποιώντας λογισμικό
σχεδιασμένο να παρακολουθεί αλλαγές στον ουρανό επί χιλιετίες,
βρίσκουμε ένα ακριβές παράθυρο 100 χρόνων που ταιριάζει με τη θεωρία του Μάρτιν.
Τελικά, ανακάλυψα ότι μπορούμε να υπολογίσουμε
ότι είναι περίπου γύρω στο 10.900 με 10.800 π.Χ.
Δηλαδή, πάνω από χίλια χρόνια πριν αρχίσει η κατασκευή στο Γκεμπεκλί Τεπέ.
Γιατί ήταν σημαντική ημερομηνία;
Γνωρίζουμε πολλά για αυτήν τη συγκεκριμένη εποχή στην ιστορία.
Σχεδόν ακριβώς μέσα σε αυτήν τη χρονική περίοδο, το διάστημα των 100 χρόνων,
έγινε ένα δραματικό κλιματικό γεγονός, που είναι γνωστό ως Νεότερος Δρυάς.
Αλλάζει εντελώς τον κόσμο τους.
Αναφερόμασταν σε αυτό ως Αρχαία Αποκάλυψη,
αλλά οι επιστήμονες το λένε Νεότερο Δρυά.
Ξεκίνησε 12.800 χρόνια πριν με έναν κατακλυσμό
και τελείωσε 11.600 χρόνια πριν,
ακριβώς όταν φτιάχτηκε το Γκεμπεκλί Τεπέ.
Ο κόσμος ταλαιπωρήθηκε από κάποιου είδους τεράστια γεωλογική αναταραχή,
που περιλάμβανε πλημμύρες,
την οποία ακολούθησαν πάνω από χίλια χρόνια πολικών θερμοκρασιών.
Η ζωή στη Γη άλλαξε θεμελιωδώς.
Οι σμιλόδοντες και τα μαμούθ εξαφανίστηκαν.
Η ανθρωπότητα, όμως, επέζησε.
Και περίπου 11.600 χρόνια πριν,
το ψύχος τελείωσε με άλλη μια τελική τεράστια πλημμύρα
που ανέβασε τη στάθμη της θάλασσας.
Τότε ήταν, μόνο αφού η Γη ήταν ήρεμη πάλι,
που άρχισαν οι εργασίες στο Γκεμπεκλί Τεπέ.
Και η χρονική στιγμή δεν ήταν σύμπτωση.
Βασικά, έτσι ήρθα να δω το Γκεμπεκλί Τεπέ,
ως επανεκκίνηση του πολιτισμού
από μια εποχή με έναν παλιότερο πολιτισμό
που καταστράφηκε σε έναν κατακλυσμό.
Χαίρομαι που βλέπω την Κολόνα 43 από δω,
και είναι εκπληκτικά καλοδιατηρημένη,
λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι 11.600 χρόνων.
Είναι εκπληκτικό.
Κι αν αυτό το μυστηριώδες συγκρότημα δεν ήταν απλώς ένα μέρος τελετουργικών,
αλλά και ένα μνημείο για να τιμηθεί ένα κοσμοϊστορικό γεγονός;
Θα έβγαζε νόημα.
Μερικά από τα πιο μεγαλοπρεπή κτίρια είναι μνημεία.
Το Μνημείο του Λίνκολν στην Ουάσινγκτον
ή το Ταζ Μαχάλ στην Ινδία.
Μπορεί, όμως, το Γκεμπεκλί Τεπέ να είναι κάτι παραπάνω;
Κι αν οι αρχιτέκτονες επιδίωκαν να αφήσουν
ένα μήνυμα εξέχουσας σημασίας,
ένα μήνυμα για τους μεταγενέστερους πολιτισμούς;
Επειδή όταν οι αρχαιολόγοι
εξακρίβωσαν την ηλικία των μπάζων που κάλυπταν τον χώρο,
βρήκαν άλλη μια έκπληξη.
Κάποια στιγμή γύρω στα 10.000 χρόνια πριν,
όλες οι κατασκευές θάφτηκαν
γρήγορα και ιδιαίτερα σκόπιμα την ίδια στιγμή.
Έγινε τεράστια προσπάθεια για να θαφτεί το Γκεμπεκλί Τεπέ.
Όχι μόνο για να θαφτεί,
αλλά για να μπει ένας ανθρωπογενής λόφος από πάνω του.
Πρέπει να φανταστούμε ομάδες εκατοντάδων ανθρώπων
να μεταφέρουν καλάθια με μπάζα και να τα ρίχνουν στους περιβόλους.
Μετά, όμως, προκύπτει η ερώτηση, γιατί το έκαναν αυτό;
Δεν εγκαταλείφθηκε. Δεν καταστράφηκε ούτε λεηλατήθηκε.
Θάφτηκε προσεκτικά, κρυμμένο και διατηρημένο.
Και εκεί έμεινε, ασφαλές για χιλιάδες χρόνια
μέχρι την πρόσφατη ανακάλυψή του.
Στο μυαλό μου, αυτό που κοιτάζουμε εδώ βγάζει νόημα μόνο ως χρονοκάψουλα.
Και όπως όλες οι χρονοκάψουλες,
σκοπός του ήταν να μεταδώσει ένα μήνυμα στο μέλλον.
Στο Γκεμπεκλί Τεπέ και στο Καραχάν Τεπέ, τα φίδια κυριαρχούν στις εικόνες.
Υπάρχει κάτι στον τρόπο
που απεικονίζονται τα ελικοειδή, φθίνοντα σχήματά τους,
λες και οι χτίστες είχαν εμμονή μαζί τους,
λες και τα φίδια ήταν το μόνο μήνυμα
που ήθελαν να πάρουμε και από τους δύο χώρους.
Είναι, όμως, φίδια ή μπορεί να αναπαριστούν κάτι άλλο;
Φαίνεται πως όπου βρίσκουμε ίχνη ενός ξεχασμένου επεισοδίου στην ιστορία,
βρίσκουμε και φίδια.
Στο Μεξικό, ο ίδιος ο Κετζαλκόατλ είναι φίδι.
Στη Μάλτα, μπαίνεις στο εσωτερικό ιερό του Τζγκαντία
περνώντας πάνω από ένα φίδι.
Νομίζω πως ξέρω τι σημαίνουν τα φίδια, και το καλύτερο παράδειγμα δεν είναι εδώ.
Είναι στην άλλη άκρη του κόσμου, στο μέσο της Αμερικής, στο Οχάιο,
όπου οι αρχαίοι σοφοί έφτιαξαν ένα πήλινο φίδι σε γιγαντιαία κλίμακα
για να χρησιμεύει και ως μνημείο και ως προειδοποίηση ίσως.
Υποτιτλισμός: Νάσια Γιαγκοπούλου