BİR NETFLIX DİZİSİ
Uygarlığın gelişimine ilişkin
ana akım görüşle ilgili hazzetmediğim fikirlerden biri,
21. yüzyıldaki kendi uygarlığımızın insan başarısının
zirvesi ve doruk noktası olarak görülmesidir.
Bu şekilde oldukça kibirli ve kendimizi beğenmiş oluyoruz.
Geçmişi anımsarken atalarımız hep bizden daha basitmiş, daha az bilgiye sahipmiş,
daha az yetenekliymiş gibi düşünüyoruz.
İlkel mağara adamlarından anatomik olarak modern insanlara ulaşmamız
evrimsel açıdan düz bir çizgide ilerlemedi.
Böyle olmadı.
Uygarlıkların öykülerinde
inişler ve çıkışlar, yükselişler ve çöküşler olabilir.
Hatta uygarlık tamamen bile yok olabilir.
Daha önce Akdeniz'deki Malta'da bu yaşandı.
SİRİUS YÜKSELİYOR
Bu büyüleyici Akdeniz takımadası Malta uzun süredir bende
merak uyandırıyor.
Çünkü arkeologların bize bu yerin geçmişi hakkında söylediği çoğu şey
yanlış olabilir.
Gerçeğin ortaya çıkmasına izin verilirse
tarih öncesinden kayıp bir uygarlığa dair çok önemli kanıtlar sunabilir.
Malta'nın iki ana adası Akdeniz'de neredeyse bir nokta kadarlar.
Yüzyıllar boyunca Avrupa, Afrika ve Orta Doğu arasında
stratejik bir konumdaki bu yerin uygarlık öyküsüne etkisi çok fazla.
MALTA - SARDİNYA - SİCİLYA - İTALYA YUNANİSTAN - AKDENİZ - TUNUS - LİBYA
Malta'nın resmî zaman çizelgesine göre…
M.S. 2000
…insanlar ilk olarak buraya 7900 yıl önce yerleştiler.
M.Ö. 5900
İtalya'dan denizi tahta sallarla geçen
basit Taş Devri çiftçileriydiler.
Muhtemelen Sicilya'dan geldiler
ve yanlarında ilk evcilleştirilmiş hayvanları
ve bitkileri getirdiler.
İnsanlar buraya yerleştikçe kendi kültürlerini geliştirdiler.
Resmî zaman çizelgesine göre, yaklaşık 5600 yıl önce…
M.Ö. 3600
…bir sabah uyanıp bunu inşa ettiler.
Buraya Ġgantija deniyor
ve kesinlikle devasa bir megalitik yapı.
Onlarca yıldır
dünyanın en eski müstakil anıtsal yapısı olduğu düşünülüyordu.
Ġgantija'da dolaşırken sanki devlerin eserlerinin karşısında
ufacık kalıyorum ve bir cüceymişim gibi hissediyorum.
Bu duvarların inşası için
yüzlerce büyük megaliti kaldırmak gerekir.
Bazıları neredeyse 50 tonluk.
Günümüzde ise
tapınağın esas boyutunun neredeyse yarısı kalmış.
Ġgantija en iyi döneminde gerçekten devasaydı.
Üç katlı bir apartman kadardı.
Dış duvarlar üst üste yığılmış çok büyük taşlardan yapılmıştı.
Oval biçimli odaları olan birbirine bağlı iki tapınak vardı,
duvarları da kırmızıydı.
Bir dizi sunak da vardı.
Kömürleşmiş hayvan kemiği kalıntılarına göre,
kurban töreni veya ziyafet için kullanıldılar.
Ġgantija'nın ne zaman inşa edildiğini gösteren yazılı kaynak
ve güvenilir bir karbon tarihi yok.
O zaman bu devasa tapınak aslında ne kadar eski?
Herhangi bir uygarlığın başlamasından
çok önce geliştiğine inandığım
kayıp uygarlığa dair bir kanıt sağlıyor mu?
Arkeologların Ġgantija'nın 5600 yıl önce inşa edildiğini iddia etmelerinin nedeni,
bölgede bulunan bazı eserlerin
o döneme ait diğer çok daha basit alanlarla benzerliğidir
ama bu yapının da aynı zamanda yapıldığını göstermez.
Eserler sonraki bir tarihte oraya bırakılmış olabilir.
Malta'nın tarih öncesine dair hiçbir bilgi mantıklı değil.
Bir düşünün.
Arkeologlara göre, asla kulübeden daha büyük bir yapı
ortaya çıkarmamış çiftçiler,
tüm bunları başarmış olabilir mi?
Ġgantija gibi bir yapıda,
bunu inşa etmek için gereken aşamalı olarak gelişmiş becerilere dair
bir tür kanıt arıyorsunuz.
Bir kültür kendiliğinden 20 veya 30 tonluk megaliti taşımayı bilmez.
Bunu öğrenmesi gerekir.
Bu tekniklerin gelişimine dair bir kanıt yok.
Bir husus daha var,
Ġgantija, Malta'daki tek megalitik tapınak değil.
Malta'nın iki ana adasında
arkeologlar bu tür 19 antik yapı buldu.
Tümü Şikago'nun yarısı kadar bir kara kütlesindeydi
ve söylenenlere göre, en eskileri de Ġgantija'ydı.
Böylesine küçük adalara bu kadar çok tapınak yapmak için
çok fazla insan gücü gerekir.
Hem de çok.
Bu nedenle Ġgantija'yı kimin, ne zaman yaptığını bilmek istiyorum.
Malzeme kültürleri çok basit olan bu insanların
Malta'daki en büyük, görkemli ve karmaşık yapıyı
inşa etmiş olmaları mantıklı mı?
Bence gerçek çok daha karmaşık ve tartışmalı.
Endonezya ve Meksika'da da…
GUNUNG PADANG ENDONEZYA
BÜYÜK CHOLULA PİRAMİDİ MEKSİKA
…gördüğümüz üzere, mit ve efsanelerden çok şey öğrenebiliriz.
Arkeologlar nesilden nesle aktarılan bu hikâyeleri
asla göz ardı etmemeli.
Malta'nın antik mitosuna baktığımızda
Ġgantija'yı yapanlarla ilgili
bir hikâyesi olduğunu görüyoruz.
Sansuna adında dişi bir devden bahseden ilgi çekici bir antik efsane var.
Rivayete göre, dişi dev
bu karada yaşayan bir erkekle ilişki yaşar
ve melez bir çocuk doğurur.
Sonrasında bunu abideleştirmek için
çocuğunu omzunda taşıyarak tek bir gün ve gecede
bu devasa tapınağı inşa eder.
Bu beni çok etkiledi. Tabii yalnızca bir efsane olabilir.
Dünya'da gerçekten devlerin yaşamış olduğuna inanmıyorum.
Ama ya bu kadın,
böyle bir tapınak yapabilecek olağanüstü bir kudrete
ve beceriye sahip bir insansa?
Öyle esrarengiz bir durum ki bu öykü,
Meksika'daki Büyük Cholula Piramidi'ni devlerin yaptığına dair öyküye benziyor
ve bu öykü de tarih öncesindeki büyük tufanla bağlantılı.
Dev mimarlarla ilgili bu efsaneler,
gelişmiş ve antik bir kültürün anılarından üstü kapalı bahsediyor olabilir mi?
Ya Malta'nın tarih öncesine dair zaman çizelgesi yanlışsa?
O çiftçiler sallarıyla Sicilya'dan geldiklerinde
ya Ġgantija ve diğer megalitik tapınaklar
zaten burada varsa?
Ya bu sıra dışı yapılar başka birileri tarafından yapıldıysa?
Çok daha uzun süre önce Malta'ya gelmiş gelişmiş bir uygarlık tarafından.
Olasılıktan da öte…
…gayet mantıklı.
Deniz yoluyla da gelmemişlerdir.
Buraya yürüyerek ulaşmışlardır.
Malta her zaman bir ada değildi.
Son Buzul Çağı'nın doruk noktasında
dünyadaki okyanusların seviyesi bugünkünden yaklaşık 120 metre
yani 400 fit daha alçaktı.
Eskiden Malta adaları tepe zirveleriydi.
Malta'ya bağlanıp devam eden tek bir kara kütlesinin parçasıydı.
Sicilya'ya kadar uzanıyordu.
Oradan da İtalya ve Avrupa ana karasının güney ucuna.
İTALYA - SİCİLYA - MALTA
O zamanlarda Avrupa'da hayat şartları zordu.
Soğuk, kuru ve sertti.
Buzul Çağı'ndaki hayvanların antik kara köprüsünden
Malta'nın sıcak ve bereketli topraklarına göçüp çoğaldıklarını biliyoruz.
Belki insanlar da peşlerinden gitti.
İTALYA - SİCİLYA - MALTA
Arkeologlar o zamanlardan Sicilya'daki ilk insanların izlerini buldular.
M.Ö. 12.000
Güneye göç niye orada durmuş olsun ki?
Bana kalırsa Malta tapınaklarının 5000 veya 6000 yıl önce
aniden ortaya çıkmalarına dair gizemin sona ermesi için
uzun bir süre önce,
12.000 veya 14.000 yıl önceki Buzul Çağı'nda
Malta'nın ana karanın bir parçası olduğunu
kabul etmek yeterli.
Fakat arkeologlar o kadar uzun süre önce
Malta'da herhangi bir tür insanın yaşadığına dair kanıt olmadığını
savunuyorlar.
Ama bu tam olarak doğru değil.
Kanıt, bu mağaranın içinde.
Burası Ghar Dalam,
Malta'nın ana adasının güneydoğu kıyısına yakın.
Malta'nın tarih öncesini görmemizi sağlayan
jeolojik bir zaman makinesi.
Burada tufanların sonucunda binlerce yıl öncesinden kalan
hayvan kemikleri ve fosilleri var.
Doktor Anton Mifsud,
Malta Tarih Öncesi Derneği'nin başkanı,
on yıllardır burada çalışmalar yapıyor.
Gerçekten çok büyük.
Burada elde ettiği bulgular büyük bir tartışmaya neden oldu.
Ghar Dalam, tarih öncesi Malta'sının
taşa yapılmış bir kaydı gibi
ve özellikle de bu dikit çalışmalarınızda büyük önem arz ediyor.
Açık kahverengi yere bakınca anlaşılıyor ki…
-Kültürel tabakaya. -Evet.
Burada insanlar yaşamış.
EVCİL HAYVANLAR TABAKASI (KÜLTÜREL TABAKA - ÇÖMLEK TABAKASI)
-Evet. Son 8000 yılda. -Son 8000 yılda. Doğru.
Bunun altında da Pleistosen örtüsü var.
-Altına inelim. -Tamam.
-Bu da Buzul Çağı alanı. -Burası…
Buzul Çağı hayvanlarının kalıntıları var.
-Peki. -Kültürel tabaka demiyorlar.
Burada insanların yaşamadığından çok eminler.
Aynen öyle.
Bu derinlikte bulunan herhangi bir şey en az 11.600 yaşındadır.
Malta'nın resmî tarihi doğruysa
kazı yaptıklarında insan kemiği bulmamaları gerekirdi.
Ama bir asır önce arkeologlar bir şey buldu.
Kimsenin beklemediği bir şey.
1917'de Maltalı iki kazı işçisi, iki özel diş buldu.
Evet.
Fosilleşmiş bir renktelerdi, kökleri yoktu.
Kökleri dişin içine çekilmişti.
Evet. O zaman bunlar klasik Neandertal dişleri mi?
-Evet. -O iki diş nerede bulundu?
Buradaki dikitlerin altında bulundular.
-Dikitin tam altında. -Evet.
Uzmanlar yaptıkları kazıda
Malta'daki insanlık tarihini
yeniden yazacak kanıt bulduklarını düşündüler.
Neandertaller…
İTALYA - SİCİLYA - MALTA
…Buzul Çağı'ndaki o kara köprüsünden geçmişlerdi.
Ama bazen arkeologlar, başkalarının gömmek istediği şeyleri kazıp çıkarırlar.
1952'de buna ilişkin yaş tayini testleri yapıldı.
Evet. O testlerin sonuçları neydi?
Sonuçlar yayımlanmadı.
Nedense sonuçlar açıklanmadı.
Kesin olan bir şey var ki o da sonraki yıllarda
dişlerin gerçekliğinin resmî olarak görmezden gelinmesiydi.
Günümüzde tarih kitapları hâlen
7900 yıl öncesine kadar hiçbir insanın Malta'ya ulaşmadığını savunuyor.
Niye arkeoloji çevreleri, insanların daha eskiye dayanmasına karşı?
Bir ezberi bozmak kolay değil.
Belirli bir fikir,
o alandaki bir grup akademisyenin çalışmalarının merkezi olduğunda
bundan vazgeçmeleri zor oluyor.
Akademik varlıkları ona bağlı oluyor.
O ezbere karşı saldırıyı
kişisel algılayıp savunmaya geçiyorlar.
2016'da kendi araştırmasını
yapmak isteyen Dr. Mifsud, dişlerin güncel analizini bizzat yaptırdı.
Üç fiziksel antropoloji uzmanı buldum.
-Dişleri incelediler. -Peki.
Neandertal dişleri olduğu doğrulandı.
Tamam.
İşte bu Buzul Çağı'ndaki insanların ispatı.
O zaman Malta'nın öyküsü nasıl değişiyor?
İyice öncesine götürüyor. Çok öncesine.
Evet.
Yeni bir bölüm daha eklenmeli.
Tabii.
Neandertal kuzenlerimiz Malta'ya ulaştıysa
kara köprüsünün antik insanlar tarafından kullanıldığı kesinleşir.
Yani, başka bir Buzul Çağı kültürü
burada iz bırakmış olabilir.
Malta'da çok daha eski bir uygarlığa ait buluntu olması çok etkileyici
ve bunu yalnızca birkaç diş göstermiyor.
Size çeyrek asır önce Malta'yı ilk ziyaret ettiğimde
adanın ana kayacına işlenmiş
bir şey göstermek istiyorum.
Tüm bu adalarda görülen bir olgu.
Antik kireç taşına iyice gömülmüş paralel oluklu kanallar.
Bu oluklardan 35 kilometre kadar var,
bazen tren rayı gibi birbirlerinden geçiyorlar.
Ana akım arkeologlar,
bunların 2600 yıllık olduğunu varsayıyor
ama hiç araştırılmadılar.
Belirgin alet izleri yok
ve doğal bir süreçle oluşmamışlar.
İnsan yapımı oldukları kesin.
Ama amaçları tam olarak net değil.
Bir tür antik ulaşım rotası oldukları tahmin ediliyor.
O yüzden en popüler adları "el arabası olukları."
İlgimi çeken şeyi söyleyeyim.
Bu oluklar yalnızca karada yok.
Bazıları denize devam ediyor.
İki tanesi modern yolun altında saklı kalmış
ama sağımdaki limanın sularında kayboluyor.
Deniz seviyesi yükselmeden yapılmış.
Su altında bu insan yapımı oluklardan yıllar içinde daha çok bulup izledim,
onları kıyıdan bir kilometre açıkta ve 25 metreye kadar derinliklerde çektim.
Onları kim yaptıysa,
son Buzul Çağı'nda, 12.000 yıldan uzun süre önce,
deniz tabanının o kısmı su üzerindeyken yapmış olmalı.
İTALYA - SİCİLYA - MALTA
Acaba bu dalgaların altında Malta'nın tarih öncesine dair
daha başka neler saklıdır?
İnsan elinden çıkmış kaç adet yapı,
belki de megalitik tapınak keşfedilmeyi bekliyordur?
Malta'daki bu tapınakların altında
daha derin bir antik bilgi yattığı kesin
çünkü ilk gözüktüklerinden çok daha karmaşıklar.
Dış unsurlardan korunduğu kubbesiyle,
Malta'nın en çarpıcı tapınaklarından biri Mnajdra bulunmakta.
Fütüristik ve modern çatısıyla gökyüzünden soyutlanıyor.
Keşke soyutlanmasaydı
çünkü Mnajdra'yı yapan kişinin
kozmosu gayet iyi bir şekilde anladığı ortada.
Bunu da Malta'nın tüm arkeologları kabul ediyor.
Güneşin doğuşunu ve bazı yıldızların konumunu
gözlemlediklerini biliyoruz.
Bu gözlemlerin bazılarını
mimariye de dâhil etmişler.
Mnajdra'nın mimarları, gökleri izlemenin dâhiyane bir yolunu buldular.
Bahar ve güz ekinokslarında,
sırasıyla 21 Mart ve 21 Eylül tarihlerinde,
yükselen güneşin ışınları tapınak girişini tam olarak ikiye bölerek
iç tapınağın en derin girintilerini ışıkla doldururdu.
Bu zamanlarda tapınağın içi parıldar
ve büyülü bir şekilde canlanırdı.
Hepsi bu da değil.
Yaz ve kış gün dönümlerindeki, yılın en uzun
ve kısa günlerindeki güneş doğuşunda
farklı ve ayırt edici bir ışık yansıması,
kapının sol ve sağındaki megalitlerin kenarlarını
tam olarak aydınlatır.
Bu olguya antik yapılarda çokça rastlanır.
Hatta Büyük Cholula Piramidi…
BÜYÜK CHOLULA PİRAMİDİ MEKSİKA
…ve onun altındaki tüm piramitler yaz gün dönümünde
batan güneşi görürler.
Dünyadaki diğer megalitik alanlar da benzer bir hizaya sahiptir.
STONEHENGE BİRLEŞİK KRALLIK
Örneğin, Stonehenge
ve Mısır'daki Karnak Tapınağı.
KARNAK MISIR
Mnajdra'da antik insanlar bu büyük yapıları, gökyüzü ve Dünya'nın
birleşmesini kutlamak için yaptılar.
Mnajdra ve diğer tapınaklar
daha büyük bir antik astronomi projesinin bir parçası olabilir.
Doğruluğu kanıtlanırsa Malta'nın tarih öncesine dair
resmî zaman çizelgesinin baştan yazılmasını gerektirebilir.
Hollandalı araştırmacı ve yazar Lenie Reedijk,
Malta'nın megalitik tapınaklarının hepsini inceledi
ve hizalarıyla ilgili detaylı bir araştırma yaptı.
Çok şaşırmıştı
çünkü Malta'daki diğer tapınaklar ekinoks veya gün dönümüne göre hizalanmamıştı.
O alandaki herhangi bir coğrafi yere de dönük değillerdi.
Hatta hiçbiri aynı yöne bile bakmıyordu.
Hiçbirinin yönü aynı değil.
-Bu da aslında sıra dışı. -Gerçekten çok tuhaf.
LENIE REEDIJK - YAZAR, 'SIRIUS: THE STAR OF THE MALTESE TEMPLES'
Kilise veya cami gibi,
tapınak kültürünün de ortak bir tercihi olmasını beklerdim.
Niye yalnızca Mnajdra gün dönümlerine göre ayarlanmış?
Diğer Malta tapınaklarının da gökyüzünde baktıkları bir hedef var mı?
Varsa bu hedef ne?
Bir prensip bulmak zorundayız.
Arkeoastronomiyi biraz olsun bilmek şart.
Yani antik insanların astronomisini.
Gökyüzünde çok etkileyici ve pek bilinmeyen bir hareket var.
Üstelik bunun bir adı da var. Buna presesyon deniyor.
Pek çoğumuzun sandığının aksine, Dünya kusursuz bir küre değildir.
Ekvator'dan hafifçe şişkincedir.
Bunun sonucu ne mi?
Güneş ve Ay'ın yer çekimi kuvvetinden dolayı
Dünya kendi ekseninde dönerken hafifçe yalpalar.
Bu presesyon yıllar içinde gece göğünü görüşümüzü etkiler,
uzak takımyıldızları sistemli bir şekilde yer değiştiriyorlarmış gibi gösterir.
Tüm gökyüzünde çok hafif de olsa bu hareket vardır.
72 yılda herhangi bir yıldızın
doğuş veya batış konumunda yalnızca bir derecelik fark olur.
Bu tapınakları yüzyıllar içinde tek bir yıldıza bakacak şekilde
ayarlamanız hâlinde,
bu tapınakların hizaları Malta'da gördüğümüz gibi değişir.
Ama bir sorun var.
Resmî zaman çizelgesi…
M.Ö. 3600
…Malta'daki tapınakların 5600 ila 4500 yıl önce
yapıldığını iddia etmektedir.
M.Ö. 2500
O süre içinde gökyüzünde görünen
en parlak yıldızların konumlarına bakınca,
hiçbiri olası gelmiyor.
Herhangi bir konuda
geleneksel teorinin dışında düşünmekten şiddetle kaçınılıyordu.
Tapınakların sözde yapıldığı
-zamanın öncesini araştırmaktan. -Evet.
Ama yıldızların hareketinin
binlerce yıllık şemasını çıkaran gelişmiş bir teknolojiyle
Lenie gece göğünü âdeta bir saat gibi geriye sarmayı başardı
ve tüm tapınaklarla hizalı tek bir görünür yıldız aradı.
Bu hizalanmaya yalnızca tapınakların yapıldığı zamanda değil,
geçmişteki her anda rastlamalıydı.
Sürekli kontrol ediyordum ve bir anda belirdi.
Tapınaklar tek bir yıldıza hizalıydı.
O yıldızın adı Köpek Yıldızı diye de bilinen Sirius'tu.
Geçmişte belirli bir noktada tüm girişlerden geçiyor.
Tüm tapınaklar bu kritere uyuyor. Her biri.
Sirius şüphesiz çok görkemli bir yıldız.
Yanılmıyorsam yıldızların en parlağı.
Hem de ne parlaklık. Ondan sonraki parlak yıldızın iki katı.
Lenie'nin teorisiyle
ilk gök bilimcilerin niye çok tapınak yaptığı artık açık.
Sirius zaman içinde konum değiştirdikçe
her bir tapınağın görüş hizasından çıktı,
bu nedenle mimarlar da biraz farklı yön ayarıyla yeni bir tapınak yaptılar.
Sirius presesyondan dolayı binlerce yıldır Malta'dan gözükmüyordu
ama Dünya'nın yalpalamasıyla 11.000 yıl önce
tekrar görünür hâle geldi.
Uzun süre sonra yıldızla hizalanan ise
sade bir tapınak olan Kuzey Hagar Qim'di.
KUZEY HAGAR QIM
Ayrıca en küçük tapınaklardan biri.
Küçükten başladılar.
-Ama binlerce yıl geçti. -Evet.
Sonrasında tapınakların en büyüğünü inşa ettiler.
Katedral diyebileceğimiz
Ġgantija'yı.
Lenie haklıysa
Malta'nın megalitik projesi binlerce yıl önce başlamıştır,
Taş Devri çiftçileri Sicilya'dan gelmeden önce.
M.Ö. 5900
M.Ö. 9000
Tapınakların ileri bir astronomi bilgisi ve mimarlık becerisi
gerektirdiği şüphesiz.
Sirius'a bu şekilde saygı göstermeleri ise…
…belki de o zamanlar
gece göğündeki en parlak yıldız olmasındandır.
Ama dahası da olabilir.
Sirius yıldızı başka bir kültürün de
ilk efsanelerinde önemli bir rol oynar.
Antik Mısır'ın.
Bu kültürde Nil'in her yıl taşması ve yeni yıl ile ilişkilidir.
Aynı zamanda tanrıça İsis'in de bir sembolüdür.
Mısır ve Antik Malta arasındaki
tek ilginç bağlantı da bu değildir.
Maltalı balıkçı teknelerinde Mısır mitolojisinden gelen…
…belirgin bir sembol vardır.
Horus'un gözü.
Balıkçılara göre, bu sembol onlara sağlık, refah
ve en önemlisi, koruma sağlar.
Bu sembolün
Antik Mısır'da da görevi aynıdır.
Bu gelenek, Malta'yı Mısır'ın en ünlü mitiyle,
tanrı Horus'un anne ve babasıyla ilişkilendirir.
Osiris ve İsis'le.
Eski zamanlarda bilge tanrı Osiris, göklerden Mısır'a iner.
Kız kardeşi İsis'le hüküm sürecektir
ama halk barbar ve yolsuzdur.
Osiris onlara kültür kazandırır,
hukuk kurallarını getirir ve tarımı öğretir.
Sonra da Mısır'ı yönetmek için İsis'i bırakır ve Dünya'yı gezerek
diğer ulusların halklarına da bu becerileri öğretir.
Seyahat eden ve uygarlaştırıcı kahraman miti
kendi seyahatlerimden bana tanıdık geldi.
Osiris'in öyküsü, Meksika'daki Quetzalcoatl'a ve antik öykülerdeki
uygarlaştırıcı kahramanlara benziyor.
Büyük bir felaketten sonra gelen bilge öğretmenler.
Uygarlığın hediyelerini paylaşırlar,
insanlara taştan eserler yapmayı öğretirler,
tarımı ve yıldızları onlara tanıtırlar.
Pek çok farklı kültürde böylesine benzer olan bu tip mitlerin
tek bir kaynaktan çıkması mümkün mü?
Yakın doğudan gelip Amerika'ya ve Akdeniz'e ulaşan
sakallı ve cübbeli bu figürler
aynı antik kültürden geliyorsa
avcı-toplayıcı atalarımız
Buzul Çağı'yla mücadele ederken
başka biri denizden tüm dünyayı dolaşıp
gelişmiş becerilerini insanlara anlatıyordu.
Bunun Malta gibi, Buzul Çağı'nda
neredeyse sular altında kalmış bir adada kanıtı olduğunu düşünüyorum.
Karayipler'in açık denizindeki bir yerde.
Gelişmiş bir uygarlık 11.600 yıl önce denizin dibine gömüldüyse
belki de bu yerin var olduğuna dair kanıtı suyun altında bulabiliriz.
Hadi Atlantis'ten bahsedelim.
Alt yazı çevirmeni: Denizsu Nihan Nurata