BİR NETFLIX DİZİSİ
Elektrik hayatımızda harikalar yaratıyor.
İnsanlar artık günün her saati aktif.
Ama ışıktan kubbemiz bu gezegende yaşamanın
en güzel yönlerinden birinden kopmamıza neden oluyor.
Gece göğünden.
Eski insanlar için
yıldızları seyretmek muhtemelen dünyadaki en iyi gösteri,
uzun, karanlık gecelerini geçirmenin en eğlenceli yoluydu.
Samanyolu'nun her dönüşünü,
her parlak yıldız kümesini, gökteki her kuyruklu yıldızı bilirlerdi.
O nedenle antik dünyada nereye bakarsak bakalım
dikkatimizi göğe çeken devasa yapılar buluyoruz.
Peki ya tek amaçları bu değilse?
Dünya'daki antik piramitler ve tapınaklar,
Güneş, Ay ve yıldızlara hizalanarak gökyüzü ve kara arasında köprü kuruyorlar.
Niye mimarlar böylesine büyük çaplı bir zahmete katlandılar?
Bize bir şey mi iletmek istediler?
Belki de ne pahasına olursa olsun gökyüzüne dikkat etmemiz için uyardılar.
BİLGELERİN MİRASI
Türkiye'deyim ve Suriye sınırından
41 km içerideki münferit bir tepeye gidiyorum.
Günümüzde burası sıkıntılı bir bölge
ama insanlık tarihi için çok önemli bir yer.
KARADENİZ - TÜRKİYE AKDENİZ - SURİYE - IRAK
Türkiye'nin güneydoğusunda, günümüzdeki Şanlıurfa'nın yakınlarında,
son Buzul Çağı'nın bitiminde dikkate değer bir şey oldu.
M.Ö. 10.000
Taş Devri avcı-toplayıcı atalarımız
aniden çiftçiliği keşfetti ve yerleşimler kurmaya başladılar.
İRAN - MEZOPOTAMYA - BASRA KÖRFEZİ
Bu durum, güneydeki Basra Körfezi'ne kadar uzandı
ve sonrasında Bereketli Hilal denildi.
M.Ö. 4000
Mezopotamya diye bilinen bölgede yaklaşık 6.000 yıl önce
uzun zamandır
ilk uygarlık olduğu düşünülen Sümerler kuruldu.
Ama bu tarih görüşünün artık yeniden yazılması lazım.
1994'te bir çiftçinin tarlasını araştıran arkeologlar,
yerden çıkan ve garip bir şekilde oyulmuş taşlar gördüler.
Bazıları devasa boyuttalardı.
Sonrasında yapılan kazılarla çok etkileyici keşiflerde bulunuldu.
Kısa süre önce kazılmış bu arkeoloji alanı,
Taş Devri'ndeki atalarımızla ilgili ön yargılarımızı bırakmamızı gerektiriyor.
Teknolojik bir ilkel toplum olmanın ötesinde,
buradaki başarılarıyla hiç akla gelmeyen
becerilere sahip oldukları ortaya çıktı.
Sonrasında gelen ve daha gelişmiş
olduğu düşünülen uygarlıklara meydan okuyorlar.
Dış unsurlardan korumak için yapılmış modern bir kubbenin altında
Göbekli Tepe var.
Tarih öncesiyle ilgili bize öğretilen şeylere göre,
bu yapı var olmamalı.
Arkeologlar 11.600 yıl öncesine dayandığını kabul ediyorlar.
M.Ö. 9600
Bu nedenle Dünya'da bilinen en eski anıtsal yapı oluyor.
Burası oldukça sofistike ve gelişmiş bir megalitik alan.
Stonehenge'den yaklaşık 7.000 yıl daha eski.
STONEHENGE BİRLEŞİK KRALLIK
Gize Piramitleri'nden de yaklaşık 7.000 yıl eski.
12.000 yıl önce Dünya'da bu tür şeyleri yapabilecek
hiçbir kültürün olmadığı fikri
bir anda çürütülmüş oldu.
Tekerleğin icadından, atların evcilleştirilmesinden
çok daha eski.
Dünya'nın son Buzul Çağı'ndan çıktığı,
yerlilerin güya çamur kulübelerde yaşayan
basit avcı-toplayıcı oldukları zamanda inşa edilmiş.
Ama böyle bir megalitik harikayı
tasarlayıp yapacak kadar gelişmiş değillerse
bunu kim, niye inşa etti?
Bu yer neyin nesi?
İlk bakışta burada gördükleri insanı şaşırtabilir.
Fakat yakından incelenip tüm ipuçları bir araya toplandığında
en iyi döneminde
nasıl iddialı ve heybetli olduğu anlaşılıyor.
Tepenin kenarına yapılan,
çevresinde insan yerleşimine dair birkaç iz taşıyan
benzer planlara sahip dört adet oval ve etrafı çevrili alan var.
Her birinin merkezinde
bir çift T şeklinde büyük megalit var.
Her biri 10 ton ağırlığında,
cilalı taş zemine yerleştirilmişler.
Bazılarının kolu ve eli olan
ikiz dev figürler kayaya oyulmuşlar,
eğik başları var.
Etraflarında daha küçük T sütunlar var.
Pek çoğu titizlikle oyulmuş ve süslenmiş.
Hepsi dairesel duvarlar ve geçitlerle birbirine bağlanmış.
Bu devasa taşların nasıl kaldırılıp buraya yerleştirildiğini…
…kimse bilmiyor.
Bu alanı kazan arkeologlar da dâhil,
buraya gelen herkesi şaşırtan şey
muhteşem oyma işleri.
Göbekli Tepe'nin her yerinde hayvan sembolleri var.
Taşa kazınmış Nuh'un Gemisi gibi.
Göbekli Tepe'de tasvir edilen yaratıklar, gerçekçiden ziyade sembolik bir görünümde
tuhaf bir şekilde düzenlenip stilize edilmişler.
Bu megalitik yapılarda sıra dışı bir şey daha var.
Arkeologlar, karbon tarihlendirmeyle
bu dört oval yapının aynı dönemde yapılmadığını anladı.
D oval yapısı 11.600 yıl öncesine dayanıyor.
D - M.Ö. 9600
Ama en yeni oval yapı olan A, yaklaşık 10.500 yıl önce inşa edilmiş.
A - M.Ö. 8500
Ellerindeki mevcut yapıyı yenilemek yerine
buradaki insanlar 1100 yıl boyunca
sürekli olarak yeni oval yapılar inşa etmişler
ve her defasında hizayı biraz değiştirmişler.
Daha şaşırtıcı olan şey,
en eski oval yapı olan D
bu grup içinde en büyüğü
ve en karmaşık şekilde dekore edilmiş olanı.
Bir avcı-toplayıcının bir sabah uyanıp
"Dünya'daki en büyük megalitik alanı
inşa edeceğim" deyip yapabileceği bir yapı değil.
Genellikle bir konuda pratik yaptıkça daha çok gelişiriz.
Mesela günümüzdeki bu taş işçileri
hâlâ Göbekli Tepe civarında taş kesiyorlar.
Antik kültürlerin de aynı şekilde çalıştıklarını,
zamanla geliştiklerini düşünüyoruz.
Ama Göbekli Tepe ve özellikle de D oval yapısı
bu düşüncemizi tersine çeviriyor.
Taş Devri avcı-toplayıcılarından oluşan bir topluluk
ilk denemelerinde
megalitle yaptıkları bir yapıda nasıl böyle başarılı oldular?
Bu büyük megalitik oval yapıların avcı-toplayıcıların bir gecede buldukları
mucizevi bir icat olmadığını, bilakis tarih öncesinin
erken gelişmiş
kayıp bir uygarlığının mirası olabileceğini düşünmeliyiz.
Ana akım arkeologlar,
bu fikrin çok aşağılayıcı olduğunu düşünüyorlar.
Akademisyenler tek bir kalıba sıkışıp kaldı,
o da Buzul Çağı'nda
Dünya'daki tüm insanların avcı-toplayıcı aşamasında olduğu fikri.
Ama Göbekli Tepe'deki mimarlar,
sıradan avcı-toplayıcılardan çok daha azimlilermiş.
2003'te yer altı radarıyla yapılan jeofiziksel bir ölçümde
tepenin içinde 20 tane daha taştan oval yapı
ve 200'den fazla sütun tespit edildi.
Çoğu henüz kazılmadı.
Dokuz hektar veya 12 futbol sahası kadar alana yayılmış devasa büyüklükteki
bir megalitik kompleks.
Çok büyük bir alan.
Önceden taşla çalışmaya dair hiçbir beceriniz,
bilginiz veya deneyiminiz yokken bir sabah uyanıp
Göbekli Tepe'yi inşa edemezsiniz.
Arkasında uzun bir tarih olmalı ve bu tarihi de hiç bilmiyoruz.
Bence bu bariz olarak kayıp bir uygarlığın varlığını gösteriyor.
Teknoloji, beceri ve bilgileri
avcı-toplayıcılara geçmiş.
Göbekli Tepe burada bulunan ve son Buzul Çağı'nın bittiği
dönemden gelen tek alan değil.
2019'da Türk arkeologlar doğuya doğru arabayla bir saatlik mesafedeki
Karahan Tepe adında başka bir alanda kazılar yapmaya başladılar
ve beklenmedik bir şey keşfettiler.
Türk yetkililer başka kamera ekiplerine izin vermemişlerdi,
şu ana kadar.
Baş arkeolog Profesör Necmi Karul
bu alanın yaşının Göbekli Tepe ile aynı veya daha eski olduğunu
düşünüyor.
Ama oldukça farklı.
Bu ana oda, T sütunları ve megalitleri içeriyor
ama bir kenarı yalıtaşından oyulmuş,
onlarca kişiyi sığdıracak kadar geniş.
Sizce bu binanın amacı neydi?
Bir fikriniz var mı?
PROF. NECMİ KARUL İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
Oturmak için yapılmış bir podyum diyebiliriz.
-Evet. -İnsanların toplandığı bir alan.
-Çünkü büyük bir bina. -Tabii.
Karahan Tepe ayin amaçlı bir tür toplanma alanı gibi gözüküyor.
Duvardaki oymalar
Göbekli Tepe'deki gibi incelikli değil.
Ama cübbeli figürler görüyoruz.
Alanın gerçek mimarlarını gösteriyor olabilir mi?
-Peşinizdeyim Profesör. -Pekâlâ.
Profesör Karul beni tuhaf bir yan odaya götürüyor,
sekiz metreye altı metre büyüklüğünde ve iki metre derinliğinde.
Fallusu andıran 10 tane sütun
amaçlı olarak ve maharetle yalıtaşından oyulmuş.
11'inci münferit sütun ise en önlerinde duruyor.
Kayadan yılan gibi kıvrılan bir kanal oyulmuş.
Böylece odaya sıvı ulaşabiliyor,
bu sıvı da su veya muhtemelen kandı.
Bu kanal, yontulmuş gösterişli ve gizemli bir kafaya bağlı.
Bu figürün boynu bir yılanı andırıyor.
Kayadan çıkıp bu sütunlara bakıyor
ve o oyukta duruyor gibi gözüküyor.
Oldukça girintili çıkıntılı ve tekinsiz bir havası da var.
Çok güçlü bir çehre.
Bu bir insan kafası.
-Yalıtaşından oyulmuş. -Yalıtaşından.
Girişe doğru bakıyor.
Evet, gözleri o tarafa çevrili.
Çok azametli.
-Yılan başına benziyor. -Evet.
-Duruşu bir yılan gibi. -Evet.
İnsan başlı bir yılan.
Evet, belki de.
Çok eşsiz bir keşif.
-Evet, harika. -Evet.
Bu oyuğun korku veya dehşet saçan bir havası var.
Tabii bu bilimsel değil.
Sadece gördüğüm şeye verdiğim şahsi tepkim.
Ama bunun yapımında korku ve dehşet amaçlandı mı,
merak ediyorum.
Geçmişimizle ilgili bilmemiz gereken bir şeyi anlatıyor olabilir mi?
Bir nedenden dolayı mı korku saçıyor?
Profesör, Göbekli Tepe'de çiftçiliğe dair
buluntu olmadığını onayladı.
Burayı inşa eden insanlar, kesinlikle avcı-toplayıcı dönemdelerdi.
Eskiden insanların önce tarıma başlayıp
sonrasında o yerde yerleşim kurdukları düşünülürdü.
Ama sizi doğru anladıysam önce yerleştiklerini söylüyorsunuz.
Önce yerleşim yeri kurulmuş.
-Bu kişiler avcı-toplayıcıymış. -Evet.
Sonrasında farklı bir hayat kurmuşlar.
Binaları değişmiş.
-Teknoloji ve benzeri şeyler değişmiş. -Evet.
Bir nevi fikir devrimi gibi.
Doğrudan devrim diyebiliriz.
Demek ki bu da insanlık tarihine yeni bir ışık tutmuş oluyor.
Şu ana kadar Karahan Tepe'de yalnızca iki oda kazıldı.
Ama yer altı radarı, keşfedilmesi gereken en az 20 adet daha
oda olduğunu gösterdi.
Tıpkı Göbekli Tepe'deki gibi,
iki alan da son Buzul Çağı'nın bitiminde
burada çiftçilik ve hayvancılık başlamadan önce inşa edilmişti.
Göbekli Tepe yapıldığında tarım yoktu
ama gariptir ki bu yer yapıldığı zaman, yani 11.600 yıl önce
tarım buranın etrafında oluşmuş.
IRAK - MEZOPOTAMYA - İRAN
Bence buluntuların gösterdiği şey ortada.
Teknoloji aktarımı yaşanmış.
Megalitleri yapmayı bilen ve daha önce
büyük bir megalitik alan yapmış insanlar Göbekli Tepe'ye gelmiş.
Onlar tarımı zaten biliyorlarmış.
Yerel bir topluluğu harekete geçirmek, organize etmek
ve tarımla tanıştırmak için o alanı kullanmışlar.
Antik Mezopotamya mitosuna göre
birebir bunlar yaşanmış.
Eskilerin tufan ve felaket mitleri arasında,
Mezopotamya'nın tufan geleneği burası ile bilhassa ilişkili.
Buradaki halka uygarlık becerilerini öğreten
ve bilge kadimlerin olduğu Apkallu adında küçük bir gruptan bahsediyor.
Kaydedilmiş tarihten önce, zamanın başlangıcında
tanrılar insanları toprakların ve hayvanların muhafızları olarak yarattı.
Ama ilk insanlar bu işi yapamayacak kadar tembel ve kural tanımazlardı.
Sayıları da durmadan arttı.
Tanrılar da büyük bir tufan gönderdi,
geçmişe sünger çekmek ve insanlığı tekrar başlatmak istediler.
Aynı zamanda Apkallu adındaki yedi bilgeyi de gönderdiler.
Geleneklere göre, hayatta kalanları bilgilendirmek üzere gelen
sakallı ve cübbeli bilgelerdi.
Liderleri denizden geldiği söylenen, yarı insan ve yarı balık olarak
tasvir edilen Oannes'ti.
İnsanların arasına karışarak
onlara tarımı, mimariyi ve yıldızların ilmini öğretti.
Bunların da Göbekli Tepe'de
icat edildiği sanılan ilerlemelerle benzer olduğunu düşünüyorum.
Oannes da bir başka uygarlaştırıcı kahraman örneği.
Büyük bir felaketten sonra genellikle deniz yoluyla
bir anda gelen bir öğretmen figürü.
Tıpkı Meksika'daki Quetzalcoatl
veya Osiris gibi. Efsanelere göre insanlığa
uygarlığı öğretmek için gelen figürler.
Antik kültürler arasında benzerlik taşıyan başka öyküler de var.
ASURLULAR
Onların da antik sanattaki tasvirleri oldukça benzer.
TOLTEKLER
Cübbeleri ve çantaları bile.
MAYALAR
OLMEKLER
Bence bunlar gerçek olayların öyküleri.
Bazı durumlarda dikkatimizi dağıtan
sembolizm ve hikâye unsurları olabiliyor
ama temel olarak, mitlere güvenmeliyiz.
Göbekli Tepe'nin kubbesiz oval taş duvarları
bana Ġgantija ve Malta'nın tapınaklarını hatırlatıyor.
Ortak bir kaynaktan ilham almış olabilirler mi?
Malta'da Lenie Reedijk bana
antik megalitik tapınaklarının farklı hizaları aracılığıyla
tek bir yıldızın, Sirius'un değişen yükselme noktalarını binlerce yıl boyunca
takip ettiklerini gösterdi.
Çok sıra dışı olsa da aynı olguya Göbekli Tepe'de de rastlıyoruz.
En eski üç oval yapının merkezî sütunları da
Sirius'u hedefliyor gibi gözüküyor.
Buzul Çağı'nın sonlarına doğru yıldızın zaman içinde değişen
yükselme noktalarını izleyen farklı hizaları.
Bana kalırsa iki yerde de Sirius'a odaklanılması,
Malta ve Türkiye'deki antik mimarların
astronomi ve megalitik mimarisi ile ilgili
ortak bir kaynaktan bilgi edindiklerini gösteriyor.
Bu iki yerdeki büyük mimari projelerinin fikir babaları
son Buzul Çağı'nın bitiminde dünyayı gezen
ileri bir kültürün hayatta kalanları olabilir mi?
Taş sütunu devleri veya Karahan Tepe'deki cübbeli figürler
bu kişileri tasvir ediyor olabilir mi?
Büyük bir tufandan sonra
Bereketli Hilal döneminde buraya gelenleri.
Öyleyse ne söylemeye çalıştılar?
Tüm bu hayvan oymaları bize bir şey anlatıyor olabilir mi?
Son zamanlarda yaptığım araştırmalarda
Göbekli Tepe'yle ilgili yeni bilgiler edindim
ve bu ilginç olgu daha da şaşırtıcı bir hâl aldı.
Göbekli Tepe'deki en büyük oval yapının harika bir replikasını barındıran
yakındaki Şanlıurfa Müzesi'ne Dr. Martin Sweatman'la buluşmaya geldim.
Kendisi arkeoastronomiyle de ilgili, uzman bir bilim insanı.
Araştırmalarının çoğu, Akbaba Taşı diye de bilinen
43'üncü sütunu temel alıyor.
Bunun senin için önemi nedir Martin?
Muhtemelen Dünya'daki en önemli eserlerden biri.
Gerçekten inanılmaz.
Esasen bu sütun bizim Rosetta Taşı'mız gibi.
Evet.
Dr. Sweatman taştaki sembollerin
yıldız desenlerini gösterdiğini,
parlak yıldız kümelerini tasvir ettiğini düşünüyor.
Bunun akrep olduğunu görüyoruz.
Akrep Takımyıldızı olarak düşünebiliriz.
İnsan öyle düşünmeden edemiyor.
Kesinlikle.
Her kültür zodyak takımyıldızlarına
farklı isim ve figürler kazandırdı.
O yüzden 43'üncü sütunda, bildiğimiz bir yıldız desenini görmek çok güzel.
Üzerinde Yay Takımyıldızı'nı görmemiz gerekir.
Yay'ın okçu, ok ve yayla gösterildiğini biliyoruz.
Kanatlı akbabayı görüyoruz. Kanatlarını açtığı açıyla
ok ve yayı oluşturuyor.
Başka takımyıldızlarıyla ilişkili
farklı hayvan sembolleri de var.
Sanki gece göğündeki bir haritayı tasvir ediyor.
Bu harita, bugün Akrep Takımyıldızı
adıyla bilinen alandaki gözle görünür yıldızları gösteriyor.
Akrep Takımyıldızı'nı 43'üncü sütundaki akreple ilişkilendirince
diğer yıldız desenleri de sütunda tasvir edilen
figürlerin bazılarına uyuyor.
-Ortak bir resim çiziyorlar. -Aynen öyle.
Ama Dr. Sweatman'ın gerçek keşfi, merkezî dairenin Güneş'i
simgeliyor olabileceği önerisini düşündüğünde oldu.
Güneş sembolünün belli bir konumda takımyıldızlarıyla bağlantılı olduğu
bir resim olsaydı ne derdin?
İlk olarak bir tarih anlamına geldiğini düşünürdün.
Bununla ilgili ipucumuz, sütunun tepesinde üç tane daha hayvan sembolü
bulunuyor olması.
Böylece bunun bir tarihi gösterdiği fikri iyice güçleniyor,
tarih damgası denebilir.
Dr. Sweatman,
43'üncü sütunun üstüne oyulmuş üç küçük hayvanın
üç gün batımının sembolik tasvirlerinin yanında olduğunu düşünüyor.
Taşın ortasındaki Güneş dairesiyle bakıldığında
Güneş yılının dört temel anını tasvir ediyor olabilirler.
Yani yaz gündönümü, kış gündönümü ile ilkbahar ve sonbahar ekinokslarını.
Oyma işleri, takvim yılındaki bu önemli tarihlerin her birinde
batan Güneş'in arkasındaki veya çevresindeki
yıldız desenlerini gösteriyor olabilir.
Aniden yılın dört önemli anını görüyoruz.
Gerçekten odaklanmak istediğimiz an ise
-sütunun merkezinde. -Evet.
Çok zekice ve ilginç bir fikir.
Astronominin evrensel dilinde taşa işlenmiş bir tarih.
O hâlde sütun hangi tarihi gösteriyor?
Gece göğündeki
binlerce yıllık değişimleri izlemek için yapılmış bir yazılımla
Martin'in teorisine tam olarak uyan 100 yıllık zaman dilimini bulabiliriz.
Sonuç olarak, M.Ö. 10.900 ila 10.800 tarihlerine
yoğunlaşabileceğimizi buldum.
Ama bu tarihler, Göbekli Tepe'deki yapı çalışmalarının bin yıl öncesi.
Niye bu tarihler önemli ki?
Tarihteki o dönemle ilgili çok şey biliyoruz.
Neredeyse tam o dönemde, yani 100 yıllık o kısa süre içinde
Erken Dryas Devri olarak bilinen dramatik bir iklim olayı yaşandı.
Yaşadıkları Dünya tamamen değişti.
Biz buna Antik Kıyamet dedik ama bilim insanları
Erken Dryas Devri adını veriyorlar.
Bir felaketle birlikte 12.800 yıl önce başladı
ve 11.600 yıl önce sona erdi.
Tam olarak Göbekli Tepe yapıldığı zamanda.
Dünya büyük çaplı coğrafi değişimlere neden olan şeyler geçirdi.
Buna yoğun seller de dâhildi.
Peşinden de 1000 yıl süren dondurucu soğuklar geldi.
Dünya'daki hayat temelden değişti.
Kılıç dişli kaplanlar ve mamutların soyu tükendi.
Ama insanlık kurtuldu.
Yaklaşık 11.600 yıl önce
dondurucu soğuk, Dünya'daki deniz seviyelerini yükselten
yoğun bir sel ile sona erdi.
İşte o zaman Dünya tekrar sakinliğe kavuştuğunda
Göbekli Tepe'deki yapı çalışması başladı.
Bu zamanlamanın da tesadüfi olduğunu sanmıyorum.
Ben de Göbekli Tepe'de bunu görmeye geldim.
Daha eski bir uygarlığın
büyük bir felaketle yok olması sonucu
yeni bir uygarlığın başladığı yeri.
43'üncü sütunu buradan görmek güzel.
11.600 yıllık olduğu düşünülürse
gerçekten çok iyi korunmuş.
Harikulade.
Ya bu gizemli kompleks sadece bir ayin yeri değil,
aynı zamanda dünyayı değiştiren bir olayı anmak için yapılan bir abideyse?
Gayet mantıklı olurdu.
Günümüzdeki en büyük binalarımızdan bazıları da anıt.
Washington DC'deki Lincoln Anıtı
veya Hindistan'daki Tac Mahal.
Peki ya Göbekli Tepe bundan fazlasıysa?
Göbekli Tepe'nin mimarları arkalarında
sonraki nesillerin çözmeleri için
çok önemli bir mesaj bırakmış olabilir mi?
Çünkü arkeologlar,
alandaki taşların yaşını tayin ettiklerinde
başka bir sürprizle karşılaştılar.
Yaklaşık 10.000 yıl önce
tüm yapılar aynı anda
hızlı ve bilinçli bir şekilde gömülmüştü.
Göbekli Tepe'nin gömülmesi için büyük çaba sarf edilmiş.
Sadece gömmek için değil,
üzerine insan yapımı bir tepe inşa etmek için de.
Taş yığınlarıyla dolu sepetleri taşıyan ve oval yapılara döken
yüzlerce kişilik ekipler tahayyül edebiliriz.
O zaman şu soruyu sormalıyız, bunu niye yaptılar?
Burası ne terk edildi ne yok edildi ne de yağmalandı.
Titizlikle gömüldü, saklandı ve korundu.
Yeniden keşfedilene kadar da binlerce yıl boyunca
sapasağlam durdu.
Bence burada bulduklarımıza zaman kapsülü gözüyle bakmalıyız.
Tüm zaman kapsülleri gibi,
bunun amacı da geleceğe bir mesaj aktarmaktı.
Hem Göbekli Tepe'de hem de Karahan Tepe'de imgelerin çoğunda yılanlar var.
Bu yılanların kıvrılmaları
ve aşağı yönelmiş tasvirlerinde bir tuhaflık var.
Mimarlar bunları saplantı hâline getirmiş
ve iki alanda da
görmemizi istedikleri mesaj yılanlarmış gibi.
Ama bunlar yılan mı yoksa başka bir şeyi mi simgeliyorlar?
Her yerde insanlık tarihinin unutulmuş bir kısmına dair izler bulurken
yılan tasvirleri de görüyoruz.
Meksika'da Quetzalcoatl'ın kendisi bir yılan.
Malta'da Ġgantija'nın kutsal odasına girmek için
bir yılanın üzerinden geçiliyor.
Sanırım bu yılanların anlamını biliyorum. En iyi örneği de Türkiye'de değil.
Dünya'nın öte yakasındaki Amerika'nın ortasında, Ohio'da.
Burada kadim bilgeler, hem anıt hem de belki uyarı niteliğinde
topraktan devasa boyutta bir yılan yapmışlar.
Alt yazı çevirmeni: Denizsu Nihan Nurata