EEN NETFLIX-SERIE
Een van mijn problemen…
…met de algemene kijk op de ontwikkeling van beschaving…
…is het idee dat onze eigen beschaving in de 21e eeuw…
…het hoogtepunt is van onze verworvenheden.
Dat maakt ons erg arrogant, erg zelfingenomen.
We kijken terug op het verleden alsof onze voorouders eenvoudiger waren…
…en minder kennis en vaardigheden bezaten.
Het is niet een rechtlijnige, evolutionaire vooruitgang geweest…
…van de primitieve holbewoners tot anatomisch moderne mensen.
Zo is het niet gegaan.
In de geschiedenis van beschavingen…
…zijn er misschien ups en downs geweest. Beschavingen gingen vooruit en achteruit…
…en het is mogelijk dat we hele beschavingen hebben verloren.
Dat is eerder gebeurd, hier in de Middellandse Zee op Malta.
Malta, deze schitterende archipel in de Middellandse Zee…
…fascineert me al lang.
Omdat ik vermoed dat bijna alles wat archeologen ons erover vertellen…
…fout is.
En omdat de waarheid, als die uit mag komen…
…cruciaal bewijs kan bieden bij het zoeken naar een verloren, antieke beschaving.
Malta's twee hoofdeilanden zijn slechts een vlek op de Middellandse Zee.
Strategisch gelegen tussen Europa, Afrika en het Midden-Oosten…
…heeft het eeuwenlang veel invloed op de beschaving gehad.
Volgens Malta's officiële tijdlijn…
2000 NA CHR.
…kwamen de eerste mensen hier ongeveer 7900 jaar geleden.
5900 V. CHR.
Het waren eenvoudige boeren…
…die de zee vanuit Italië op houten vlotten overstaken.
Ze kwamen waarschijnlijk uit Sicilië…
…en ze namen de eerste gedomesticeerde dieren…
…en gewassen met zich mee.
Eenmaal gesetteld, ontwikkelden ze hun eigen beschaving.
Volgens de officiële tijdlijn werden ze rond 5600 jaar geleden…
3600 V. CHR.
…op een ochtend wakker en bouwden ze dit.
Het heet Ggantija…
…en het is een reusachtig, megalithisch bouwwerk.
Decennialang werd het gezien…
…als het oudste, vrijstaande, monumentale bouwwerk op aarde.
Terwijl ik in Ggantija rondloop, voel ik me klein worden.
Een dwerg in het werk van reuzen.
Voor de bouw van deze muren…
…moesten honderden enorme megalieten opgetild worden.
Sommige van wel 50 ton.
En wat we vandaag zien…
…is slechts de helft van de oorspronkelijke hoogte.
Op zijn hoogtepunt was Ggantija echt gigantisch.
Een huis van drie verdiepingen.
De buitenste muren waren uit enorme, op elkaar gestapelde stenen gebouwd.
Twee met elkaar verbonden tempels met ovale kamers…
…en rood geverfde muren.
En een serie altaren…
…waar verkoolde resten van dierenbotten gevonden zijn…
…wat op rituele offers of feestmalen wijst.
Er zijn geen geschreven bronnen die ons vertellen wanneer het is gebouwd…
…en geen betrouwbare koolstofdata.
Dus hoe oud is deze enorme tempel eigenlijk?
Levert hij bewijs voor de verloren beschaving…
…die volgens mij bloeide…
…lang voor andere beschavingen zouden zijn begonnen?
De enige reden waarom archeologen zeggen dat Ggantija 5600 jaar geleden is gebouwd…
…is dat sommige voorwerpen uit het gebied…
…overeenkomen met die op eenvoudigere plekken uit die periode…
…maar dat betekent niet dat het bouwwerk die leeftijd heeft.
De voorwerpen kunnen er best later zijn achtergelaten.
Het punt is dat niets van de prehistorie van Malta klopt.
Denk er eens over na.
Kunnen die boeren, die volgens archeologen…
…nooit meer hebben gebouwd dan een schuur…
…dit echt allemaal gemaakt hebben?
Als je naar zo'n bouwwerk kijkt…
…zou je verwachten bewijs te zien van de aanloop tot de vaardigheden…
…die voor de bouw vereist zijn.
Een beschaving weet niet zomaar hoe je 20 of 30 ton megalieten verplaatst.
Dat moeten ze leren.
Ik zie geen bewijs van de ontwikkeling daarvan.
En nog iets.
Ggantija is niet de enige megalithische tempel op Malta.
Op Malta's beide hoofdeilanden…
…hebben archeologen 19 van zulke oude bouwwerken gevonden…
…allemaal op een landmassa half zo groot als Chicago…
…waarvan de oudste Ggantija zelf schijnt te zijn.
Voor zulke kleine eilanden zijn dat veel tempels…
…wat veel mankracht vereist.
Te veel.
Dat dwingt me tot de vraag wie Ggantija echt heeft gebouwd en wanneer.
Is het logisch dat die mensen met een zeer eenvoudige beschaving…
…verantwoordelijk waren voor de bouw van het grootste, prachtigste…
…meest complexe bouwwerk op Malta?
Ik denk dat de waarheid ingewikkelder en veel verbijsterender is.
We hebben in Indonesië…
…en Mexico al gezien dat mythen en legendes ons iets belangrijks leren.
Die verhalen, die generatieslang worden doorgegeven…
…mogen niet genegeerd worden door archeologen.
En als we kijken naar de oude folklore van Malta…
…vertelt die een verhaal…
…over wie Ggantija echt heeft gebouwd.
Er is een interessante, oude legende over een reuzin met de naam Sansuna.
Men vertelt dat de reuzin…
…gemeenschap had met een van de mannen hier…
…en een hybride kind baarde.
Daarna, om het evenement te vieren…
…bouwde ze deze enorme tempel in één dag en nacht…
…met het kind op haar schouder.
Deze legende fascineert me en het kan gewoon een legende zijn.
Ik geloof zeker niet dat er echt reuzen op aarde rondliepen.
Maar wat als ze een mens is…
…met enorme en ongelofelijke vaardigheden…
…waarmee ze zo'n tempel heeft gebouwd?
Deze legende lijkt eng veel op het verhaal…
…van de zogenaamde reuzen die in Mexico de Grote Piramide van Cholula bouwden…
…een verhaal verbonden aan een grote overstroming.
Kunnen deze legendes van enorme bouwers…
…herinneringen bevatten aan een andere, geavanceerdere en oudere beschaving?
Wat als de tijdlijn van Malta's prehistorie fout is?
Toen die boeren per vlot vanuit Sicilië kwamen…
…wat als Ggantija en de andere tempels…
…daar al waren?
Wat als deze ongelofelijke bouwwerken door iemand anders waren gemaakt?
Een veel geavanceerder volk dat veel eerder op Malta was gekomen.
Het is mogelijk…
…en waarschijnlijk.
En ze kwamen vast niet per boot.
Ik denk dat ze te voet kwamen.
Malta was namelijk niet altijd een eiland.
Op het hoogtepunt van de IJstijd…
…was het niveau van de oceanen ongeveer 120 meter…
…wat veel lager is dan nu.
En de eilanden van Malta waren heuvels…
…deel van een grote landmassa van Malta…
…tot het huidige Sicilië…
…en tot de zuidelijke punt van Italië en Europa.
Europa was toen geen fijne plek om te wonen.
Koud, droog en onherbergzaam.
We weten dat dieren in de IJstijd over die oude landbrug trokken…
…naar de warmere, rijkere landen van Malta en daar floreerden.
Zouden mensen ze niet gevolgd hebben?
Archeologen hebben uit die tijd sporen van mensen op Sicilië gevonden.
12.000 V. CHR.
Waarom zou hun migratie daar gestopt zijn?
Voor mij verdwijnt het mysterie van de plotselinge verschijning…
…van de Maltese tempels 5000 of 6000 jaar geleden…
…als we accepteren…
…dat er lang daarvoor een tijd was…
…tijdens de IJstijd, waarin Malta…
…bij het vasteland hoorde.
Het probleem is dat archeologen beweren…
…dat er geen bewijs is van mensen op Malta…
…van zo lang geleden.
Maar dat is niet helemaal waar.
En het bewijs ligt in deze grot.
Dit is Ghar Dalam…
…vlak bij de zuidoostkust van Malta's hoofdeiland.
Een geologische tijdmachine…
…die ons een glimp terug biedt op Malta's prehistorie.
Hier heeft een serie overstromingen dierenbotten en fossielen achtergelaten…
…van duizenden jaren geleden.
Dr. Anton Mifsud…
…voorzitter van de Prehistorische Vereniging van Malta…
…bestudeert deze plek al decennialang.
Hij is heel groot.
Zijn onafhankelijke vondsten hier hebben veel controversie veroorzaakt.
De Ghar Dalam-grot is een verslag in steen…
…van Malta's prehistorie…
…en ik begrijp dat deze stalagmiet heel belangrijk is in jouw werk.
Dat stuk waar het lichtbruin…
Dat is de cultuurlaag. -Oké.
Er woonden hier mensen.
GETEMDE DIEREN - AARDEWERK
Ja. De afgelopen 8000 jaar. -Inderdaad.
En hieronder is iets wat we een pleistocene afzetting noemen.
Onder die afzetting…
…komen we in een zone uit de IJstijd…
…met de resten van dieren daaruit…
…maar dat noemen ze geen cultuurlaag…
…omdat er geen mensen zouden zijn geweest.
Precies.
Alles wat zo diep gevonden wordt, is zeker 11.600 jaar oud.
Als de officiële geschiedenis van Malta juist is…
…zouden hier geen menselijke resten zijn opgegraven.
Maar ruim een eeuw geleden vonden archeologen toch iets.
Iets wat niemand verwacht had.
In 1917 vonden twee Maltese gravers twee speciale tanden.
Juist.
Ze hadden een fossielkleur. Geen wortels.
De wortels waren door de tand geabsorbeerd.
Zijn dit klassieke tanden van Neanderthalers?
En waar zijn ze precies gevonden?
Hier, onder de stalagmieten.
Precies onder de stalagmiet. -Precies.
Deskundigen ter plekke…
…waren zeker van bewijs…
…dat de geschiedenis zou veranderen.
Hier was bewijs…
…dat Neanderthalers echt over de landbrug waren gelopen.
Maar soms graven archeologen dingen op die anderen willen verbergen.
In 1952 werden er tests uitgevoerd met relatieve datering.
Wat waren de uitslagen daarvan?
De uitslagen werden niet gepubliceerd.
Om een of andere reden werden ze niet bekendgemaakt.
We weten wel dat in de jaren daarna…
…de echtheid van de tanden officieel ontkend werd.
En nog steeds blijven de geschiedenisboeken volhouden…
…dat er voor 7900 jaar geleden geen mensen op Malta waren.
Waarom is de archeologie zo gekant tegen het idee van vroegere mensen?
Een paradigma veranderen is niet makkelijk.
Als een bepaald idee…
…algemeen geaccepteerd is door deskundigen op een bepaald gebied…
…laten ze dat niet graag los.
Ze raken er echt aan gehecht…
…en een aanval daarop…
…wordt een aanval op hen, dus verdedigen ze het.
Nieuwsgierig om zelf onderzoek te doen…
…betaalde dr. Mifsud in 2016 zijn eigen geavanceerde analyse van de tanden.
Ze zijn onderzocht door drie uitstekende…
…fysische antropologen…
…en het waren Neanderthaler-tanden.
Juist.
Dit is bewijs van menselijke activiteit tijdens de IJstijd.
Wat verandert dit aan Malta's geschiedenis?
Het zet alle data veel verder terug.
Er moet een nieuw hoofdstuk komen.
Als onze neven, de Neanderthalers, op Malta waren gekomen…
…bewijst dat dat de landbrug door mensen uit de oudheid werd gebruikt…
…en er mogelijk nog een IJstijdbeschaving…
…haar sporen hier achterliet.
Voor mij is het bewijs voor een oudere beschaving op Malta waarschijnlijk…
…en niet alleen vanwege een paar tanden.
Ik wil je iets laten zien wat ik een kwarteeuw geleden zag…
…bij mijn eerste bezoek aan Malta…
…gegraveerd in de fundamenten van het eiland zelf.
Dit fenomeen vind je verspreid over deze eilanden.
Parallelle kanalen diep in de oude kalksteen gegraven.
Er is ongeveer 35 kilometer van deze geulen…
…die elkaar vaak kruisen als treinrails.
De meeste archeologen nemen aan dat ze…
…niet meer dan 2600 jaar oud zijn…
…maar ze zijn nooit serieus bestudeerd.
Ze vertonen geen tekenen van werktuigen…
…en ze zijn ook niet het gevolg van een natuurlijk proces.
Ze zijn zeker door mensen gemaakt.
Al is het niet zeker wat voor functie ze hadden.
Gewoonlijk denkt men aan een oude transportroute.
Vandaar hun populaire naam 'karsporen'.
Maar dit is wat mij fascineert.
Deze sporen bevinden zich niet alleen op land.
Sommige gaan recht de zee in.
Hier is een paar dat verborgen ligt onder de weg…
…maar rechts van me in het water van de haven verdwijnt.
Duidelijk gemaakt voor de zee steeg.
Door de jaren heen heb ik meer van deze groeven onder water gevonden en gevolgd…
…tot op een kilometer van de kust op een diepte van 25 meter.
Ze moeten gemaakt zijn…
…toen dat deel van de zeebodem boven water lag…
…meer dan 12.000 jaar geleden, tijdens de laatste IJstijd.
Daardoor vraag ik me af hoeveel Maltese prehistorie nog…
…onder de golven verborgen ligt?
Hoeveel andere bouwwerken…
…misschien zelfs megalithische tempels, wachten er op ons?
De reden waarom ik geloof dat een intelligenter volk…
…achter deze tempels op Malta zit…
…is dat ze veel complexer blijken te zijn dan je zou zeggen.
Onder een luifel ter bescherming…
…ligt een van Malta's spectaculairste tempels, Mnajdra.
Zijn futuristische, moderne bedekking isoleert hem van de lucht…
…wat jammer is…
…want wie Mnajdra ook bouwde…
…had een ongelofelijk geavanceerd begrip van de kosmos…
…een feit dat Malta's archeologen niet tegenspreken.
We weten dat ze de zonsopkomst observeerden…
…en de positie van bepaalde sterren.
En ze hebben sommige waarnemingen…
…in de architectuur verwerkt.
Mnajdra's bouwers vonden een vindingrijke manier om de hemel te bestuderen.
Op de lente- en herfstequinox…
…respectievelijk 21 maart en 21 september…
…komen de stralen van de opkomende zon precies op de tempelingang…
…waarmee ze de diepste uithoeken van de kapel met licht overspoelen.
Op deze momenten moet de binnenkant van de tempel…
…gegloeid hebben en tot leven zijn gekomen.
En dat is niet alles.
Bij zonsopkomst tijdens de zomer- en winterwende…
…de langste en kortste dagen van het jaar…
…verlicht een andere, precieze lichtprojectie…
…precies de hoeken van de megalieten…
…links en rechts van de ingang.
Dit fenomeen is verre van uniek in antieke bouwwerken.
De Grote Piramide van Cholula…
…en de piramiden eronder kijken naar de ondergaande zon…
…tijdens de zomerwende.
En andere megalithische bouwwerken wereldwijd zijn net zo opgesteld.
Net als Stonehenge…
…of Karnak in Egypte.
Hier bij Mnajdra hebben antieke volkeren deze bouwwerken gemaakt…
…om de vereniging van hemel en aarde te vieren.
Inderdaad kunnen Mnajdra en de andere tempels…
…deel uitmaken van een veel groter, antiek, astronomisch project.
Als dat waar zou blijken te zijn…
…zou het de huidige tijdlijn van Malta kunnen veranderen.
Nederlandse onderzoekster, Lenie Reedijk…
…heeft alle megalithische tempels op Malta onderzocht…
…en een grondige studie gemaakt van hun ligging.
Tot haar verbazing…
…ligt geen enkele andere tempel op Malta op de lijn van een equinox of zonnewende.
Maar ze zijn ook niet op een ander geografisch kenmerk in het gebied gericht.
Sterker nog, geen van hen wijst naar de dezelfde richting.
Je vindt er geen in dezelfde richting.
Dat is op zich al heel bijzonder. -Dat is heel curieus.
Je zou verwachten dat een tempel…
…net als een kerk of een moskee een voorkeur heeft.
Waarom zou Mnajdra de enige tempel zijn die op de zonnewende is gericht?
Waren Malta's andere tempels ook gebouwd in de richting van iets in de hemel?
Zo ja, wat?
Je moet op zoek gaan naar een principe.
Je moet dus iets weten van archeo-astronomie.
De astronomie van antieke volkeren.
Er is een fascinerende en weinig bekende beweging in de hemel…
…die een naam heeft en dat is precessie.
In tegenstelling tot wat men vaak denkt, is de aarde geen perfecte bol.
Hij vertoont een lichte bobbel bij de evenaar.
Het gevolg?
Door de zwaartekracht van de zon en de maan…
…wiebelt de aarde een beetje tijdens het draaien om zijn as.
Deze precessie verandert ons zicht op de nachthemel door de jaren heen…
…omdat verafgelegen constellaties op systematische wijze van plaats veranderen.
De hele hemel maakt een beweging, die heel klein is.
Het is een verschil van maar één graad…
…in de opkomende of ondergaande positie van elke ster in 72 jaar.
Als je die tempels dus op één speciale ster wilde richten…
…zou na enkele eeuwen…
…de afstemming van die tempels veranderen, zoals we op Malta zien.
Maar er is een probleem.
De officiële tijdlijn…
3600 V. CHR.
…beweert dat alle tempels op Malta tussen 5600…
…en 4500 jaar geleden gebouwd zijn.
2500 V. CHR.
Kijkend naar de helderste sterren…
…die in die tijd aan de hemel zichtbaar waren…
…was geen ervan een mogelijkheid.
Er was een sterke afkeer…
…om wat dan ook te opperen wat buiten de algemene theorie viel.
Teruggaan naar voor de tempels…
…gebouwd zouden zijn. -Precies.
Met geavanceerde software…
…die de beweging van sterren over duizenden jaren nagaat…
…kon Lenie de nachthemel als een klok terugzetten…
…op zoek naar één zichtbare ster die afgestemd was op alle tempels.
En niet alleen in de tijd waarin ze zouden zijn gebouwd…
…maar op elk punt in het verleden.
Na lang kijken en controleren verscheen hij ineens.
De tempels waren op één ster gericht.
Die ene ster was Sirius, vaak de Hondsster genoemd.
Hij schijnt op alle ingangen wel een keer.
Bij alle tempels klopt het.
En Sirius is natuurlijk een zeer schitterende ster.
De helderste ster aan de hemel, toch?
Veruit de helderste. Twee keer zo helder als de volgende.
Lenies theorie zou ook verklaren…
…waarom die vroege astronomen zoveel tempels bouwden.
Naarmate Sirius zich verplaatste…
…viel hij buiten de zichtlijn van elke tempel…
…waardoor architecten er nog een bouwden in een net iets andere richting.
Door precessie is Sirius duizenden jaren niet te zien geweest op Malta…
…totdat de wiebeling van de aarde hem spectaculair in beeld bracht…
…rond 11.000 jaar geleden.
En de tempel die op één lijn ligt met die verschijning…
…na een lange afwezigheid is een eenvoudige, Hagar Qim North.
Het is ook een van de kleinere tempels.
Ze begonnen heel klein…
…en naarmate de millennia verstreken…
…eindigden ze met de grootste tempel.
De kathedraal, zeg maar.
Ggantija.
Maar als Lenie gelijk heeft…
…begon Malta's megalithische project dus duizenden jaren…
…voor die boeren vanuit Sicilië daar aankwamen…
…en waren ze het werk van een beschaving met geavanceerde kennis van astronomie…
…en van architectuur.
De reden waarom ze Sirius kozen…
…kan zijn omdat…
…het in die tijd de helderste ster aan de hemel was.
Maar er kan meer achter zitten.
De ster Sirius speelt ook een belangrijke rol…
…in de legendes van een andere grote beschaving…
…het oude Egypte…
…waar hij te maken had met de jaarlijkse overstroming van de Nijl, het nieuwe jaar…
…en een symbool was van hun grote godin Isis.
Dit is niet de enige band…
…tussen oud-Egypte en oud-Malta.
Maltese vissersboten zijn traditioneel versierd met een opvallend symbool…
…uit de Egyptische mythologie.
Het Oog van Horus.
De vissers geloven dat het ze goede gezondheid, welvaart…
…en vooral bescherming biedt.
Hetzelfde symbool…
…had precies dezelfde rol in oud-Egypte.
Deze traditie verbindt Malta aan de beroemdste mythe van Egypte…
…het verhaal van de ouders van die god, Horus…
…Osiris en Isis.
In de oudheid daalde de wijze god Osiris af naar Egypte…
…om naast zijn zus Isis te regeren…
…maar de mensen waren onbeschaafd en bandeloos.
Osiris schonk ze dus beschaving…
…maakte wetten en bracht ze landbouw bij.
Toen liet hij Isis over Egypte regeren terwijl hij over de aarde reisde…
…en mensen van andere landen dezelfde dingen te leren.
Deze mythe van een reizende, beschavende held…
…is iets wat ik herken uit mijn reizen.
Het verhaal van Osiris lijkt op dat van Quetzalcoatl in Mexico…
…en andere beschavende helden uit de oudheid.
Wijze leraren die na een enorme ramp verschijnen…
…en de geschenken van beschaving geven…
…door de mensheid te leren grote stenen werken te bouwen…
…door ze landbouw te brengen en een kennis van de sterren.
Zou het kunnen dat zulke gelijkende mythen uit zoveel verschillende beschavingen…
…nog verder terug te brengen zijn tot één enkele bron?
Als deze bebaarde figuren uit het Nabije Oosten…
…uit de Amerika's, uit Zuid-Europa…
…uit dezelfde oude beschaving komen…
…betekent het dat terwijl de jager-verzamelaars…
…de IJstijd overleefden…
…anderen de wereld rondtrokken…
…en hun geavanceerde vaardigheden doorgaven.
En ik geloof dat er bewijs van is op een ander eiland…
…dat net als Malta bijna overspoeld was aan het einde van de laatste IJstijd.
Een wereld ver weg in de blauwe wateren van het Caribische gebied.
Als 11.600 jaar terug een geavanceerde beschaving opgeslokt werd door de zee…
…is er misschien nog bewijs van te vinden onder water.
Laten we het over Atlantis hebben.
Ondertiteld door: Brigitta Broeke