1 00:00:06,000 --> 00:00:08,920 EEN NETFLIX-SERIE 2 00:00:14,120 --> 00:00:15,760 Een van mijn problemen… 3 00:00:15,840 --> 00:00:19,480 …met de algemene kijk op de ontwikkeling van beschaving… 4 00:00:19,560 --> 00:00:25,120 …is het idee dat onze eigen beschaving in de 21e eeuw… 5 00:00:25,200 --> 00:00:27,920 …het hoogtepunt is van onze verworvenheden. 6 00:00:33,520 --> 00:00:36,880 Dat maakt ons erg arrogant, erg zelfingenomen. 7 00:00:38,200 --> 00:00:43,200 We kijken terug op het verleden alsof onze voorouders eenvoudiger waren… 8 00:00:43,280 --> 00:00:45,920 …en minder kennis en vaardigheden bezaten. 9 00:00:49,120 --> 00:00:53,720 Het is niet een rechtlijnige, evolutionaire vooruitgang geweest… 10 00:00:53,800 --> 00:00:58,160 …van de primitieve holbewoners tot anatomisch moderne mensen. 11 00:00:58,240 --> 00:01:00,320 Zo is het niet gegaan. 12 00:01:05,840 --> 00:01:08,200 In de geschiedenis van beschavingen… 13 00:01:08,280 --> 00:01:13,320 …zijn er misschien ups en downs geweest. Beschavingen gingen vooruit en achteruit… 14 00:01:13,400 --> 00:01:17,640 …en het is mogelijk dat we hele beschavingen hebben verloren. 15 00:01:17,720 --> 00:01:22,160 Dat is eerder gebeurd, hier in de Middellandse Zee op Malta. 16 00:01:43,200 --> 00:01:47,560 Malta, deze schitterende archipel in de Middellandse Zee… 17 00:01:47,640 --> 00:01:49,120 …fascineert me al lang. 18 00:01:51,600 --> 00:01:56,520 Omdat ik vermoed dat bijna alles wat archeologen ons erover vertellen… 19 00:01:57,240 --> 00:01:58,240 …fout is. 20 00:02:00,320 --> 00:02:03,680 En omdat de waarheid, als die uit mag komen… 21 00:02:03,760 --> 00:02:08,560 …cruciaal bewijs kan bieden bij het zoeken naar een verloren, antieke beschaving. 22 00:02:11,160 --> 00:02:15,120 Malta's twee hoofdeilanden zijn slechts een vlek op de Middellandse Zee. 23 00:02:16,039 --> 00:02:19,680 Strategisch gelegen tussen Europa, Afrika en het Midden-Oosten… 24 00:02:19,760 --> 00:02:24,080 …heeft het eeuwenlang veel invloed op de beschaving gehad. 25 00:02:28,120 --> 00:02:30,680 Volgens Malta's officiële tijdlijn… 26 00:02:31,880 --> 00:02:32,760 2000 NA CHR. 27 00:02:32,840 --> 00:02:35,960 …kwamen de eerste mensen hier ongeveer 7900 jaar geleden. 28 00:02:36,920 --> 00:02:37,880 5900 V. CHR. 29 00:02:37,960 --> 00:02:39,960 Het waren eenvoudige boeren… 30 00:02:40,040 --> 00:02:42,920 …die de zee vanuit Italië op houten vlotten overstaken. 31 00:02:43,000 --> 00:02:45,080 Ze kwamen waarschijnlijk uit Sicilië… 32 00:02:45,520 --> 00:02:49,600 …en ze namen de eerste gedomesticeerde dieren… 33 00:02:49,680 --> 00:02:51,480 …en gewassen met zich mee. 34 00:02:55,840 --> 00:03:00,040 Eenmaal gesetteld, ontwikkelden ze hun eigen beschaving. 35 00:03:01,800 --> 00:03:05,920 Volgens de officiële tijdlijn werden ze rond 5600 jaar geleden… 36 00:03:06,640 --> 00:03:07,520 3600 V. CHR. 37 00:03:07,600 --> 00:03:10,680 …op een ochtend wakker en bouwden ze dit. 38 00:03:18,600 --> 00:03:20,080 Het heet Ggantija… 39 00:03:21,240 --> 00:03:24,520 …en het is een reusachtig, megalithisch bouwwerk. 40 00:03:27,920 --> 00:03:29,680 Decennialang werd het gezien… 41 00:03:29,760 --> 00:03:33,600 …als het oudste, vrijstaande, monumentale bouwwerk op aarde. 42 00:03:38,480 --> 00:03:43,440 Terwijl ik in Ggantija rondloop, voel ik me klein worden. 43 00:03:43,520 --> 00:03:46,760 Een dwerg in het werk van reuzen. 44 00:03:49,640 --> 00:03:51,240 Voor de bouw van deze muren… 45 00:03:51,320 --> 00:03:54,200 …moesten honderden enorme megalieten opgetild worden. 46 00:03:56,560 --> 00:03:58,680 Sommige van wel 50 ton. 47 00:04:02,120 --> 00:04:03,560 En wat we vandaag zien… 48 00:04:03,640 --> 00:04:06,600 …is slechts de helft van de oorspronkelijke hoogte. 49 00:04:14,800 --> 00:04:18,040 Op zijn hoogtepunt was Ggantija echt gigantisch. 50 00:04:19,920 --> 00:04:21,720 Een huis van drie verdiepingen. 51 00:04:24,120 --> 00:04:28,720 De buitenste muren waren uit enorme, op elkaar gestapelde stenen gebouwd. 52 00:04:32,760 --> 00:04:36,720 Twee met elkaar verbonden tempels met ovale kamers… 53 00:04:38,240 --> 00:04:39,920 …en rood geverfde muren. 54 00:04:41,600 --> 00:04:42,880 En een serie altaren… 55 00:04:42,960 --> 00:04:45,800 …waar verkoolde resten van dierenbotten gevonden zijn… 56 00:04:46,520 --> 00:04:49,200 …wat op rituele offers of feestmalen wijst. 57 00:04:53,280 --> 00:04:57,360 Er zijn geen geschreven bronnen die ons vertellen wanneer het is gebouwd… 58 00:04:57,440 --> 00:04:59,560 …en geen betrouwbare koolstofdata. 59 00:05:04,760 --> 00:05:07,480 Dus hoe oud is deze enorme tempel eigenlijk? 60 00:05:09,440 --> 00:05:11,880 Levert hij bewijs voor de verloren beschaving… 61 00:05:11,960 --> 00:05:13,560 …die volgens mij bloeide… 62 00:05:13,640 --> 00:05:17,600 …lang voor andere beschavingen zouden zijn begonnen? 63 00:05:22,840 --> 00:05:28,720 De enige reden waarom archeologen zeggen dat Ggantija 5600 jaar geleden is gebouwd… 64 00:05:28,800 --> 00:05:31,400 …is dat sommige voorwerpen uit het gebied… 65 00:05:31,480 --> 00:05:35,280 …overeenkomen met die op eenvoudigere plekken uit die periode… 66 00:05:36,880 --> 00:05:40,440 …maar dat betekent niet dat het bouwwerk die leeftijd heeft. 67 00:05:41,000 --> 00:05:44,280 De voorwerpen kunnen er best later zijn achtergelaten. 68 00:05:45,240 --> 00:05:49,040 Het punt is dat niets van de prehistorie van Malta klopt. 69 00:05:50,840 --> 00:05:52,240 Denk er eens over na. 70 00:05:52,320 --> 00:05:55,080 Kunnen die boeren, die volgens archeologen… 71 00:05:55,160 --> 00:05:57,480 …nooit meer hebben gebouwd dan een schuur… 72 00:05:58,080 --> 00:06:00,240 …dit echt allemaal gemaakt hebben? 73 00:06:02,800 --> 00:06:04,840 Als je naar zo'n bouwwerk kijkt… 74 00:06:04,920 --> 00:06:09,800 …zou je verwachten bewijs te zien van de aanloop tot de vaardigheden… 75 00:06:09,880 --> 00:06:11,800 …die voor de bouw vereist zijn. 76 00:06:12,600 --> 00:06:17,240 Een beschaving weet niet zomaar hoe je 20 of 30 ton megalieten verplaatst. 77 00:06:17,320 --> 00:06:18,880 Dat moeten ze leren. 78 00:06:18,960 --> 00:06:21,640 Ik zie geen bewijs van de ontwikkeling daarvan. 79 00:06:22,960 --> 00:06:24,200 En nog iets. 80 00:06:24,720 --> 00:06:28,080 Ggantija is niet de enige megalithische tempel op Malta. 81 00:06:29,800 --> 00:06:31,960 Op Malta's beide hoofdeilanden… 82 00:06:32,040 --> 00:06:35,960 …hebben archeologen 19 van zulke oude bouwwerken gevonden… 83 00:06:37,080 --> 00:06:40,240 …allemaal op een landmassa half zo groot als Chicago… 84 00:06:41,040 --> 00:06:45,360 …waarvan de oudste Ggantija zelf schijnt te zijn. 85 00:06:47,680 --> 00:06:52,080 Voor zulke kleine eilanden zijn dat veel tempels… 86 00:06:52,160 --> 00:06:54,160 …wat veel mankracht vereist. 87 00:06:54,240 --> 00:06:55,200 Te veel. 88 00:06:56,560 --> 00:07:01,360 Dat dwingt me tot de vraag wie Ggantija echt heeft gebouwd en wanneer. 89 00:07:01,440 --> 00:07:05,400 Is het logisch dat die mensen met een zeer eenvoudige beschaving… 90 00:07:06,480 --> 00:07:10,240 …verantwoordelijk waren voor de bouw van het grootste, prachtigste… 91 00:07:10,320 --> 00:07:12,640 …meest complexe bouwwerk op Malta? 92 00:07:18,160 --> 00:07:22,960 Ik denk dat de waarheid ingewikkelder en veel verbijsterender is. 93 00:07:27,560 --> 00:07:30,040 We hebben in Indonesië… 94 00:07:30,680 --> 00:07:36,440 …en Mexico al gezien dat mythen en legendes ons iets belangrijks leren. 95 00:07:37,200 --> 00:07:40,520 Die verhalen, die generatieslang worden doorgegeven… 96 00:07:40,600 --> 00:07:43,160 …mogen niet genegeerd worden door archeologen. 97 00:07:44,800 --> 00:07:47,640 En als we kijken naar de oude folklore van Malta… 98 00:07:47,720 --> 00:07:49,320 …vertelt die een verhaal… 99 00:07:49,400 --> 00:07:52,320 …over wie Ggantija echt heeft gebouwd. 100 00:08:02,200 --> 00:08:07,480 Er is een interessante, oude legende over een reuzin met de naam Sansuna. 101 00:08:11,520 --> 00:08:13,040 Men vertelt dat de reuzin… 102 00:08:13,120 --> 00:08:15,720 …gemeenschap had met een van de mannen hier… 103 00:08:17,120 --> 00:08:19,200 …en een hybride kind baarde. 104 00:08:21,200 --> 00:08:23,480 Daarna, om het evenement te vieren… 105 00:08:24,240 --> 00:08:27,480 …bouwde ze deze enorme tempel in één dag en nacht… 106 00:08:28,600 --> 00:08:30,800 …met het kind op haar schouder. 107 00:08:33,480 --> 00:08:36,920 Deze legende fascineert me en het kan gewoon een legende zijn. 108 00:08:37,919 --> 00:08:41,520 Ik geloof zeker niet dat er echt reuzen op aarde rondliepen. 109 00:08:42,799 --> 00:08:45,280 Maar wat als ze een mens is… 110 00:08:45,360 --> 00:08:48,440 …met enorme en ongelofelijke vaardigheden… 111 00:08:48,520 --> 00:08:50,720 …waarmee ze zo'n tempel heeft gebouwd? 112 00:08:51,800 --> 00:08:55,000 Deze legende lijkt eng veel op het verhaal… 113 00:08:55,080 --> 00:08:59,560 …van de zogenaamde reuzen die in Mexico de Grote Piramide van Cholula bouwden… 114 00:09:00,320 --> 00:09:03,440 …een verhaal verbonden aan een grote overstroming. 115 00:09:08,320 --> 00:09:10,720 Kunnen deze legendes van enorme bouwers… 116 00:09:10,800 --> 00:09:15,760 …herinneringen bevatten aan een andere, geavanceerdere en oudere beschaving? 117 00:09:16,560 --> 00:09:19,920 Wat als de tijdlijn van Malta's prehistorie fout is? 118 00:09:22,720 --> 00:09:25,760 Toen die boeren per vlot vanuit Sicilië kwamen… 119 00:09:25,840 --> 00:09:28,440 …wat als Ggantija en de andere tempels… 120 00:09:28,520 --> 00:09:30,200 …daar al waren? 121 00:09:30,280 --> 00:09:34,240 Wat als deze ongelofelijke bouwwerken door iemand anders waren gemaakt? 122 00:09:36,720 --> 00:09:41,080 Een veel geavanceerder volk dat veel eerder op Malta was gekomen. 123 00:09:42,960 --> 00:09:44,240 Het is mogelijk… 124 00:09:47,520 --> 00:09:48,560 …en waarschijnlijk. 125 00:09:51,440 --> 00:09:53,400 En ze kwamen vast niet per boot. 126 00:09:54,240 --> 00:09:56,120 Ik denk dat ze te voet kwamen. 127 00:09:59,840 --> 00:10:02,880 Malta was namelijk niet altijd een eiland. 128 00:10:03,840 --> 00:10:05,840 Op het hoogtepunt van de IJstijd… 129 00:10:05,920 --> 00:10:09,680 …was het niveau van de oceanen ongeveer 120 meter… 130 00:10:09,760 --> 00:10:12,560 …wat veel lager is dan nu. 131 00:10:14,600 --> 00:10:17,520 En de eilanden van Malta waren heuvels… 132 00:10:17,600 --> 00:10:21,360 …deel van een grote landmassa van Malta… 133 00:10:21,440 --> 00:10:23,320 …tot het huidige Sicilië… 134 00:10:23,400 --> 00:10:26,400 …en tot de zuidelijke punt van Italië en Europa. 135 00:10:29,200 --> 00:10:31,680 Europa was toen geen fijne plek om te wonen. 136 00:10:32,480 --> 00:10:35,720 Koud, droog en onherbergzaam. 137 00:10:37,120 --> 00:10:41,000 We weten dat dieren in de IJstijd over die oude landbrug trokken… 138 00:10:41,080 --> 00:10:46,040 …naar de warmere, rijkere landen van Malta en daar floreerden. 139 00:10:48,480 --> 00:10:50,440 Zouden mensen ze niet gevolgd hebben? 140 00:10:55,840 --> 00:10:59,920 Archeologen hebben uit die tijd sporen van mensen op Sicilië gevonden. 141 00:11:00,000 --> 00:11:02,600 12.000 V. CHR. 142 00:11:02,680 --> 00:11:06,000 Waarom zou hun migratie daar gestopt zijn? 143 00:11:07,160 --> 00:11:10,640 Voor mij verdwijnt het mysterie van de plotselinge verschijning… 144 00:11:10,720 --> 00:11:13,800 …van de Maltese tempels 5000 of 6000 jaar geleden… 145 00:11:13,880 --> 00:11:15,800 …als we accepteren… 146 00:11:15,880 --> 00:11:18,400 …dat er lang daarvoor een tijd was… 147 00:11:18,480 --> 00:11:21,120 …tijdens de IJstijd, waarin Malta… 148 00:11:21,200 --> 00:11:22,880 …bij het vasteland hoorde. 149 00:11:25,080 --> 00:11:28,080 Het probleem is dat archeologen beweren… 150 00:11:28,160 --> 00:11:32,000 …dat er geen bewijs is van mensen op Malta… 151 00:11:32,080 --> 00:11:33,640 …van zo lang geleden. 152 00:11:33,720 --> 00:11:35,560 Maar dat is niet helemaal waar. 153 00:11:36,840 --> 00:11:39,280 En het bewijs ligt in deze grot. 154 00:11:43,400 --> 00:11:44,440 Dit is Ghar Dalam… 155 00:11:45,280 --> 00:11:48,240 …vlak bij de zuidoostkust van Malta's hoofdeiland. 156 00:11:50,720 --> 00:11:53,280 Een geologische tijdmachine… 157 00:11:53,360 --> 00:11:56,400 …die ons een glimp terug biedt op Malta's prehistorie. 158 00:12:00,440 --> 00:12:04,560 Hier heeft een serie overstromingen dierenbotten en fossielen achtergelaten… 159 00:12:04,640 --> 00:12:06,640 …van duizenden jaren geleden. 160 00:12:12,720 --> 00:12:14,400 Dr. Anton Mifsud… 161 00:12:14,480 --> 00:12:17,320 …voorzitter van de Prehistorische Vereniging van Malta… 162 00:12:17,400 --> 00:12:19,640 …bestudeert deze plek al decennialang. 163 00:12:19,720 --> 00:12:20,920 Hij is heel groot. 164 00:12:21,000 --> 00:12:25,120 Zijn onafhankelijke vondsten hier hebben veel controversie veroorzaakt. 165 00:12:27,080 --> 00:12:29,520 De Ghar Dalam-grot is een verslag in steen… 166 00:12:29,600 --> 00:12:31,040 …van Malta's prehistorie… 167 00:12:31,120 --> 00:12:35,560 …en ik begrijp dat deze stalagmiet heel belangrijk is in jouw werk. 168 00:12:35,640 --> 00:12:39,440 Dat stuk waar het lichtbruin… 169 00:12:39,520 --> 00:12:41,160 Dat is de cultuurlaag. -Oké. 170 00:12:41,240 --> 00:12:42,560 Er woonden hier mensen. 171 00:12:42,640 --> 00:12:43,480 GETEMDE DIEREN - AARDEWERK 172 00:12:43,560 --> 00:12:46,800 Ja. De afgelopen 8000 jaar. -Inderdaad. 173 00:12:46,880 --> 00:12:52,080 En hieronder is iets wat we een pleistocene afzetting noemen. 174 00:12:52,160 --> 00:12:53,960 Onder die afzetting… 175 00:12:54,040 --> 00:12:56,080 …komen we in een zone uit de IJstijd… 176 00:12:56,160 --> 00:12:58,480 …met de resten van dieren daaruit… 177 00:12:58,560 --> 00:13:00,480 …maar dat noemen ze geen cultuurlaag… 178 00:13:00,560 --> 00:13:03,080 …omdat er geen mensen zouden zijn geweest. 179 00:13:03,160 --> 00:13:04,240 Precies. 180 00:13:05,000 --> 00:13:10,240 Alles wat zo diep gevonden wordt, is zeker 11.600 jaar oud. 181 00:13:10,320 --> 00:13:13,240 Als de officiële geschiedenis van Malta juist is… 182 00:13:13,320 --> 00:13:17,120 …zouden hier geen menselijke resten zijn opgegraven. 183 00:13:19,480 --> 00:13:23,720 Maar ruim een eeuw geleden vonden archeologen toch iets. 184 00:13:25,160 --> 00:13:26,960 Iets wat niemand verwacht had. 185 00:13:28,880 --> 00:13:34,880 In 1917 vonden twee Maltese gravers twee speciale tanden. 186 00:13:34,960 --> 00:13:35,800 Juist. 187 00:13:37,160 --> 00:13:40,400 Ze hadden een fossielkleur. Geen wortels. 188 00:13:40,480 --> 00:13:43,000 De wortels waren door de tand geabsorbeerd. 189 00:13:43,080 --> 00:13:46,000 Zijn dit klassieke tanden van Neanderthalers? 190 00:13:46,080 --> 00:13:48,000 En waar zijn ze precies gevonden? 191 00:13:48,080 --> 00:13:51,080 Hier, onder de stalagmieten. 192 00:13:51,160 --> 00:13:53,160 Precies onder de stalagmiet. -Precies. 193 00:13:53,240 --> 00:13:54,640 Deskundigen ter plekke… 194 00:13:54,720 --> 00:13:56,760 …waren zeker van bewijs… 195 00:13:56,840 --> 00:13:59,360 …dat de geschiedenis zou veranderen. 196 00:14:03,480 --> 00:14:04,520 Hier was bewijs… 197 00:14:04,840 --> 00:14:08,360 …dat Neanderthalers echt over de landbrug waren gelopen. 198 00:14:09,800 --> 00:14:15,120 Maar soms graven archeologen dingen op die anderen willen verbergen. 199 00:14:16,200 --> 00:14:21,800 In 1952 werden er tests uitgevoerd met relatieve datering. 200 00:14:21,880 --> 00:14:23,960 Wat waren de uitslagen daarvan? 201 00:14:24,040 --> 00:14:26,200 De uitslagen werden niet gepubliceerd. 202 00:14:27,320 --> 00:14:30,440 Om een of andere reden werden ze niet bekendgemaakt. 203 00:14:31,400 --> 00:14:34,600 We weten wel dat in de jaren daarna… 204 00:14:34,680 --> 00:14:38,080 …de echtheid van de tanden officieel ontkend werd. 205 00:14:39,360 --> 00:14:42,400 En nog steeds blijven de geschiedenisboeken volhouden… 206 00:14:42,480 --> 00:14:47,920 …dat er voor 7900 jaar geleden geen mensen op Malta waren. 207 00:14:48,480 --> 00:14:52,720 Waarom is de archeologie zo gekant tegen het idee van vroegere mensen? 208 00:14:57,360 --> 00:15:00,760 Een paradigma veranderen is niet makkelijk. 209 00:15:00,840 --> 00:15:02,560 Als een bepaald idee… 210 00:15:02,640 --> 00:15:06,480 …algemeen geaccepteerd is door deskundigen op een bepaald gebied… 211 00:15:06,560 --> 00:15:08,560 …laten ze dat niet graag los. 212 00:15:08,640 --> 00:15:11,720 Ze raken er echt aan gehecht… 213 00:15:11,800 --> 00:15:13,200 …en een aanval daarop… 214 00:15:13,280 --> 00:15:15,880 …wordt een aanval op hen, dus verdedigen ze het. 215 00:15:18,040 --> 00:15:20,240 Nieuwsgierig om zelf onderzoek te doen… 216 00:15:20,320 --> 00:15:26,240 …betaalde dr. Mifsud in 2016 zijn eigen geavanceerde analyse van de tanden. 217 00:15:27,280 --> 00:15:29,720 Ze zijn onderzocht door drie uitstekende… 218 00:15:29,800 --> 00:15:31,520 …fysische antropologen… 219 00:15:31,600 --> 00:15:33,600 …en het waren Neanderthaler-tanden. 220 00:15:33,680 --> 00:15:34,600 Juist. 221 00:15:35,160 --> 00:15:38,640 Dit is bewijs van menselijke activiteit tijdens de IJstijd. 222 00:15:41,200 --> 00:15:43,480 Wat verandert dit aan Malta's geschiedenis? 223 00:15:44,240 --> 00:15:47,960 Het zet alle data veel verder terug. 224 00:15:49,000 --> 00:15:51,200 Er moet een nieuw hoofdstuk komen. 225 00:15:55,280 --> 00:15:58,680 Als onze neven, de Neanderthalers, op Malta waren gekomen… 226 00:15:58,760 --> 00:16:02,840 …bewijst dat dat de landbrug door mensen uit de oudheid werd gebruikt… 227 00:16:02,920 --> 00:16:05,320 …en er mogelijk nog een IJstijdbeschaving… 228 00:16:05,400 --> 00:16:07,120 …haar sporen hier achterliet. 229 00:16:10,440 --> 00:16:16,160 Voor mij is het bewijs voor een oudere beschaving op Malta waarschijnlijk… 230 00:16:16,240 --> 00:16:18,640 …en niet alleen vanwege een paar tanden. 231 00:16:23,360 --> 00:16:27,200 Ik wil je iets laten zien wat ik een kwarteeuw geleden zag… 232 00:16:27,280 --> 00:16:29,080 …bij mijn eerste bezoek aan Malta… 233 00:16:29,160 --> 00:16:33,400 …gegraveerd in de fundamenten van het eiland zelf. 234 00:16:36,040 --> 00:16:38,960 Dit fenomeen vind je verspreid over deze eilanden. 235 00:16:40,560 --> 00:16:45,360 Parallelle kanalen diep in de oude kalksteen gegraven. 236 00:16:46,800 --> 00:16:49,800 Er is ongeveer 35 kilometer van deze geulen… 237 00:16:51,040 --> 00:16:53,680 …die elkaar vaak kruisen als treinrails. 238 00:16:54,720 --> 00:16:57,560 De meeste archeologen nemen aan dat ze… 239 00:16:57,640 --> 00:17:00,920 …niet meer dan 2600 jaar oud zijn… 240 00:17:01,760 --> 00:17:03,960 …maar ze zijn nooit serieus bestudeerd. 241 00:17:05,000 --> 00:17:08,080 Ze vertonen geen tekenen van werktuigen… 242 00:17:08,160 --> 00:17:11,520 …en ze zijn ook niet het gevolg van een natuurlijk proces. 243 00:17:12,400 --> 00:17:14,440 Ze zijn zeker door mensen gemaakt. 244 00:17:14,520 --> 00:17:17,440 Al is het niet zeker wat voor functie ze hadden. 245 00:17:18,400 --> 00:17:22,400 Gewoonlijk denkt men aan een oude transportroute. 246 00:17:22,480 --> 00:17:25,319 Vandaar hun populaire naam 'karsporen'. 247 00:17:27,040 --> 00:17:28,960 Maar dit is wat mij fascineert. 248 00:17:29,040 --> 00:17:31,720 Deze sporen bevinden zich niet alleen op land. 249 00:17:33,119 --> 00:17:35,760 Sommige gaan recht de zee in. 250 00:17:37,480 --> 00:17:40,280 Hier is een paar dat verborgen ligt onder de weg… 251 00:17:40,360 --> 00:17:44,320 …maar rechts van me in het water van de haven verdwijnt. 252 00:17:44,400 --> 00:17:46,680 Duidelijk gemaakt voor de zee steeg. 253 00:17:50,320 --> 00:17:54,840 Door de jaren heen heb ik meer van deze groeven onder water gevonden en gevolgd… 254 00:17:54,920 --> 00:18:00,440 …tot op een kilometer van de kust op een diepte van 25 meter. 255 00:18:03,040 --> 00:18:05,200 Ze moeten gemaakt zijn… 256 00:18:05,280 --> 00:18:08,320 …toen dat deel van de zeebodem boven water lag… 257 00:18:08,400 --> 00:18:12,440 …meer dan 12.000 jaar geleden, tijdens de laatste IJstijd. 258 00:18:13,920 --> 00:18:17,240 Daardoor vraag ik me af hoeveel Maltese prehistorie nog… 259 00:18:17,320 --> 00:18:19,120 …onder de golven verborgen ligt? 260 00:18:19,200 --> 00:18:21,200 Hoeveel andere bouwwerken… 261 00:18:21,280 --> 00:18:24,640 …misschien zelfs megalithische tempels, wachten er op ons? 262 00:18:28,360 --> 00:18:31,320 De reden waarom ik geloof dat een intelligenter volk… 263 00:18:31,400 --> 00:18:33,760 …achter deze tempels op Malta zit… 264 00:18:33,840 --> 00:18:37,360 …is dat ze veel complexer blijken te zijn dan je zou zeggen. 265 00:18:39,680 --> 00:18:42,000 Onder een luifel ter bescherming… 266 00:18:42,080 --> 00:18:47,000 …ligt een van Malta's spectaculairste tempels, Mnajdra. 267 00:18:51,080 --> 00:18:55,200 Zijn futuristische, moderne bedekking isoleert hem van de lucht… 268 00:18:55,280 --> 00:18:56,680 …wat jammer is… 269 00:18:57,560 --> 00:18:59,280 …want wie Mnajdra ook bouwde… 270 00:18:59,360 --> 00:19:03,560 …had een ongelofelijk geavanceerd begrip van de kosmos… 271 00:19:04,280 --> 00:19:07,120 …een feit dat Malta's archeologen niet tegenspreken. 272 00:19:08,800 --> 00:19:11,400 We weten dat ze de zonsopkomst observeerden… 273 00:19:11,480 --> 00:19:14,160 …en de positie van bepaalde sterren. 274 00:19:14,960 --> 00:19:17,600 En ze hebben sommige waarnemingen… 275 00:19:17,680 --> 00:19:19,400 …in de architectuur verwerkt. 276 00:19:24,320 --> 00:19:28,800 Mnajdra's bouwers vonden een vindingrijke manier om de hemel te bestuderen. 277 00:19:31,040 --> 00:19:32,600 Op de lente- en herfstequinox… 278 00:19:32,680 --> 00:19:35,920 …respectievelijk 21 maart en 21 september… 279 00:19:36,560 --> 00:19:41,840 …komen de stralen van de opkomende zon precies op de tempelingang… 280 00:19:41,920 --> 00:19:45,600 …waarmee ze de diepste uithoeken van de kapel met licht overspoelen. 281 00:19:59,040 --> 00:20:01,800 Op deze momenten moet de binnenkant van de tempel… 282 00:20:01,880 --> 00:20:04,760 …gegloeid hebben en tot leven zijn gekomen. 283 00:20:06,760 --> 00:20:08,200 En dat is niet alles. 284 00:20:08,280 --> 00:20:10,920 Bij zonsopkomst tijdens de zomer- en winterwende… 285 00:20:11,000 --> 00:20:13,440 …de langste en kortste dagen van het jaar… 286 00:20:13,520 --> 00:20:16,520 …verlicht een andere, precieze lichtprojectie… 287 00:20:16,600 --> 00:20:19,320 …precies de hoeken van de megalieten… 288 00:20:19,400 --> 00:20:21,400 …links en rechts van de ingang. 289 00:20:23,840 --> 00:20:27,680 Dit fenomeen is verre van uniek in antieke bouwwerken. 290 00:20:27,760 --> 00:20:29,840 De Grote Piramide van Cholula… 291 00:20:30,280 --> 00:20:34,240 …en de piramiden eronder kijken naar de ondergaande zon… 292 00:20:34,320 --> 00:20:35,800 …tijdens de zomerwende. 293 00:20:36,600 --> 00:20:40,440 En andere megalithische bouwwerken wereldwijd zijn net zo opgesteld. 294 00:20:41,440 --> 00:20:42,640 Net als Stonehenge… 295 00:20:44,040 --> 00:20:45,760 …of Karnak in Egypte. 296 00:20:48,240 --> 00:20:52,040 Hier bij Mnajdra hebben antieke volkeren deze bouwwerken gemaakt… 297 00:20:52,120 --> 00:20:55,160 …om de vereniging van hemel en aarde te vieren. 298 00:20:55,240 --> 00:20:58,400 Inderdaad kunnen Mnajdra en de andere tempels… 299 00:20:58,480 --> 00:21:02,680 …deel uitmaken van een veel groter, antiek, astronomisch project. 300 00:21:02,760 --> 00:21:05,840 Als dat waar zou blijken te zijn… 301 00:21:06,440 --> 00:21:10,200 …zou het de huidige tijdlijn van Malta kunnen veranderen. 302 00:21:12,120 --> 00:21:14,560 Nederlandse onderzoekster, Lenie Reedijk… 303 00:21:14,640 --> 00:21:17,840 …heeft alle megalithische tempels op Malta onderzocht… 304 00:21:17,920 --> 00:21:20,760 …en een grondige studie gemaakt van hun ligging. 305 00:21:20,840 --> 00:21:22,640 Tot haar verbazing… 306 00:21:22,720 --> 00:21:27,360 …ligt geen enkele andere tempel op Malta op de lijn van een equinox of zonnewende. 307 00:21:28,640 --> 00:21:33,200 Maar ze zijn ook niet op een ander geografisch kenmerk in het gebied gericht. 308 00:21:34,040 --> 00:21:37,760 Sterker nog, geen van hen wijst naar de dezelfde richting. 309 00:21:39,040 --> 00:21:41,160 Je vindt er geen in dezelfde richting. 310 00:21:41,240 --> 00:21:44,880 Dat is op zich al heel bijzonder. -Dat is heel curieus. 311 00:21:45,800 --> 00:21:48,560 Je zou verwachten dat een tempel… 312 00:21:48,640 --> 00:21:51,840 …net als een kerk of een moskee een voorkeur heeft. 313 00:21:53,720 --> 00:21:58,080 Waarom zou Mnajdra de enige tempel zijn die op de zonnewende is gericht? 314 00:21:59,040 --> 00:22:03,280 Waren Malta's andere tempels ook gebouwd in de richting van iets in de hemel? 315 00:22:04,920 --> 00:22:06,320 Zo ja, wat? 316 00:22:09,680 --> 00:22:11,960 Je moet op zoek gaan naar een principe. 317 00:22:12,720 --> 00:22:17,120 Je moet dus iets weten van archeo-astronomie. 318 00:22:18,040 --> 00:22:20,560 De astronomie van antieke volkeren. 319 00:22:20,640 --> 00:22:26,240 Er is een fascinerende en weinig bekende beweging in de hemel… 320 00:22:26,320 --> 00:22:29,640 …die een naam heeft en dat is precessie. 321 00:22:34,080 --> 00:22:38,880 In tegenstelling tot wat men vaak denkt, is de aarde geen perfecte bol. 322 00:22:38,960 --> 00:22:41,480 Hij vertoont een lichte bobbel bij de evenaar. 323 00:22:42,040 --> 00:22:43,280 Het gevolg? 324 00:22:43,360 --> 00:22:46,400 Door de zwaartekracht van de zon en de maan… 325 00:22:46,480 --> 00:22:50,680 …wiebelt de aarde een beetje tijdens het draaien om zijn as. 326 00:22:50,760 --> 00:22:54,720 Deze precessie verandert ons zicht op de nachthemel door de jaren heen… 327 00:22:54,800 --> 00:22:59,800 …omdat verafgelegen constellaties op systematische wijze van plaats veranderen. 328 00:22:59,880 --> 00:23:04,080 De hele hemel maakt een beweging, die heel klein is. 329 00:23:04,160 --> 00:23:07,960 Het is een verschil van maar één graad… 330 00:23:08,040 --> 00:23:14,760 …in de opkomende of ondergaande positie van elke ster in 72 jaar. 331 00:23:15,840 --> 00:23:20,320 Als je die tempels dus op één speciale ster wilde richten… 332 00:23:20,400 --> 00:23:21,760 …zou na enkele eeuwen… 333 00:23:21,840 --> 00:23:26,160 …de afstemming van die tempels veranderen, zoals we op Malta zien. 334 00:23:29,440 --> 00:23:30,760 Maar er is een probleem. 335 00:23:30,840 --> 00:23:32,360 De officiële tijdlijn… 336 00:23:32,440 --> 00:23:33,280 3600 V. CHR. 337 00:23:33,360 --> 00:23:37,280 …beweert dat alle tempels op Malta tussen 5600… 338 00:23:37,360 --> 00:23:39,480 …en 4500 jaar geleden gebouwd zijn. 339 00:23:39,560 --> 00:23:40,400 2500 V. CHR. 340 00:23:40,480 --> 00:23:42,720 Kijkend naar de helderste sterren… 341 00:23:42,800 --> 00:23:45,480 …die in die tijd aan de hemel zichtbaar waren… 342 00:23:45,560 --> 00:23:47,800 …was geen ervan een mogelijkheid. 343 00:23:48,560 --> 00:23:51,080 Er was een sterke afkeer… 344 00:23:51,160 --> 00:23:56,440 …om wat dan ook te opperen wat buiten de algemene theorie viel. 345 00:23:56,520 --> 00:23:58,240 Teruggaan naar voor de tempels… 346 00:23:58,320 --> 00:24:00,640 …gebouwd zouden zijn. -Precies. 347 00:24:03,440 --> 00:24:05,200 Met geavanceerde software… 348 00:24:05,280 --> 00:24:08,480 …die de beweging van sterren over duizenden jaren nagaat… 349 00:24:09,440 --> 00:24:12,880 …kon Lenie de nachthemel als een klok terugzetten… 350 00:24:14,040 --> 00:24:18,120 …op zoek naar één zichtbare ster die afgestemd was op alle tempels. 351 00:24:19,720 --> 00:24:23,360 En niet alleen in de tijd waarin ze zouden zijn gebouwd… 352 00:24:24,080 --> 00:24:26,320 …maar op elk punt in het verleden. 353 00:24:27,640 --> 00:24:32,920 Na lang kijken en controleren verscheen hij ineens. 354 00:24:34,000 --> 00:24:36,920 De tempels waren op één ster gericht. 355 00:24:38,640 --> 00:24:43,360 Die ene ster was Sirius, vaak de Hondsster genoemd. 356 00:24:45,600 --> 00:24:49,520 Hij schijnt op alle ingangen wel een keer. 357 00:24:49,600 --> 00:24:53,200 Bij alle tempels klopt het. 358 00:24:57,800 --> 00:25:00,760 En Sirius is natuurlijk een zeer schitterende ster. 359 00:25:00,840 --> 00:25:03,080 De helderste ster aan de hemel, toch? 360 00:25:03,160 --> 00:25:07,000 Veruit de helderste. Twee keer zo helder als de volgende. 361 00:25:09,080 --> 00:25:10,800 Lenies theorie zou ook verklaren… 362 00:25:10,880 --> 00:25:14,240 …waarom die vroege astronomen zoveel tempels bouwden. 363 00:25:15,480 --> 00:25:18,320 Naarmate Sirius zich verplaatste… 364 00:25:18,400 --> 00:25:21,040 …viel hij buiten de zichtlijn van elke tempel… 365 00:25:21,120 --> 00:25:26,040 …waardoor architecten er nog een bouwden in een net iets andere richting. 366 00:25:28,000 --> 00:25:33,080 Door precessie is Sirius duizenden jaren niet te zien geweest op Malta… 367 00:25:33,160 --> 00:25:36,880 …totdat de wiebeling van de aarde hem spectaculair in beeld bracht… 368 00:25:36,960 --> 00:25:39,000 …rond 11.000 jaar geleden. 369 00:25:39,680 --> 00:25:42,840 En de tempel die op één lijn ligt met die verschijning… 370 00:25:42,920 --> 00:25:46,560 …na een lange afwezigheid is een eenvoudige, Hagar Qim North. 371 00:25:47,720 --> 00:25:50,680 Het is ook een van de kleinere tempels. 372 00:25:50,760 --> 00:25:52,200 Ze begonnen heel klein… 373 00:25:52,280 --> 00:25:54,760 …en naarmate de millennia verstreken… 374 00:25:54,840 --> 00:25:58,080 …eindigden ze met de grootste tempel. 375 00:25:58,160 --> 00:25:59,400 De kathedraal, zeg maar. 376 00:26:00,600 --> 00:26:02,120 Ggantija. 377 00:26:04,240 --> 00:26:05,680 Maar als Lenie gelijk heeft… 378 00:26:06,360 --> 00:26:10,320 …begon Malta's megalithische project dus duizenden jaren… 379 00:26:10,400 --> 00:26:14,080 …voor die boeren vanuit Sicilië daar aankwamen… 380 00:26:17,960 --> 00:26:22,280 …en waren ze het werk van een beschaving met geavanceerde kennis van astronomie… 381 00:26:23,800 --> 00:26:26,160 …en van architectuur. 382 00:26:31,680 --> 00:26:34,520 De reden waarom ze Sirius kozen… 383 00:26:37,080 --> 00:26:38,400 …kan zijn omdat… 384 00:26:38,480 --> 00:26:41,560 …het in die tijd de helderste ster aan de hemel was. 385 00:26:42,800 --> 00:26:44,800 Maar er kan meer achter zitten. 386 00:26:46,320 --> 00:26:49,240 De ster Sirius speelt ook een belangrijke rol… 387 00:26:49,320 --> 00:26:52,120 …in de legendes van een andere grote beschaving… 388 00:26:52,760 --> 00:26:54,200 …het oude Egypte… 389 00:26:54,280 --> 00:26:58,920 …waar hij te maken had met de jaarlijkse overstroming van de Nijl, het nieuwe jaar… 390 00:26:59,880 --> 00:27:02,880 …en een symbool was van hun grote godin Isis. 391 00:27:05,120 --> 00:27:07,080 Dit is niet de enige band… 392 00:27:07,160 --> 00:27:09,120 …tussen oud-Egypte en oud-Malta. 393 00:27:10,920 --> 00:27:15,880 Maltese vissersboten zijn traditioneel versierd met een opvallend symbool… 394 00:27:18,080 --> 00:27:20,000 …uit de Egyptische mythologie. 395 00:27:22,720 --> 00:27:24,120 Het Oog van Horus. 396 00:27:26,160 --> 00:27:30,480 De vissers geloven dat het ze goede gezondheid, welvaart… 397 00:27:30,560 --> 00:27:32,400 …en vooral bescherming biedt. 398 00:27:34,240 --> 00:27:36,480 Hetzelfde symbool… 399 00:27:36,560 --> 00:27:39,320 …had precies dezelfde rol in oud-Egypte. 400 00:27:41,040 --> 00:27:46,560 Deze traditie verbindt Malta aan de beroemdste mythe van Egypte… 401 00:27:47,360 --> 00:27:50,240 …het verhaal van de ouders van die god, Horus… 402 00:27:50,320 --> 00:27:52,160 …Osiris en Isis. 403 00:27:56,040 --> 00:28:00,320 In de oudheid daalde de wijze god Osiris af naar Egypte… 404 00:28:00,400 --> 00:28:03,200 …om naast zijn zus Isis te regeren… 405 00:28:03,280 --> 00:28:06,280 …maar de mensen waren onbeschaafd en bandeloos. 406 00:28:07,560 --> 00:28:09,680 Osiris schonk ze dus beschaving… 407 00:28:09,760 --> 00:28:13,200 …maakte wetten en bracht ze landbouw bij. 408 00:28:14,920 --> 00:28:18,920 Toen liet hij Isis over Egypte regeren terwijl hij over de aarde reisde… 409 00:28:19,000 --> 00:28:22,000 …en mensen van andere landen dezelfde dingen te leren. 410 00:28:25,160 --> 00:28:28,080 Deze mythe van een reizende, beschavende held… 411 00:28:28,160 --> 00:28:30,560 …is iets wat ik herken uit mijn reizen. 412 00:28:31,760 --> 00:28:36,480 Het verhaal van Osiris lijkt op dat van Quetzalcoatl in Mexico… 413 00:28:36,560 --> 00:28:39,080 …en andere beschavende helden uit de oudheid. 414 00:28:40,360 --> 00:28:44,440 Wijze leraren die na een enorme ramp verschijnen… 415 00:28:44,520 --> 00:28:46,680 …en de geschenken van beschaving geven… 416 00:28:46,760 --> 00:28:49,840 …door de mensheid te leren grote stenen werken te bouwen… 417 00:28:50,640 --> 00:28:54,080 …door ze landbouw te brengen en een kennis van de sterren. 418 00:28:56,040 --> 00:29:01,920 Zou het kunnen dat zulke gelijkende mythen uit zoveel verschillende beschavingen… 419 00:29:02,000 --> 00:29:05,360 …nog verder terug te brengen zijn tot één enkele bron? 420 00:29:07,320 --> 00:29:10,960 Als deze bebaarde figuren uit het Nabije Oosten… 421 00:29:11,040 --> 00:29:13,440 …uit de Amerika's, uit Zuid-Europa… 422 00:29:13,520 --> 00:29:15,760 …uit dezelfde oude beschaving komen… 423 00:29:16,560 --> 00:29:19,640 …betekent het dat terwijl de jager-verzamelaars… 424 00:29:19,720 --> 00:29:21,520 …de IJstijd overleefden… 425 00:29:22,240 --> 00:29:24,760 …anderen de wereld rondtrokken… 426 00:29:26,560 --> 00:29:29,240 …en hun geavanceerde vaardigheden doorgaven. 427 00:29:30,520 --> 00:29:33,680 En ik geloof dat er bewijs van is op een ander eiland… 428 00:29:34,320 --> 00:29:38,640 …dat net als Malta bijna overspoeld was aan het einde van de laatste IJstijd. 429 00:29:39,480 --> 00:29:43,200 Een wereld ver weg in de blauwe wateren van het Caribische gebied. 430 00:29:45,960 --> 00:29:51,480 Als 11.600 jaar terug een geavanceerde beschaving opgeslokt werd door de zee… 431 00:29:51,560 --> 00:29:56,520 …is er misschien nog bewijs van te vinden onder water. 432 00:29:57,600 --> 00:29:59,680 Laten we het over Atlantis hebben. 433 00:30:26,640 --> 00:30:31,640 Ondertiteld door: Brigitta Broeke