SERIAL NETFLIX
Jednym z problemów,
które mam z powszechnie znanym rozwojem cywilizacji,
jest fakt, że nasza cywilizacja w XXI wieku
koniecznie musi być szczytem naszych osiągnięć.
Jesteśmy przez to tak zarozumiali.
Patrzymy w przeszłość, sądząc, że nasi przodkowie byli prymitywni,
mieli mniej wiedzy i umiejętności niż my.
Ale ewolucja nie przebiegała w linii prostej
od prymitywnych jaskiniowców do człowieka współczesnego.
Wprost przeciwnie.
W całej historii cywilizacji
miały miejsce wzloty i upadki, cywilizacje upadały i powstawały,
możliwe, że część przepadła na zawsze.
Wydarzyło się to już na Morzu Śródziemnym. Na Malcie.
WSCHÓD SYRIUSZA
Ten niesamowity archipelag na Morzu Śródziemnym
fascynuje mnie od lat.
Ponieważ podejrzewam, że wszystko, co archeolodzy o nim twierdzą,
to nieprawda.
A jeśli uda mi się dowiedzieć prawdy,
może mieć ona ogromne znaczenie w poszukiwaniach zaginionej cywilizacji.
Dwie główne wyspy Malty są niemal niewidoczne na Morzu Śródziemnym.
Leżąc między Europą, Afryką i Bliskim Wschodem,
przez wieki miały ogromne znaczenie w historii cywilizacji.
SARDYNIA - SYCYLIA - WŁOCHY - GRECJA MORZE ŚRÓDZIEMNE - TUNEZJA - LIBIA
Według oficjalnej historii Malty…
2000 N.E.
…pierwsi osadnicy pojawili się tu około 7900 lat temu.
5900 P.N.E.
Byli to rolnicy z epoki kamienia,
którzy przypłynęli z Włoch na drewnianych tratwach.
Prawdopodobnie pochodzili z Sycylii…
AGENCJA HERITAGE MALTA
…przywieźli ze sobą pierwsze zwierzęta hodowlane,
pierwsze rośliny.
Osadnicy rozwinęli tu własną kulturę.
Według oficjalnej wersji historii, około 5600 lat temu…
3600 P.N.E.
…pewnego ranka wstali, by zbudować to.
To Ġgantija,
bez dwóch zdań to ogromna konstrukcja megalityczna.
Przez dziesiątki lat
była najstarszą monumentalną budowlą na Ziemi.
Idąc tędy, czuję, jakbym był pomniejszony,
jak karzeł między budowlami gigantów.
Budowa tych murów
wymagała podnoszenia setek potężnych megalitów.
Niektóre ważą nawet 50 ton.
A to, co widzimy dzisiaj,
to zaledwie połowa oryginalnej wysokości świątyni.
W czasach świetności Ġgantija była naprawdę gigantyczna.
Wysoka jak trzypiętrowy dom.
Zewnętrzne mury zostały zbudowane z kamieni ułożonych jeden na drugim.
Dwie połączone świątynie miały owalne komnaty,
a ich ściany były czerwone.
Były tam ołtarze,
przy których znaleziono szczątki kości zwierząt,
sugerujące rytualne ofiary lub uczty.
Żadne źródło pisane nie mówi, kiedy wybudowano Ġgantiję,
brak też wiarygodnego datowania węglowego.
Ile więc lat ma ta gigantyczna świątynia?
Czy to dowód na istnienie cywilizacji,
o której uważam, że kwitła
na długo przed powstaniem innych?
Archeolodzy twierdzą, że Ġgantija została zbudowana 5600 lat temu,
ponieważ w pobliżu znaleziono artefakty,
które przypominają te z prostszych osad z tej właśnie ery,
ale to nie znaczy, że Ġgantija ma tyle samo lat.
Artefakty mogły trafić tam później.
Prawda jest taka, że prehistoria Malty nie ma sensu.
Pomyślcie.
Archeolodzy mówią nam, że ci rolnicy,
którzy nie zbudowali nic większego od chatki,
mogli osiągnąć coś takiego?
Gdy patrzymy na coś takiego jak Ġgantija,
oczekujemy, że będziemy wiedzieli,
jak zbudowali coś takiego.
Ludzie nie wiedzą, jak przenosić 20- i 30-tonowe megality.
Muszą się tego nauczyć.
Nie widzę dowodów na rozwój tych umiejętności.
To nie wszystko.
Ġgantija nie jest jedyną megalityczną świątynią na Malcie.
Na dwóch głównych wyspach Malty
archeolodzy odkryli 19 starożytnych budowli
na lądzie o wielkości połowy Chicago.
Najstarsza ponoć jest właśnie Ġgantija.
To dużo świątyń jak na taki skrawek lądu,
stworzenie ich musiało być trudne.
Zbyt trudne.
Stąd pytanie, kto naprawdę zbudował Ġgantiję, i kiedy?
To niemożliwe, by prosty, prymitywny lud
wybudował największą, najbardziej niezwykłą
i najbardziej złożoną budowlę na Malcie.
Myślę, że prawda jest bardziej skomplikowana i niebezpieczna.
Widzieliśmy już w Indonezji…
GUNUNG PADANG INDONEZJA
WIELKA PIRAMIDA W CHOLULI MEKSYK
…i Meksyku, że starożytne mity i legendy mogą nas czegoś nauczyć.
Opowieści te, przekazywane z pokolenia na pokolenie,
powinny interesować archeologów.
Jeśli prześledzimy legendy Malty,
dowiemy się,
kto zbudował Ġgantiję.
Istnieje interesująca legenda o gigantce Sansunie.
Według niej gigantka
odbyła stosunek z jednym z tutejszych mężczyzn
i urodziła hybrydę.
By uczcić to wydarzenie,
w ciągu jednej doby zbudowała ogromną świątynię,
trzymając jednocześnie dziecko na ramieniu.
To fascynująca legenda, ale to wciąż tylko legenda.
Nie wierzę, że na Ziemi istnieli giganci.
Ale co jeśli była człowiekiem
o wyjątkowych umiejętnościach i możliwościach,
które pozwoliły jej zbudować tę świątynię?
Legenda ta bardzo przypomina opowieść
o gigantach, którzy zbudowali Wielką Piramidę w Choluli,
opowieść powiązaną z wielką powodzią.
Czy te legendy o gigantach budowniczych
zawierają w sobie wspomnienia zaawansowanej starożytnej kultury?
Co, jeśli oś czasu prehistorii Malty jest błędna?
Kiedy rolnicy z Sycylii przybyli na Maltę,
Ġgantija i pozostałe megalityczne świątynie
mogły już tu być.
Co, jeśli te wyjątkowe konstrukcje są dziełem kogoś innego?
Dużo bardziej zaawansowanego ludu, który przybył na Maltę wcześniej.
To nie tylko możliwe…
ale i prawdopodobne.
I nie uważam, że tu przypłynęli.
Myślę, że tu przyszli.
Malta nie zawsze była wyspą.
U szczytu ostatniej epoki lodowej
poziom oceanów wynosił około 120 metrów,
mniej niż dziś.
Wyspy Maltańskie były szczytami wzgórz,
częścią większego lądu łączącego Maltę
z dzisiejszą Sycylią.
A stamtąd z południem Włoch i Europą.
WŁOCHY - SYCYLIA - MALTA
Europa nie była wtedy dobrym miejscem do życia.
Zimna, sucha, niegościnna.
Wiemy, że podczas epoki lodowej zwierzęta migrowały przez ląd
do cieplejszych i żyźniejszych miejsc, takich jak Malta.
Czy ludzie mogli za nimi podążyć?
WŁOCHY - SYCYLIA - MALTA
Archeolodzy znaleźli ślady ludzi pierwotnych na Sycylii.
12 000 P.N.E.
Dlaczego ich migracja na południe miałaby zakończyć się tam?
Moim zdaniem tajemnicę pojawienia się
maltańskich świątyń 5000 lub 6000 lat temu
wyjaśnia to,
że wiele lat wcześniej,
podczas epoki lodowej, kilkanaście tysięcy lat temu,
Malta była częścią większego lądu.
Problem tkwi w tym, że według archeologów
nie ma dowodów na to, że na Malcie
żyli wtedy ludzie.
Ale to nie do końca prawda.
Dowód znajduje się w tej grocie.
Oto Għar Dalam,
grota na południowowschodnim wybrzeżu głównej wyspy.
Geologiczny wehikuł czasu,
który pokazuje nam prehistorię Malty.
Ciąg powodzi zostawił tu skamieliny i szczątki zwierząt,
które mają tysiące lat.
Dr Anton Mifsud,
prezes Stowarzyszenia Prehistorii Malty,
bada to miejsce od lat.
Jest ogromna.
Jego niezależne odkrycia wywołały dużą kontrowersję.
Għar Dalam to zachowana w kamieniu
prehistoria Malty,
a z tego, co wiem, ten stalagmit jest wyjątkowo istotny.
Poczynając od tej jasnobrązowej…
- To warstwa kulturowa. - Tak.
Żyli tu ludzie.
WARSTWA ZWIERZĄT HODOWLANYCH (WARSTWA KULTUROWA, WARSTWA GARNCARSKA)
- W ciągu ostatnich 8000 lat. - Tak, 8000. Zgadza się.
Na dnie jest warstwa plejstoceńska.
- Pod nią… - Tak.
…mamy warstwę z epoki lodowej,
która zawiera szczątki zwierząt,
ale to nie warstwa kulturowa,
bo archeolodzy uważają, że nie było tu ludzi.
Zgadza się.
Wszystko na tej głębokości ma co najmniej 11 600 lat.
Jeśli oficjalna wersja historii Malty jest prawdziwa,
nie powinno być tu żadnych szczątków ludzi.
Jednak ponad wiek temu archeolodzy coś znaleźli.
TAURODONTYZM
Coś, czego nikt się nie spodziewał.
W 1917 dwóch maltańskich badaczy znalazło wyjątkowe zęby.
Tak.
Miały kolor skamielin, nie miały korzeni.
Korzenie były wchłonięte przez ząb.
Czyli to typowe zęby neandertalczyka?
- Tak. - Gdzie znaleziono te dwa zęby?
Tu, u podstawy stalagmitu.
- U podstawy stalagmitu. - Właśnie.
Eksperci byli przekonani,
że znaleźli dowody,
które odmienią historię Malty.
Mieli dowód na to…
WŁOCHY - SYCYLIA - MALTA
…że neandertalczycy przeszli przez ląd.
Ale czasami archeolodzy odkrywają coś, co inni chcieliby zakopać.
W 1952 wykonano datowanie.
Co wykazały testy?
Nie opublikowano wyników.
Z jakiegoś powodu nie ujawniono ich.
Wiemy tylko, że w kolejnych latach
autentyczność zębów była bagatelizowana.
Do dziś podręczniki twierdzą,
że ludzie dotarli na Maltę dopiero 7900 lat temu.
Dlaczego archeolodzy nie chcą myśleć, że ludzie mogli być tu wcześniej?
Zmiana paradygmatu jest trudna.
Kiedy konkretna grupa naukowców
ma konkretny punkt widzenia na jakąś sprawę,
nie chcą go porzucić,
staje się on dla nich tak ważny,
że sam atak na paradygmat
staje się atakiem na nich, więc go bronią.
Z własnej ciekawości
dr Mifsud w 2016 roku zapłacił za najnowocześniejszą analizę zębów.
Zbadało je dla mnie troje najlepszych
- antropologów fizycznych. - Tak.
Powiedzieli, że to zęby neandertalczyka.
Jasne.
To dowód na ludzką aktywność podczas epoki lodowej.
Jak zmieniłoby to historię Malty?
To musiało być dużo wcześniej.
Tak.
Pojawiłby się nowy rozdział.
Tak.
Jeśli nasi kuzyni neandertalczycy dotarli na Maltę,
oznacza to, że starożytni wykorzystywali ten most lądowy.
Możliwe, że inna kultura epoki lodowej
tu też mogła zostawić swój ślad.
Uważam, że ślady dużo starszej cywilizacji na Malcie są przekonujące,
i nie chodzi mi tylko o kilka zębów.
Pragnę pokazać wam coś, co zobaczyłem 25 lat temu,
kiedy byłem tu pierwszy raz.
Coś, co jest częścią samej wyspy.
To zjawisko znaleziono na wszystkich wyspach.
Równoległe ryflowane kanały wyrzeźbione w starożytnym wapieniu.
Jest ich niemal 35 kilometrów,
często przecinają się jak tory kolejowe.
Archeologowie uważają,
że nie są starsze niż 2600 lat,
ale nie przeprowadzono poważnych badań.
Nie widać przy nich śladów narzędzi,
nie są też rezultatem działania natury.
Zostały stworzone ludzką ręką.
Nie wiadomo do końca, czemu służyły.
Zazwyczaj sądzi się, że były drogami transportowymi.
Stąd nazwa „koleiny”.
Ale mnie intryguje coś innego.
Koleiny nie są tylko na lądzie.
Niektóre z nich prowadzą do morza.
Oto dwie koleiny pod współczesną drogą,
które znikają pod wodą.
Powstały, zanim podniósł się poziom morza.
Przez lata odkrywałem i śledziłem je pod wodą,
istnieją na głębokości 25 metrów i potrafią mieć ponad kilometr długości.
Ktokolwiek je stworzył,
zrobił to, kiedy dno było powyżej poziomu morza,
ponad 12 000 lat temu, podczas epoki lodowej.
WŁOCHY - SYCYLIA - MALTA
Zastanawiam się, ile informacji o maltańskiej prehistorii
kryje się pod wodą.
Ile jeszcze ludzkich konstrukcji,
być może megalitycznych świątyń, czeka na odkrycie?
Uważam, że za świątyniami na Malcie
stoi większa starożytna inteligencja,
ponieważ są dużo bardziej złożone, niż się wydają.
Pod chroniącym je baldachimem
znajduje się jedna z bardziej okazałych świątyń, Mnajdra.
Futurystyczny baldachim odcina świątyni dostęp do nieba,
a szkoda,
bo ci, którzy stworzyli Mnajdrę,
wyjątkowo dobrze znali się na kosmosie,
czego maltańscy archeolodzy nie podważają.
Wiemy, że obserwowali wschody słońca
i pozycję gwiazd.
Część swoich obserwacji
wyrazili w architekturze.
Budowniczowie Mnajdry wynaleźli sposób na śledzenie nieba.
Podczas równonocy
21 marca i 21 września
promienie wschodzącego słońca padały na wejście do świątyni,
oświetlając najgłębsze zakamarki wewnętrznej kaplicy.
Podczas tych chwil wnętrze świątyni
musiało być pełne magicznego blasku.
A to nie wszystko.
Podczas wschodu słońca podczas przesileń,
najdłuższego i najkrótszego dnia w roku,
równie charakterystyczne promienie
dokładnie oświetlały krawędzie megalitów
po lewej i prawej stronie wejścia.
Inne starożytne budowle też się tym charakteryzują.
Wielka Piramida w Choluli…
WIELKA PIRAMIDA W CHOLULI MEKSYK
…i piramidy pod nią skierowane są ku słońcu zachodzącemu
w czasie letniego przesilenia.
Inne megality mają podobne ustawienie.
STONEHENGE WIELKA BRYTANIA
Jak Stonehenge
lub Świątynia w Karnaku.
KARNAK EGIPT
W Mnajdrze starożytni stworzyli ogromne budowle,
by celebrować zaślubiny Nieba i Ziemi.
Mnajdra i inne świątynie
mogą być również częścią większego projektu astronomicznego.
Jeśli udowodnimy, że to prawda,
spisana prehistoria Malty będzie musiała ulec zmianom.
Holenderska badaczka i pisarka, Lenie Reedjik,
zbadała wszystkie megalityczne świątynie na Malcie
i dokładnie przeanalizowała ich ustawienie.
Zaskoczyło ją,
że pozostałe nie pokrywały się z równonocami ani przesileniami.
Nie były też skierowane w stronę żadnych miejsc w okolicy.
Nie były nawet zwrócone w tym samym kierunku.
Wszystkie są zwrócone gdzie indziej.
- To wyjątkowe samo w sobie. - To bardzo ciekawe.
AUTORKA KSIĄŻKI „SIRIUS: THE STAR OF THE MALTESE TEMPLES”
Kultura, która ma świątynie,
kościoły czy meczety, zwraca uwagę na ustawienie.
Dlaczego tylko Mnajdra miałaby być zwrócona w kierunku słońca w przesilenie?
Czy inne świątynie na Malcie również miały związek z czymś na niebie?
Jeśli tak, z czym?
Należy szukać reguł.
Potrzebna jest do tego wiedza o archeoastronomii.
Astronomii starożytnych.
Na niebie ma miejsce fascynujący, choć mało znany ruch,
zwany precesją.
Wbrew powszechnej opinii, Ziemia nie jest idealną kulą.
Jest nieco wybrzuszona na równiku.
Co to znaczy?
Z powodu przyciągania słońca i księżyca
Ziemia lekko chwieje się podczas obrotów wokół własnej osi.
Precesja zmienia to, co widzimy na nocnym niebie,
ponieważ oddalone konstelacje zmieniają swoje pozycje.
Całe niebo delikatnie się porusza.
Pozycja wschodu lub zachodu danej gwiazdy
zmienia się o zaledwie jeden stopień w ciągu 72 lat.
Gdybyście budowali świątynie zwrócone w stronę konkretnej gwiazdy,
po wielu wiekach
orientacja ta by się zmieniła, jak na Malcie.
Jest jednak jeden problem.
Oficjalna linia czasu…
3600 P.N.E.
…mówi, że świątynie na Malcie powstały pomiędzy 5600
a 4500 lat temu.
2500 P.N.E.
Patrząc na pozycje najjaśniejszych gwiazd,
które były wtedy widoczne,
nie moglibyśmy znaleźć nic.
Szukanie niekonwencjonalnych opcji
było bardzo niemile widziane.
Cofanie się do okresu
- sprzed budowy świątyń. - Właśnie.
Dzięki nowoczesnej technologii,
która potrafi odtworzyć ruch gwiazd sprzed tysięcy lat,
Lenie mogła przewinąć to, co działo się na niebie,
szukając jedynej gwiazdy, na którą wskazywały wszystkie świątynie.
Nie tylko w czasie, w którym rzekomo zostały zbudowane świątynie,
ale w dowolnym okresie w przeszłości.
W końcu udało się to znaleźć.
Świątynie były skierowane w stronę jednej gwiazdy.
Syriusz, nazywany często Psią gwiazdą.
W pewnym momencie mija wszystkie wejścia.
Goszczą go wszystkie te świątynie.
Syriusz to oczywiście wyjątkowa gwiazda.
O ile się nie mylę, jest najjaśniejsza.
Dużo jaśniejsza niż pozostałe. Dwa razy jaśniejsza niż druga gwiazda.
Teoria Lenie tłumaczy też,
czemu astronomowie zbudowali tyle świątyń.
Jako że Syriusz zmieniał pozycję,
świątynie traciły go z oczu,
zmuszając architektów do budowy nowej świątyni z niecą inną pozycją.
Z powodu precesji Syriusz przez tysiące lat nie był tu widoczny,
póki zachwianie się Ziemi nie sprawiło, że pojawił się na niebie
jakieś 11 000 lat temu.
Świątynia, która pokrywa się z jego pojawieniem się
po długiej nieobecności to prosta Ħaġar Qim.
To jedna z najmniejszych świątyń.
Zaczęli skromnie,
ale z biegiem czasu
zbudowali jedną z największych świątyń.
Ġgantiję można nawet
nazwać katedrą.
Jeśli Lenie ma rację,
cofa to projekt megalityczny na Malcie o tysiące lat,
zanim pojawili się na wyspie rolnicy z Sycylii.
5900 P.N.E.
9000 p.n.e.
Musiało być to dzieło kultury biegłej w astronomii
oraz architekturze.
A dlaczego wybrali akurat Syriusza?
Być może po prostu dlatego,
że był najjaśniejszą gwiazdą na niebie.
Ale możliwe, że to nie wszystko.
Syriusz odgrywa istotną rolę
w legendach innej wielkiej starożytnej kultury,
starożytnego Egiptu.
Był powiązany z corocznym wylewem Nilu i nadejściem nowego roku,
a także był symbolem wielkiej bogini Izydy.
To nie jedyny interesujący związek
między starożytnym Egiptem i Maltą.
Maltańskie łodzie rybackie tradycyjnie noszą wyjątkowy symbol…
zapożyczony z mitologii egipskiej.
Oko Horusa.
Rybacy wierzą, że zapewnia im on zdrowie, powodzenie,
a co ważniejsze, bezpieczeństwo.
Ten sam symbol
odgrywał tę samą rolę w starożytnym Egipcie.
Co ciekawe, tradycja ta łączy Maltę z najsłynniejszym mitem Egiptu,
historią rodziców Horusa…
Ozyrysa i Izydy.
W starożytności mądry bóg Ozyrys przybył do Egiptu,
by rządzić u boku siostry, Izydy,
ale ludzie byli niecywilizowani i brutalni.
Ozyrys przyniósł im kulturę,
wprowadził prawa i nauczył uprawy roli.
Potem zostawił Egipt Izydzie i ruszył w podróż,
by uczyć inne ludy tego samego.
Mit o bohaterze niosącym wiedzę to coś,
co znam z moich własnych wędrówek.
Historia Ozyrysa przypomina historię Quetzalcoatla
i innych bohaterów starożytności.
Mądrzy nauczyciele pojawiają się po wielkim kataklizmie,
niosąc dar cywilizacji,
pokazując ludziom, jak stawiać budowle,
uprawiać rolę i czytać gwiazdy.
Być może to, że te mity są tak podobne w różnych kulturach, oznacza,
że można znaleźć ich wspólne źródło.
Jeśli te brodate postacie, które podróżowały z Bliskiego Wschodu
do Ameryk i w okolice Morza Śródziemnego,
pochodzą z tej samej starożytnej kultury,
oznacza to, że kiedy ludy zbieracko-łowieckie
były zajęte epoką lodową,
ktoś inny podróżował po Ziemi,
przekazując innym wiedzę.
Myślę, że są tego ślady też na innej wyspie,
która podobnie jak Malta, niemal zatonęła pod koniec epoki lodowej,
daleko pośród błękitnych wód Karaibów.
Jeśli 11 600 lat temu morze pochłonęło zaawansowaną cywilizację,
być może dowodów należy szukać pod wodą.
Porozmawiajmy o Atlantydzie.
Napisy: Jakub Jadowski