1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
BİR NETFLIX DİZİSİ

2
00:00:16,560 --> 00:00:19,120
Elektrik hayatımızda harikalar yaratıyor.

3
00:00:21,200 --> 00:00:24,040
İnsanlar artık günün her saati aktif.

4
00:00:28,560 --> 00:00:31,000
Ama ışıktan kubbemiz
bu gezegende yaşamanın

5
00:00:31,080 --> 00:00:34,960
en güzel yönlerinden birinden
kopmamıza neden oluyor.

6
00:00:37,560 --> 00:00:38,760
Gece göğünden.

7
00:00:42,600 --> 00:00:43,960
Eski insanlar için

8
00:00:44,040 --> 00:00:47,360
yıldızları seyretmek muhtemelen
dünyadaki en iyi gösteri,

9
00:00:48,480 --> 00:00:52,080
uzun, karanlık gecelerini geçirmenin
en eğlenceli yoluydu.

10
00:00:53,160 --> 00:00:56,080
Samanyolu'nun her dönüşünü,

11
00:00:56,160 --> 00:01:01,120
her parlak yıldız kümesini,
gökteki her kuyruklu yıldızı bilirlerdi.

12
00:01:02,640 --> 00:01:07,000
O nedenle antik dünyada
nereye bakarsak bakalım

13
00:01:07,080 --> 00:01:11,000
dikkatimizi göğe çeken
devasa yapılar buluyoruz.

14
00:01:13,520 --> 00:01:15,680
Peki ya tek amaçları bu değilse?

15
00:01:16,680 --> 00:01:20,400
Dünya'daki antik piramitler ve tapınaklar,

16
00:01:20,480 --> 00:01:25,560
Güneş, Ay ve yıldızlara hizalanarak
gökyüzü ve kara arasında köprü kuruyorlar.

17
00:01:26,280 --> 00:01:30,360
Niye mimarlar böylesine büyük çaplı
bir zahmete katlandılar?

18
00:01:30,960 --> 00:01:33,160
Bize bir şey mi iletmek istediler?

19
00:01:33,720 --> 00:01:39,160
Belki de ne pahasına olursa olsun
gökyüzüne dikkat etmemiz için uyardılar.

20
00:01:50,120 --> 00:01:55,480
BİLGELERİN MİRASI

21
00:01:58,240 --> 00:02:01,280
Türkiye'deyim ve Suriye sınırından

22
00:02:01,360 --> 00:02:04,200
41 km içerideki
münferit bir tepeye gidiyorum.

23
00:02:06,760 --> 00:02:09,600
Günümüzde burası sıkıntılı bir bölge

24
00:02:11,000 --> 00:02:14,840
ama insanlık tarihi için
çok önemli bir yer.

25
00:02:16,080 --> 00:02:17,360
KARADENİZ - TÜRKİYE
AKDENİZ - SURİYE - IRAK

26
00:02:17,440 --> 00:02:21,440
Türkiye'nin güneydoğusunda,
günümüzdeki Şanlıurfa'nın yakınlarında,

27
00:02:22,320 --> 00:02:25,520
son Buzul Çağı'nın bitiminde
dikkate değer bir şey oldu.

28
00:02:25,600 --> 00:02:26,880
M.Ö. 10.000

29
00:02:26,960 --> 00:02:29,840
Taş Devri avcı-toplayıcı atalarımız

30
00:02:29,920 --> 00:02:33,800
aniden çiftçiliği keşfetti
ve yerleşimler kurmaya başladılar.

31
00:02:33,880 --> 00:02:34,760
İRAN - MEZOPOTAMYA - BASRA KÖRFEZİ

32
00:02:34,840 --> 00:02:38,520
Bu durum, güneydeki
Basra Körfezi'ne kadar uzandı

33
00:02:38,600 --> 00:02:40,760
ve sonrasında Bereketli Hilal denildi.

34
00:02:41,440 --> 00:02:42,560
M.Ö. 4000

35
00:02:42,640 --> 00:02:46,840
Mezopotamya diye bilinen bölgede
yaklaşık 6.000 yıl önce

36
00:02:46,920 --> 00:02:49,240
uzun zamandır

37
00:02:49,320 --> 00:02:53,560
ilk uygarlık olduğu düşünülen
Sümerler kuruldu.

38
00:02:56,920 --> 00:03:00,400
Ama bu tarih görüşünün
artık yeniden yazılması lazım.

39
00:03:01,560 --> 00:03:05,680
1994'te bir çiftçinin tarlasını
araştıran arkeologlar,

40
00:03:05,760 --> 00:03:10,480
yerden çıkan ve garip bir şekilde oyulmuş
taşlar gördüler.

41
00:03:17,520 --> 00:03:19,760
Bazıları devasa boyuttalardı.

42
00:03:25,480 --> 00:03:29,720
Sonrasında yapılan kazılarla
çok etkileyici keşiflerde bulunuldu.

43
00:03:32,600 --> 00:03:35,520
Kısa süre önce kazılmış
bu arkeoloji alanı,

44
00:03:35,600 --> 00:03:41,400
Taş Devri'ndeki atalarımızla ilgili
ön yargılarımızı bırakmamızı gerektiriyor.

45
00:03:42,320 --> 00:03:44,640
Teknolojik bir ilkel toplum
olmanın ötesinde,

46
00:03:44,720 --> 00:03:47,040
buradaki başarılarıyla hiç akla gelmeyen

47
00:03:47,640 --> 00:03:50,360
becerilere sahip oldukları ortaya çıktı.

48
00:03:50,440 --> 00:03:52,360
Sonrasında gelen ve daha gelişmiş

49
00:03:52,440 --> 00:03:55,560
olduğu düşünülen uygarlıklara
meydan okuyorlar.

50
00:03:56,920 --> 00:04:00,720
Dış unsurlardan korumak için yapılmış
modern bir kubbenin altında

51
00:04:01,880 --> 00:04:03,600
Göbekli Tepe var.

52
00:04:07,960 --> 00:04:11,560
Tarih öncesiyle ilgili
bize öğretilen şeylere göre,

53
00:04:11,640 --> 00:04:13,200
bu yapı var olmamalı.

54
00:04:17,280 --> 00:04:22,320
Arkeologlar 11.600 yıl öncesine
dayandığını kabul ediyorlar.

55
00:04:24,440 --> 00:04:25,440
M.Ö. 9600

56
00:04:25,519 --> 00:04:29,280
Bu nedenle Dünya'da bilinen
en eski anıtsal yapı oluyor.

57
00:04:32,440 --> 00:04:36,280
Burası oldukça sofistike
ve gelişmiş bir megalitik alan.

58
00:04:36,360 --> 00:04:39,000
Stonehenge'den yaklaşık
7.000 yıl daha eski.

59
00:04:39,080 --> 00:04:39,920
STONEHENGE
BİRLEŞİK KRALLIK

60
00:04:40,000 --> 00:04:42,840
Gize Piramitleri'nden de
yaklaşık 7.000 yıl eski.

61
00:04:42,920 --> 00:04:45,880
12.000 yıl önce Dünya'da
bu tür şeyleri yapabilecek

62
00:04:45,960 --> 00:04:48,520
hiçbir kültürün olmadığı fikri

63
00:04:48,600 --> 00:04:50,080
bir anda çürütülmüş oldu.

64
00:04:54,320 --> 00:04:57,320
Tekerleğin icadından,
atların evcilleştirilmesinden

65
00:04:57,400 --> 00:04:59,200
çok daha eski.

66
00:05:01,080 --> 00:05:04,800
Dünya'nın son Buzul Çağı'ndan çıktığı,

67
00:05:06,800 --> 00:05:08,760
yerlilerin güya çamur kulübelerde yaşayan

68
00:05:08,840 --> 00:05:12,640
basit avcı-toplayıcı oldukları zamanda
inşa edilmiş.

69
00:05:14,320 --> 00:05:16,240
Ama böyle bir megalitik harikayı

70
00:05:16,320 --> 00:05:19,040
tasarlayıp yapacak kadar
gelişmiş değillerse

71
00:05:20,120 --> 00:05:22,600
bunu kim, niye inşa etti?

72
00:05:23,920 --> 00:05:25,800
Bu yer neyin nesi?

73
00:05:28,240 --> 00:05:32,280
İlk bakışta burada gördükleri
insanı şaşırtabilir.

74
00:05:32,360 --> 00:05:36,240
Fakat yakından incelenip
tüm ipuçları bir araya toplandığında

75
00:05:36,320 --> 00:05:38,360
en iyi döneminde

76
00:05:38,440 --> 00:05:42,480
nasıl iddialı ve heybetli
olduğu anlaşılıyor.

77
00:05:46,480 --> 00:05:47,960
Tepenin kenarına yapılan,

78
00:05:48,040 --> 00:05:50,960
çevresinde insan yerleşimine dair
birkaç iz taşıyan

79
00:05:51,800 --> 00:05:56,480
benzer planlara sahip dört adet
oval ve etrafı çevrili alan var.

80
00:05:58,320 --> 00:05:59,440
Her birinin merkezinde

81
00:05:59,520 --> 00:06:02,160
bir çift T şeklinde büyük megalit var.

82
00:06:03,120 --> 00:06:04,880
Her biri 10 ton ağırlığında,

83
00:06:05,840 --> 00:06:08,120
cilalı taş zemine yerleştirilmişler.

84
00:06:08,800 --> 00:06:10,440
Bazılarının kolu ve eli olan

85
00:06:10,520 --> 00:06:13,280
ikiz dev figürler kayaya oyulmuşlar,

86
00:06:13,360 --> 00:06:14,440
eğik başları var.

87
00:06:15,880 --> 00:06:18,520
Etraflarında daha küçük T sütunlar var.

88
00:06:19,200 --> 00:06:21,440
Pek çoğu titizlikle oyulmuş ve süslenmiş.

89
00:06:22,880 --> 00:06:27,000
Hepsi dairesel duvarlar ve geçitlerle
birbirine bağlanmış.

90
00:06:29,160 --> 00:06:32,480
Bu devasa taşların
nasıl kaldırılıp buraya yerleştirildiğini…

91
00:06:34,600 --> 00:06:35,760
…kimse bilmiyor.

92
00:06:51,240 --> 00:06:54,400
Bu alanı kazan arkeologlar da dâhil,

93
00:06:54,480 --> 00:06:57,440
buraya gelen herkesi şaşırtan şey

94
00:06:57,520 --> 00:06:59,560
muhteşem oyma işleri.

95
00:07:02,760 --> 00:07:06,640
Göbekli Tepe'nin her yerinde
hayvan sembolleri var.

96
00:07:08,680 --> 00:07:10,600
Taşa kazınmış Nuh'un Gemisi gibi.

97
00:07:13,800 --> 00:07:18,760
Göbekli Tepe'de tasvir edilen yaratıklar,
gerçekçiden ziyade sembolik bir görünümde

98
00:07:20,520 --> 00:07:23,320
tuhaf bir şekilde düzenlenip
stilize edilmişler.

99
00:07:28,280 --> 00:07:32,360
Bu megalitik yapılarda
sıra dışı bir şey daha var.

100
00:07:34,600 --> 00:07:36,600
Arkeologlar, karbon tarihlendirmeyle

101
00:07:36,680 --> 00:07:40,880
bu dört oval yapının
aynı dönemde yapılmadığını anladı.

102
00:07:41,960 --> 00:07:45,840
D oval yapısı
11.600 yıl öncesine dayanıyor.

103
00:07:45,920 --> 00:07:46,760
D - M.Ö. 9600

104
00:07:46,840 --> 00:07:51,960
Ama en yeni oval yapı olan A,
yaklaşık 10.500 yıl önce inşa edilmiş.

105
00:07:52,040 --> 00:07:53,440
A - M.Ö. 8500

106
00:07:53,520 --> 00:07:56,560
Ellerindeki mevcut yapıyı yenilemek yerine

107
00:07:57,360 --> 00:08:00,480
buradaki insanlar 1100 yıl boyunca

108
00:08:00,560 --> 00:08:03,440
sürekli olarak
yeni oval yapılar inşa etmişler

109
00:08:04,880 --> 00:08:07,640
ve her defasında
hizayı biraz değiştirmişler.

110
00:08:12,480 --> 00:08:14,000
Daha şaşırtıcı olan şey,

111
00:08:14,080 --> 00:08:17,880
en eski oval yapı olan D

112
00:08:17,960 --> 00:08:20,200
bu grup içinde en büyüğü

113
00:08:21,200 --> 00:08:23,880
ve en karmaşık şekilde
dekore edilmiş olanı.

114
00:08:26,280 --> 00:08:28,680
Bir avcı-toplayıcının bir sabah uyanıp

115
00:08:28,760 --> 00:08:31,240
"Dünya'daki en büyük megalitik alanı

116
00:08:31,320 --> 00:08:34,400
inşa edeceğim" deyip yapabileceği
bir yapı değil.

117
00:08:37,679 --> 00:08:41,360
Genellikle bir konuda pratik yaptıkça
daha çok gelişiriz.

118
00:08:43,000 --> 00:08:45,200
Mesela günümüzdeki bu taş işçileri

119
00:08:45,280 --> 00:08:48,880
hâlâ Göbekli Tepe civarında
taş kesiyorlar.

120
00:08:50,320 --> 00:08:53,040
Antik kültürlerin de
aynı şekilde çalıştıklarını,

121
00:08:54,080 --> 00:08:55,960
zamanla geliştiklerini düşünüyoruz.

122
00:08:57,360 --> 00:09:01,120
Ama Göbekli Tepe
ve özellikle de D oval yapısı

123
00:09:01,200 --> 00:09:04,080
bu düşüncemizi tersine çeviriyor.

124
00:09:06,080 --> 00:09:09,120
Taş Devri avcı-toplayıcılarından
oluşan bir topluluk

125
00:09:09,200 --> 00:09:10,760
ilk denemelerinde

126
00:09:10,840 --> 00:09:14,640
megalitle yaptıkları bir yapıda
nasıl böyle başarılı oldular?

127
00:09:18,960 --> 00:09:23,800
Bu büyük megalitik oval yapıların
avcı-toplayıcıların bir gecede buldukları

128
00:09:23,880 --> 00:09:27,600
mucizevi bir icat olmadığını,
bilakis tarih öncesinin

129
00:09:27,680 --> 00:09:29,440
erken gelişmiş

130
00:09:29,520 --> 00:09:33,120
kayıp bir uygarlığının mirası
olabileceğini düşünmeliyiz.

131
00:09:37,680 --> 00:09:38,960
Ana akım arkeologlar,

132
00:09:39,040 --> 00:09:43,320
bu fikrin çok aşağılayıcı
olduğunu düşünüyorlar.

133
00:09:44,040 --> 00:09:47,360
Akademisyenler tek bir kalıba
sıkışıp kaldı,

134
00:09:47,440 --> 00:09:49,040
o da Buzul Çağı'nda

135
00:09:49,120 --> 00:09:53,240
Dünya'daki tüm insanların
avcı-toplayıcı aşamasında olduğu fikri.

136
00:09:55,400 --> 00:09:58,960
Ama Göbekli Tepe'deki mimarlar,

137
00:09:59,040 --> 00:10:02,320
sıradan avcı-toplayıcılardan
çok daha azimlilermiş.

138
00:10:04,200 --> 00:10:10,440
2003'te yer altı radarıyla yapılan
jeofiziksel bir ölçümde

139
00:10:10,520 --> 00:10:14,800
tepenin içinde 20 tane daha
taştan oval yapı

140
00:10:14,880 --> 00:10:17,000
ve 200'den fazla sütun tespit edildi.

141
00:10:18,680 --> 00:10:20,600
Çoğu henüz kazılmadı.

142
00:10:22,280 --> 00:10:27,400
Dokuz hektar veya 12 futbol sahası kadar
alana yayılmış devasa büyüklükteki

143
00:10:27,480 --> 00:10:29,040
bir megalitik kompleks.

144
00:10:32,440 --> 00:10:34,680
Çok büyük bir alan.

145
00:10:34,760 --> 00:10:37,360
Önceden taşla çalışmaya dair
hiçbir beceriniz,

146
00:10:37,440 --> 00:10:40,640
bilginiz veya deneyiminiz yokken
bir sabah uyanıp

147
00:10:40,720 --> 00:10:42,680
Göbekli Tepe'yi inşa edemezsiniz.

148
00:10:42,760 --> 00:10:47,880
Arkasında uzun bir tarih olmalı
ve bu tarihi de hiç bilmiyoruz.

149
00:10:47,960 --> 00:10:52,080
Bence bu bariz olarak
kayıp bir uygarlığın varlığını gösteriyor.

150
00:10:52,160 --> 00:10:53,800
Teknoloji, beceri ve bilgileri

151
00:10:53,880 --> 00:10:56,000
avcı-toplayıcılara geçmiş.

152
00:11:05,520 --> 00:11:09,800
Göbekli Tepe burada bulunan
ve son Buzul Çağı'nın bittiği

153
00:11:09,880 --> 00:11:11,840
dönemden gelen tek alan değil.

154
00:11:13,680 --> 00:11:19,160
2019'da Türk arkeologlar doğuya doğru
arabayla bir saatlik mesafedeki

155
00:11:20,120 --> 00:11:24,600
Karahan Tepe adında başka bir alanda
kazılar yapmaya başladılar

156
00:11:26,360 --> 00:11:28,360
ve beklenmedik bir şey keşfettiler.

157
00:11:30,600 --> 00:11:34,480
Türk yetkililer başka kamera ekiplerine
izin vermemişlerdi,

158
00:11:35,680 --> 00:11:36,880
şu ana kadar.

159
00:11:41,400 --> 00:11:43,960
Baş arkeolog Profesör Necmi Karul

160
00:11:44,040 --> 00:11:47,760
bu alanın yaşının Göbekli Tepe ile aynı
veya daha eski olduğunu

161
00:11:49,240 --> 00:11:50,560
düşünüyor.

162
00:11:52,000 --> 00:11:53,560
Ama oldukça farklı.

163
00:11:55,760 --> 00:11:59,360
Bu ana oda,
T sütunları ve megalitleri içeriyor

164
00:12:00,320 --> 00:12:02,880
ama bir kenarı yalıtaşından oyulmuş,

165
00:12:03,560 --> 00:12:05,800
onlarca kişiyi sığdıracak kadar geniş.

166
00:12:07,680 --> 00:12:09,440
Sizce bu binanın amacı neydi?

167
00:12:09,520 --> 00:12:11,040
Bir fikriniz var mı?

168
00:12:11,120 --> 00:12:11,960
PROF. NECMİ KARUL
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ

169
00:12:12,040 --> 00:12:14,760
Oturmak için yapılmış
bir podyum diyebiliriz.

170
00:12:14,840 --> 00:12:16,640
-Evet.
-İnsanların toplandığı bir alan.

171
00:12:16,720 --> 00:12:18,480
-Çünkü büyük bir bina.
-Tabii.

172
00:12:19,880 --> 00:12:23,800
Karahan Tepe ayin amaçlı
bir tür toplanma alanı gibi gözüküyor.

173
00:12:26,160 --> 00:12:27,600
Duvardaki oymalar

174
00:12:27,680 --> 00:12:30,480
Göbekli Tepe'deki gibi incelikli değil.

175
00:12:31,400 --> 00:12:33,920
Ama cübbeli figürler görüyoruz.

176
00:12:36,480 --> 00:12:39,280
Alanın gerçek mimarlarını
gösteriyor olabilir mi?

177
00:12:42,080 --> 00:12:43,960
-Peşinizdeyim Profesör.
-Pekâlâ.

178
00:12:44,600 --> 00:12:48,080
Profesör Karul beni
tuhaf bir yan odaya götürüyor,

179
00:12:48,160 --> 00:12:51,800
sekiz metreye altı metre büyüklüğünde
ve iki metre derinliğinde.

180
00:12:53,720 --> 00:12:56,200
Fallusu andıran 10 tane sütun

181
00:12:56,280 --> 00:13:01,400
amaçlı olarak ve maharetle
yalıtaşından oyulmuş.

182
00:13:03,960 --> 00:13:07,280
11'inci münferit sütun ise
en önlerinde duruyor.

183
00:13:11,120 --> 00:13:14,800
Kayadan yılan gibi kıvrılan
bir kanal oyulmuş.

184
00:13:14,880 --> 00:13:18,560
Böylece odaya sıvı ulaşabiliyor,

185
00:13:18,640 --> 00:13:21,600
bu sıvı da su veya muhtemelen kandı.

186
00:13:25,920 --> 00:13:30,400
Bu kanal, yontulmuş
gösterişli ve gizemli bir kafaya bağlı.

187
00:13:33,320 --> 00:13:37,160
Bu figürün boynu bir yılanı andırıyor.

188
00:13:37,240 --> 00:13:41,760
Kayadan çıkıp bu sütunlara bakıyor

189
00:13:41,840 --> 00:13:43,760
ve o oyukta duruyor gibi gözüküyor.

190
00:13:44,360 --> 00:13:50,080
Oldukça girintili çıkıntılı
ve tekinsiz bir havası da var.

191
00:13:52,920 --> 00:13:55,080
Çok güçlü bir çehre.

192
00:13:55,160 --> 00:13:56,360
Bu bir insan kafası.

193
00:13:56,440 --> 00:13:58,840
-Yalıtaşından oyulmuş.
-Yalıtaşından.

194
00:13:59,400 --> 00:14:01,520
Girişe doğru bakıyor.

195
00:14:02,280 --> 00:14:05,280
Evet, gözleri o tarafa çevrili.

196
00:14:05,360 --> 00:14:06,200
Çok azametli.

197
00:14:06,280 --> 00:14:08,880
-Yılan başına benziyor.
-Evet.

198
00:14:08,960 --> 00:14:11,600
-Duruşu bir yılan gibi.
-Evet.

199
00:14:11,680 --> 00:14:13,640
İnsan başlı bir yılan.

200
00:14:13,720 --> 00:14:14,600
Evet, belki de.

201
00:14:15,360 --> 00:14:17,200
Çok eşsiz bir keşif.

202
00:14:17,280 --> 00:14:19,240
-Evet, harika.
-Evet.

203
00:14:22,600 --> 00:14:26,640
Bu oyuğun korku veya dehşet saçan
bir havası var.

204
00:14:26,720 --> 00:14:28,400
Tabii bu bilimsel değil.

205
00:14:28,480 --> 00:14:32,080
Sadece gördüğüm şeye verdiğim
şahsi tepkim.

206
00:14:32,160 --> 00:14:35,240
Ama bunun yapımında
korku ve dehşet amaçlandı mı,

207
00:14:35,320 --> 00:14:37,320
merak ediyorum.

208
00:14:37,400 --> 00:14:42,280
Geçmişimizle ilgili bilmemiz gereken
bir şeyi anlatıyor olabilir mi?

209
00:14:42,360 --> 00:14:45,040
Bir nedenden dolayı mı korku saçıyor?

210
00:14:49,040 --> 00:14:52,200
Profesör, Göbekli Tepe'de çiftçiliğe dair

211
00:14:52,280 --> 00:14:54,480
buluntu olmadığını onayladı.

212
00:14:56,200 --> 00:15:00,440
Burayı inşa eden insanlar,
kesinlikle avcı-toplayıcı dönemdelerdi.

213
00:15:03,160 --> 00:15:06,880
Eskiden insanların önce tarıma başlayıp

214
00:15:06,960 --> 00:15:10,760
sonrasında o yerde
yerleşim kurdukları düşünülürdü.

215
00:15:10,840 --> 00:15:14,600
Ama sizi doğru anladıysam
önce yerleştiklerini söylüyorsunuz.

216
00:15:14,680 --> 00:15:15,800
Önce yerleşim yeri kurulmuş.

217
00:15:15,880 --> 00:15:18,120
-Bu kişiler avcı-toplayıcıymış.
-Evet.

218
00:15:18,200 --> 00:15:21,560
Sonrasında farklı bir hayat kurmuşlar.

219
00:15:21,640 --> 00:15:23,320
Binaları değişmiş.

220
00:15:23,400 --> 00:15:25,520
-Teknoloji ve benzeri şeyler değişmiş.
-Evet.

221
00:15:25,600 --> 00:15:28,560
Bir nevi fikir devrimi gibi.

222
00:15:28,640 --> 00:15:31,160
Doğrudan devrim diyebiliriz.

223
00:15:31,240 --> 00:15:36,880
Demek ki bu da insanlık tarihine
yeni bir ışık tutmuş oluyor.

224
00:15:39,440 --> 00:15:43,680
Şu ana kadar Karahan Tepe'de
yalnızca iki oda kazıldı.

225
00:15:44,840 --> 00:15:49,440
Ama yer altı radarı, keşfedilmesi gereken
en az 20 adet daha

226
00:15:49,520 --> 00:15:51,280
oda olduğunu gösterdi.

227
00:15:52,920 --> 00:15:54,800
Tıpkı Göbekli Tepe'deki gibi,

228
00:15:55,680 --> 00:15:58,520
iki alan da son Buzul Çağı'nın bitiminde

229
00:15:58,600 --> 00:16:02,120
burada çiftçilik ve hayvancılık
başlamadan önce inşa edilmişti.

230
00:16:04,800 --> 00:16:08,640
Göbekli Tepe yapıldığında tarım yoktu

231
00:16:08,720 --> 00:16:14,320
ama gariptir ki bu yer yapıldığı zaman,
yani 11.600 yıl önce

232
00:16:14,400 --> 00:16:16,440
tarım buranın etrafında oluşmuş.

233
00:16:17,880 --> 00:16:19,600
IRAK - MEZOPOTAMYA - İRAN

234
00:16:19,680 --> 00:16:23,840
Bence buluntuların gösterdiği şey ortada.

235
00:16:23,920 --> 00:16:25,880
Teknoloji aktarımı yaşanmış.

236
00:16:25,960 --> 00:16:29,680
Megalitleri yapmayı bilen ve daha önce

237
00:16:29,760 --> 00:16:33,400
büyük bir megalitik alan yapmış insanlar
Göbekli Tepe'ye gelmiş.

238
00:16:34,000 --> 00:16:36,400
Onlar tarımı zaten biliyorlarmış.

239
00:16:36,480 --> 00:16:40,840
Yerel bir topluluğu harekete geçirmek,
organize etmek

240
00:16:40,920 --> 00:16:44,560
ve tarımla tanıştırmak için
o alanı kullanmışlar.

241
00:16:49,120 --> 00:16:51,720
Antik Mezopotamya mitosuna göre

242
00:16:51,800 --> 00:16:53,920
birebir bunlar yaşanmış.

243
00:16:55,320 --> 00:16:59,080
Eskilerin tufan
ve felaket mitleri arasında,

244
00:16:59,160 --> 00:17:03,120
Mezopotamya'nın tufan geleneği
burası ile bilhassa ilişkili.

245
00:17:05,640 --> 00:17:08,400
Buradaki halka
uygarlık becerilerini öğreten

246
00:17:08,960 --> 00:17:12,960
ve bilge kadimlerin olduğu Apkallu adında
küçük bir gruptan bahsediyor.

247
00:17:15,560 --> 00:17:18,359
Kaydedilmiş tarihten önce,
zamanın başlangıcında

248
00:17:19,160 --> 00:17:24,000
tanrılar insanları toprakların
ve hayvanların muhafızları olarak yarattı.

249
00:17:25,000 --> 00:17:29,359
Ama ilk insanlar bu işi yapamayacak kadar
tembel ve kural tanımazlardı.

250
00:17:30,400 --> 00:17:32,280
Sayıları da durmadan arttı.

251
00:17:33,680 --> 00:17:35,800
Tanrılar da büyük bir tufan gönderdi,

252
00:17:36,600 --> 00:17:40,240
geçmişe sünger çekmek
ve insanlığı tekrar başlatmak istediler.

253
00:17:41,760 --> 00:17:45,280
Aynı zamanda Apkallu adındaki
yedi bilgeyi de gönderdiler.

254
00:17:45,360 --> 00:17:49,080
Geleneklere göre, hayatta kalanları
bilgilendirmek üzere gelen

255
00:17:49,160 --> 00:17:50,800
sakallı ve cübbeli bilgelerdi.

256
00:17:51,720 --> 00:17:55,720
Liderleri denizden geldiği söylenen,
yarı insan ve yarı balık olarak

257
00:17:55,800 --> 00:17:58,800
tasvir edilen Oannes'ti.

258
00:18:00,080 --> 00:18:01,800
İnsanların arasına karışarak

259
00:18:01,880 --> 00:18:08,240
onlara tarımı, mimariyi
ve yıldızların ilmini öğretti.

260
00:18:13,960 --> 00:18:16,000
Bunların da Göbekli Tepe'de

261
00:18:16,080 --> 00:18:22,000
icat edildiği sanılan ilerlemelerle
benzer olduğunu düşünüyorum.

262
00:18:23,040 --> 00:18:26,760
Oannes da bir başka
uygarlaştırıcı kahraman örneği.

263
00:18:27,560 --> 00:18:31,400
Büyük bir felaketten sonra
genellikle deniz yoluyla

264
00:18:31,480 --> 00:18:33,600
bir anda gelen bir öğretmen figürü.

265
00:18:34,480 --> 00:18:36,760
Tıpkı Meksika'daki Quetzalcoatl

266
00:18:37,360 --> 00:18:41,280
veya Osiris gibi.
Efsanelere göre insanlığa

267
00:18:41,360 --> 00:18:43,880
uygarlığı öğretmek için gelen figürler.

268
00:18:45,360 --> 00:18:49,040
Antik kültürler arasında benzerlik taşıyan
başka öyküler de var.

269
00:18:49,120 --> 00:18:49,960
ASURLULAR

270
00:18:50,040 --> 00:18:53,760
Onların da antik sanattaki tasvirleri
oldukça benzer.

271
00:18:53,840 --> 00:18:54,680
TOLTEKLER

272
00:18:54,760 --> 00:18:56,560
Cübbeleri ve çantaları bile.

273
00:18:56,640 --> 00:18:57,480
MAYALAR

274
00:18:57,560 --> 00:18:59,680
OLMEKLER

275
00:18:59,760 --> 00:19:02,320
Bence bunlar gerçek olayların öyküleri.

276
00:19:02,400 --> 00:19:04,440
Bazı durumlarda dikkatimizi dağıtan

277
00:19:04,520 --> 00:19:07,360
sembolizm ve hikâye unsurları olabiliyor

278
00:19:07,440 --> 00:19:10,760
ama temel olarak, mitlere güvenmeliyiz.

279
00:19:14,320 --> 00:19:18,840
Göbekli Tepe'nin
kubbesiz oval taş duvarları

280
00:19:18,920 --> 00:19:23,240
bana Ġgantija ve Malta'nın
tapınaklarını hatırlatıyor.

281
00:19:25,000 --> 00:19:27,560
Ortak bir kaynaktan
ilham almış olabilirler mi?

282
00:19:31,000 --> 00:19:33,360
Malta'da Lenie Reedijk bana

283
00:19:33,440 --> 00:19:36,800
antik megalitik tapınaklarının
farklı hizaları aracılığıyla

284
00:19:36,880 --> 00:19:42,080
tek bir yıldızın, Sirius'un değişen
yükselme noktalarını binlerce yıl boyunca

285
00:19:43,560 --> 00:19:45,280
takip ettiklerini gösterdi.

286
00:19:50,040 --> 00:19:54,800
Çok sıra dışı olsa da aynı olguya
Göbekli Tepe'de de rastlıyoruz.

287
00:19:57,640 --> 00:20:01,040
En eski üç oval yapının
merkezî sütunları da

288
00:20:01,120 --> 00:20:03,440
Sirius'u hedefliyor gibi gözüküyor.

289
00:20:05,000 --> 00:20:08,760
Buzul Çağı'nın sonlarına doğru
yıldızın zaman içinde değişen

290
00:20:08,840 --> 00:20:11,920
yükselme noktalarını izleyen
farklı hizaları.

291
00:20:15,680 --> 00:20:18,600
Bana kalırsa iki yerde de
Sirius'a odaklanılması,

292
00:20:19,280 --> 00:20:23,840
Malta ve Türkiye'deki antik mimarların

293
00:20:23,920 --> 00:20:26,920
astronomi ve megalitik mimarisi ile ilgili

294
00:20:27,680 --> 00:20:30,800
ortak bir kaynaktan
bilgi edindiklerini gösteriyor.

295
00:20:32,200 --> 00:20:36,120
Bu iki yerdeki
büyük mimari projelerinin fikir babaları

296
00:20:36,880 --> 00:20:40,200
son Buzul Çağı'nın bitiminde dünyayı gezen

297
00:20:41,600 --> 00:20:44,400
ileri bir kültürün
hayatta kalanları olabilir mi?

298
00:20:45,280 --> 00:20:49,280
Taş sütunu devleri
veya Karahan Tepe'deki cübbeli figürler

299
00:20:49,360 --> 00:20:51,560
bu kişileri tasvir ediyor olabilir mi?

300
00:20:52,720 --> 00:20:54,080
Büyük bir tufandan sonra

301
00:20:54,160 --> 00:20:56,560
Bereketli Hilal döneminde
buraya gelenleri.

302
00:20:58,920 --> 00:21:01,720
Öyleyse ne söylemeye çalıştılar?

303
00:21:05,280 --> 00:21:09,440
Tüm bu hayvan oymaları
bize bir şey anlatıyor olabilir mi?

304
00:21:13,560 --> 00:21:15,920
Son zamanlarda yaptığım araştırmalarda

305
00:21:16,000 --> 00:21:18,880
Göbekli Tepe'yle ilgili
yeni bilgiler edindim

306
00:21:18,960 --> 00:21:22,800
ve bu ilginç olgu
daha da şaşırtıcı bir hâl aldı.

307
00:21:26,560 --> 00:21:30,760
Göbekli Tepe'deki en büyük oval yapının
harika bir replikasını barındıran

308
00:21:31,640 --> 00:21:35,960
yakındaki Şanlıurfa Müzesi'ne
Dr. Martin Sweatman'la buluşmaya geldim.

309
00:21:37,640 --> 00:21:41,160
Kendisi arkeoastronomiyle de ilgili,
uzman bir bilim insanı.

310
00:21:41,240 --> 00:21:44,040
Araştırmalarının çoğu,
Akbaba Taşı diye de bilinen

311
00:21:45,360 --> 00:21:47,680
43'üncü sütunu temel alıyor.

312
00:21:50,760 --> 00:21:53,560
Bunun senin için önemi nedir Martin?

313
00:21:54,680 --> 00:21:58,760
Muhtemelen Dünya'daki
en önemli eserlerden biri.

314
00:21:58,840 --> 00:21:59,960
Gerçekten inanılmaz.

315
00:22:00,800 --> 00:22:03,400
Esasen bu sütun
bizim Rosetta Taşı'mız gibi.

316
00:22:03,480 --> 00:22:04,680
Evet.

317
00:22:04,760 --> 00:22:08,040
Dr. Sweatman taştaki sembollerin

318
00:22:08,120 --> 00:22:10,280
yıldız desenlerini gösterdiğini,

319
00:22:11,480 --> 00:22:15,000
parlak yıldız kümelerini
tasvir ettiğini düşünüyor.

320
00:22:15,800 --> 00:22:18,160
Bunun akrep olduğunu görüyoruz.

321
00:22:18,240 --> 00:22:20,360
Akrep Takımyıldızı olarak düşünebiliriz.

322
00:22:20,440 --> 00:22:22,800
İnsan öyle düşünmeden edemiyor.

323
00:22:22,880 --> 00:22:24,160
Kesinlikle.

324
00:22:24,640 --> 00:22:27,880
Her kültür zodyak takımyıldızlarına

325
00:22:27,960 --> 00:22:30,120
farklı isim ve figürler kazandırdı.

326
00:22:30,200 --> 00:22:35,080
O yüzden 43'üncü sütunda, bildiğimiz
bir yıldız desenini görmek çok güzel.

327
00:22:35,160 --> 00:22:38,360
Üzerinde Yay Takımyıldızı'nı
görmemiz gerekir.

328
00:22:38,440 --> 00:22:42,160
Yay'ın okçu, ok ve yayla
gösterildiğini biliyoruz.

329
00:22:43,040 --> 00:22:47,640
Kanatlı akbabayı görüyoruz.
Kanatlarını açtığı açıyla

330
00:22:47,720 --> 00:22:49,320
ok ve yayı oluşturuyor.

331
00:22:49,400 --> 00:22:51,720
Başka takımyıldızlarıyla ilişkili

332
00:22:51,800 --> 00:22:54,000
farklı hayvan sembolleri de var.

333
00:22:54,080 --> 00:22:57,760
Sanki gece göğündeki
bir haritayı tasvir ediyor.

334
00:23:01,400 --> 00:23:03,800
Bu harita, bugün Akrep Takımyıldızı

335
00:23:03,880 --> 00:23:07,280
adıyla bilinen alandaki
gözle görünür yıldızları gösteriyor.

336
00:23:08,960 --> 00:23:13,120
Akrep Takımyıldızı'nı
43'üncü sütundaki akreple ilişkilendirince

337
00:23:14,360 --> 00:23:17,000
diğer yıldız desenleri de
sütunda tasvir edilen

338
00:23:17,080 --> 00:23:19,480
figürlerin bazılarına uyuyor.

339
00:23:23,760 --> 00:23:26,400
-Ortak bir resim çiziyorlar.
-Aynen öyle.

340
00:23:27,760 --> 00:23:32,160
Ama Dr. Sweatman'ın gerçek keşfi,
merkezî dairenin Güneş'i

341
00:23:32,240 --> 00:23:35,560
simgeliyor olabileceği önerisini
düşündüğünde oldu.

342
00:23:37,520 --> 00:23:41,760
Güneş sembolünün belli bir konumda
takımyıldızlarıyla bağlantılı olduğu

343
00:23:41,840 --> 00:23:45,160
bir resim olsaydı ne derdin?

344
00:23:45,800 --> 00:23:48,800
İlk olarak bir tarih
anlamına geldiğini düşünürdün.

345
00:23:51,760 --> 00:23:55,920
Bununla ilgili ipucumuz, sütunun tepesinde
üç tane daha hayvan sembolü

346
00:23:56,000 --> 00:23:57,080
bulunuyor olması.

347
00:23:57,160 --> 00:24:00,800
Böylece bunun bir tarihi gösterdiği fikri
iyice güçleniyor,

348
00:24:00,880 --> 00:24:02,400
tarih damgası denebilir.

349
00:24:04,200 --> 00:24:05,480
Dr. Sweatman,

350
00:24:05,560 --> 00:24:08,880
43'üncü sütunun üstüne oyulmuş
üç küçük hayvanın

351
00:24:08,960 --> 00:24:13,520
üç gün batımının sembolik tasvirlerinin
yanında olduğunu düşünüyor.

352
00:24:15,440 --> 00:24:18,200
Taşın ortasındaki
Güneş dairesiyle bakıldığında

353
00:24:18,280 --> 00:24:21,960
Güneş yılının dört temel anını
tasvir ediyor olabilirler.

354
00:24:22,040 --> 00:24:27,480
Yani yaz gündönümü, kış gündönümü ile
ilkbahar ve sonbahar ekinokslarını.

355
00:24:30,120 --> 00:24:33,960
Oyma işleri, takvim yılındaki
bu önemli tarihlerin her birinde

356
00:24:34,040 --> 00:24:36,480
batan Güneş'in
arkasındaki veya çevresindeki

357
00:24:36,560 --> 00:24:39,000
yıldız desenlerini gösteriyor olabilir.

358
00:24:41,200 --> 00:24:45,880
Aniden yılın dört önemli anını görüyoruz.

359
00:24:45,960 --> 00:24:48,800
Gerçekten odaklanmak istediğimiz an ise

360
00:24:48,880 --> 00:24:51,040
-sütunun merkezinde.
-Evet.

361
00:24:53,560 --> 00:24:55,960
Çok zekice ve ilginç bir fikir.

362
00:24:57,520 --> 00:25:02,080
Astronominin evrensel dilinde
taşa işlenmiş bir tarih.

363
00:25:04,240 --> 00:25:06,760
O hâlde sütun hangi tarihi gösteriyor?

364
00:25:08,960 --> 00:25:10,800
Gece göğündeki

365
00:25:10,880 --> 00:25:14,520
binlerce yıllık değişimleri izlemek için
yapılmış bir yazılımla

366
00:25:15,360 --> 00:25:21,040
Martin'in teorisine tam olarak uyan
100 yıllık zaman dilimini bulabiliriz.

367
00:25:22,000 --> 00:25:25,000
Sonuç olarak,
M.Ö. 10.900 ila 10.800 tarihlerine

368
00:25:25,080 --> 00:25:29,360
yoğunlaşabileceğimizi buldum.

369
00:25:34,000 --> 00:25:38,760
Ama bu tarihler, Göbekli Tepe'deki
yapı çalışmalarının bin yıl öncesi.

370
00:25:40,760 --> 00:25:42,520
Niye bu tarihler önemli ki?

371
00:25:42,600 --> 00:25:47,440
Tarihteki o dönemle ilgili
çok şey biliyoruz.

372
00:25:47,520 --> 00:25:52,800
Neredeyse tam o dönemde,
yani 100 yıllık o kısa süre içinde

373
00:25:52,880 --> 00:25:58,560
Erken Dryas Devri olarak bilinen
dramatik bir iklim olayı yaşandı.

374
00:25:58,640 --> 00:26:00,680
Yaşadıkları Dünya tamamen değişti.

375
00:26:07,440 --> 00:26:10,360
Biz buna Antik Kıyamet dedik
ama bilim insanları

376
00:26:10,440 --> 00:26:13,200
Erken Dryas Devri adını veriyorlar.

377
00:26:14,360 --> 00:26:19,320
Bir felaketle birlikte
12.800 yıl önce başladı

378
00:26:19,400 --> 00:26:23,120
ve 11.600 yıl önce sona erdi.

379
00:26:23,200 --> 00:26:25,520
Tam olarak Göbekli Tepe yapıldığı zamanda.

380
00:26:28,400 --> 00:26:33,440
Dünya büyük çaplı coğrafi değişimlere
neden olan şeyler geçirdi.

381
00:26:34,000 --> 00:26:35,880
Buna yoğun seller de dâhildi.

382
00:26:36,920 --> 00:26:40,720
Peşinden de 1000 yıl süren
dondurucu soğuklar geldi.

383
00:26:41,840 --> 00:26:44,800
Dünya'daki hayat temelden değişti.

384
00:26:46,080 --> 00:26:49,240
Kılıç dişli kaplanlar
ve mamutların soyu tükendi.

385
00:26:51,720 --> 00:26:53,480
Ama insanlık kurtuldu.

386
00:26:56,160 --> 00:26:59,200
Yaklaşık 11.600 yıl önce

387
00:26:59,280 --> 00:27:02,880
dondurucu soğuk,
Dünya'daki deniz seviyelerini yükselten

388
00:27:02,960 --> 00:27:05,040
yoğun bir sel ile sona erdi.

389
00:27:08,280 --> 00:27:11,920
İşte o zaman
Dünya tekrar sakinliğe kavuştuğunda

390
00:27:12,000 --> 00:27:14,520
Göbekli Tepe'deki yapı çalışması başladı.

391
00:27:16,240 --> 00:27:19,000
Bu zamanlamanın da
tesadüfi olduğunu sanmıyorum.

392
00:27:21,160 --> 00:27:23,640
Ben de Göbekli Tepe'de
bunu görmeye geldim.

393
00:27:24,280 --> 00:27:27,120
Daha eski bir uygarlığın

394
00:27:27,200 --> 00:27:29,560
büyük bir felaketle yok olması sonucu

395
00:27:29,640 --> 00:27:31,720
yeni bir uygarlığın başladığı yeri.

396
00:27:38,040 --> 00:27:40,280
43'üncü sütunu buradan görmek güzel.

397
00:27:40,360 --> 00:27:43,720
11.600 yıllık olduğu düşünülürse

398
00:27:44,280 --> 00:27:47,200
gerçekten çok iyi korunmuş.

399
00:27:47,920 --> 00:27:49,160
Harikulade.

400
00:27:52,280 --> 00:27:56,880
Ya bu gizemli kompleks
sadece bir ayin yeri değil,

401
00:27:56,960 --> 00:28:01,200
aynı zamanda dünyayı değiştiren
bir olayı anmak için yapılan bir abideyse?

402
00:28:03,840 --> 00:28:05,280
Gayet mantıklı olurdu.

403
00:28:05,880 --> 00:28:08,920
Günümüzdeki en büyük binalarımızdan
bazıları da anıt.

404
00:28:10,360 --> 00:28:12,920
Washington DC'deki Lincoln Anıtı

405
00:28:14,400 --> 00:28:16,400
veya Hindistan'daki Tac Mahal.

406
00:28:17,480 --> 00:28:20,520
Peki ya Göbekli Tepe bundan fazlasıysa?

407
00:28:22,560 --> 00:28:24,960
Göbekli Tepe'nin mimarları arkalarında

408
00:28:25,040 --> 00:28:27,840
sonraki nesillerin çözmeleri için

409
00:28:27,920 --> 00:28:31,000
çok önemli bir mesaj bırakmış olabilir mi?

410
00:28:32,080 --> 00:28:34,160
Çünkü arkeologlar,

411
00:28:34,240 --> 00:28:37,480
alandaki taşların
yaşını tayin ettiklerinde

412
00:28:37,560 --> 00:28:39,360
başka bir sürprizle karşılaştılar.

413
00:28:41,920 --> 00:28:44,480
Yaklaşık 10.000 yıl önce

414
00:28:45,720 --> 00:28:47,680
tüm yapılar aynı anda

415
00:28:48,360 --> 00:28:53,480
hızlı ve bilinçli bir şekilde gömülmüştü.

416
00:28:56,040 --> 00:29:00,320
Göbekli Tepe'nin gömülmesi için
büyük çaba sarf edilmiş.

417
00:29:00,400 --> 00:29:02,360
Sadece gömmek için değil,

418
00:29:02,440 --> 00:29:06,560
üzerine insan yapımı
bir tepe inşa etmek için de.

419
00:29:06,640 --> 00:29:10,000
Taş yığınlarıyla dolu sepetleri taşıyan
ve oval yapılara döken

420
00:29:10,080 --> 00:29:14,200
yüzlerce kişilik ekipler
tahayyül edebiliriz.

421
00:29:18,240 --> 00:29:21,520
O zaman şu soruyu sormalıyız,
bunu niye yaptılar?

422
00:29:24,240 --> 00:29:28,080
Burası ne terk edildi
ne yok edildi ne de yağmalandı.

423
00:29:28,160 --> 00:29:32,360
Titizlikle gömüldü, saklandı ve korundu.

424
00:29:33,800 --> 00:29:37,720
Yeniden keşfedilene kadar da
binlerce yıl boyunca

425
00:29:38,400 --> 00:29:40,280
sapasağlam durdu.

426
00:29:42,080 --> 00:29:46,840
Bence burada bulduklarımıza
zaman kapsülü gözüyle bakmalıyız.

427
00:29:46,920 --> 00:29:49,160
Tüm zaman kapsülleri gibi,

428
00:29:49,240 --> 00:29:52,600
bunun amacı da geleceğe
bir mesaj aktarmaktı.

429
00:29:56,120 --> 00:30:01,240
Hem Göbekli Tepe'de hem de Karahan Tepe'de
imgelerin çoğunda yılanlar var.

430
00:30:02,040 --> 00:30:03,360
Bu yılanların kıvrılmaları

431
00:30:03,440 --> 00:30:06,400
ve aşağı yönelmiş tasvirlerinde
bir tuhaflık var.

432
00:30:06,480 --> 00:30:09,240
Mimarlar bunları saplantı hâline getirmiş

433
00:30:10,160 --> 00:30:12,280
ve iki alanda da

434
00:30:12,360 --> 00:30:15,400
görmemizi istedikleri mesaj
yılanlarmış gibi.

435
00:30:17,240 --> 00:30:22,040
Ama bunlar yılan mı
yoksa başka bir şeyi mi simgeliyorlar?

436
00:30:26,360 --> 00:30:31,680
Her yerde insanlık tarihinin
unutulmuş bir kısmına dair izler bulurken

437
00:30:31,760 --> 00:30:33,280
yılan tasvirleri de görüyoruz.

438
00:30:34,320 --> 00:30:37,880
Meksika'da Quetzalcoatl'ın
kendisi bir yılan.

439
00:30:38,800 --> 00:30:42,440
Malta'da Ġgantija'nın
kutsal odasına girmek için

440
00:30:42,520 --> 00:30:44,360
bir yılanın üzerinden geçiliyor.

441
00:30:47,520 --> 00:30:52,880
Sanırım bu yılanların anlamını biliyorum.
En iyi örneği de Türkiye'de değil.

442
00:30:54,320 --> 00:30:59,320
Dünya'nın öte yakasındaki
Amerika'nın ortasında, Ohio'da.

443
00:31:00,160 --> 00:31:06,120
Burada kadim bilgeler,
hem anıt hem de belki uyarı niteliğinde

444
00:31:06,880 --> 00:31:10,840
topraktan devasa boyutta
bir yılan yapmışlar.

445
00:31:37,600 --> 00:31:42,600
Alt yazı çevirmeni: Denizsu Nihan Nurata