1
00:00:06,000 --> 00:00:08,920
SEBUAH SIRI NETFLIX

2
00:00:14,120 --> 00:00:15,760
Antara masalah saya hadapi

3
00:00:15,840 --> 00:00:19,480
dengan tanggapan arus perdana
tentang pembangunan tamadun

4
00:00:19,560 --> 00:00:25,120
ialah tamadun kita pada abad yang ke-21

5
00:00:25,200 --> 00:00:27,920
merupakan kemuncak pencapaian manusia.

6
00:00:33,520 --> 00:00:36,880
Perkara ini membuatkan kita angkuh.

7
00:00:38,200 --> 00:00:43,200
Kita melihat masa silam seakan-akan nenek
moyang kita hidup dengan lebih ringkas,

8
00:00:43,280 --> 00:00:45,920
kurang ilmu dan kurang mampu
berbanding kita.

9
00:00:49,120 --> 00:00:53,720
Perkembangan evolusi tidaklah
sentiasa berlaku dengan mudah,

10
00:00:53,800 --> 00:00:58,160
daripada orang gua primitif
kepada manusia moden beranatomi.

11
00:00:58,240 --> 00:01:00,320
Bukan begitu perkembangannya.

12
00:01:05,840 --> 00:01:08,200
Dalam kisah ketamadunan,

13
00:01:08,280 --> 00:01:13,320
mungkin ada jatuh dan naik,
tamadun gemilang dan kecundang,

14
00:01:13,400 --> 00:01:17,640
malah mungkin
seluruh tamadun terus lenyap.

15
00:01:17,720 --> 00:01:22,160
Perkara ini pernah berlaku
di Mediterranean, Malta.

16
00:01:34,200 --> 00:01:39,440
KEMUNCULAN SIRIUS

17
00:01:43,200 --> 00:01:47,560
Malta yang indah
di kepulauan Mediterranean

18
00:01:47,640 --> 00:01:49,120
sudah lama buat saya terpukau.

19
00:01:51,600 --> 00:01:56,520
Saya merasakan hampir semua
yang ahli arkeologi beritahu kita

20
00:01:57,240 --> 00:01:58,240
adalah salah.

21
00:02:00,320 --> 00:02:03,680
Jika kebenaran dapat dibongkar,

22
00:02:03,760 --> 00:02:08,560
maka wujud bukti dalam pencarian saya
mencari tamadun prasejarah yang lenyap.

23
00:02:11,160 --> 00:02:15,120
Dua pulau utama Malta ialah pulau
yang kecil di tengah Mediterranean.

24
00:02:16,039 --> 00:02:19,680
Terletak strategik di antara Eropah,
Afrika dan Timur Tengah,

25
00:02:19,760 --> 00:02:24,080
Malta memiliki kesan terhadap
kisah tamadun berabad-abad lamanya.

26
00:02:24,160 --> 00:02:26,400
MALTA - SARDINIA - SICILY - ITALI - GREECE
LAUT MEDITERRANEAN - TUNISIA - LIBYA

27
00:02:28,120 --> 00:02:30,680
Menurut garis masa rasmi Malta…

28
00:02:31,880 --> 00:02:32,760
2,000 TAHUN MASIHI

29
00:02:32,840 --> 00:02:35,960
…manusia pertama menetap di sini
sekitar 7,900 tahun lalu.

30
00:02:36,920 --> 00:02:37,880
5,900 SEBELUM MASIHI

31
00:02:37,960 --> 00:02:39,960
Mereka ialah petani Zaman Batu

32
00:02:40,040 --> 00:02:42,920
yang merentas laut dari Itali
menggunakan rakit kayu.

33
00:02:43,000 --> 00:02:45,080
Mereka mungkin datang dari Sicily…

34
00:02:45,400 --> 00:02:46,480
PEWARISAN MALTA

35
00:02:46,560 --> 00:02:49,600
…dan membawa bersama
haiwan domestik pertama

36
00:02:49,680 --> 00:02:51,480
serta tumbuhan domestik pertama.

37
00:02:55,840 --> 00:03:00,040
Ketika mula menduduki tempat ini,
mereka membentuk budaya tersendiri.

38
00:03:01,800 --> 00:03:05,920
Menurut garis masa rasmi
sekitar 5,600 tahun lalu…

39
00:03:06,640 --> 00:03:07,520
3,600 SM

40
00:03:07,600 --> 00:03:10,680
…suatu hari, mereka tiba-tiba
membina struktur ini.

41
00:03:18,600 --> 00:03:20,080
Namanya Ġgantija

42
00:03:21,240 --> 00:03:24,520
dan sememangnya
sebuah struktur megalitik gergasi.

43
00:03:27,920 --> 00:03:29,680
Berdekad lamanya, ia dianggap

44
00:03:29,760 --> 00:03:33,600
sebagai monumen berdiri bebas
yang paling tua di Bumi.

45
00:03:38,480 --> 00:03:43,440
Ketika saya berjalan sekitar Ġgantija,
saya rasa kerdil,

46
00:03:43,520 --> 00:03:46,760
seakan-akan orang kecil yang melalui
hasil binaan gergasi.

47
00:03:49,640 --> 00:03:51,240
Pembinaan tembok ini

48
00:03:51,320 --> 00:03:54,200
memerlukan ratusan megalit diangkat.

49
00:03:56,560 --> 00:03:58,680
Ada yang mencapai berat 50 tan.

50
00:04:02,120 --> 00:04:03,560
Peninggalan kita lihat kini

51
00:04:03,640 --> 00:04:06,600
hanya separuh
daripada tinggi asal kuil ini.

52
00:04:14,800 --> 00:04:18,040
Ketika zaman kemuncaknya,
Ġgantija amat besar.

53
00:04:19,920 --> 00:04:21,720
Setinggi rumah tiga tingkat.

54
00:04:24,120 --> 00:04:28,720
Dinding luar dibina
daripada batu besar yang ditindan.

55
00:04:32,760 --> 00:04:36,720
Dua kuil disambungkan
dengan ruang berbentuk bujur

56
00:04:38,240 --> 00:04:39,920
dengan dinding diwarnakan merah.

57
00:04:41,600 --> 00:04:42,880
Beberapa buah mazbah

58
00:04:42,960 --> 00:04:45,800
dengan kesan hangus
tulang haiwan ditemukan

59
00:04:46,520 --> 00:04:49,200
menunjukkan kemungkinan
upacara korban atau jamuan.

60
00:04:53,280 --> 00:04:57,360
Tiada sumber bertulis
mengatakan bila Ġgantija dibina

61
00:04:57,440 --> 00:04:59,560
atau pentarikhan karbon yang dipercayai.

62
00:05:04,760 --> 00:05:07,480
Maka, berapakah usia sebenar
kuil gergasi ini?

63
00:05:09,440 --> 00:05:11,880
Adakah terdapat bukti tamadun yang lenyap

64
00:05:11,960 --> 00:05:13,560
yang saya yakin telah maju

65
00:05:13,640 --> 00:05:17,600
lebih awal sebelum mana-mana
tamadun lain dikatakan bermula?

66
00:05:22,840 --> 00:05:28,720
Satu-satunya sebab ahli arkeologi kata
Ġgantija dibina sekitar 5,600 tahun lalu

67
00:05:28,800 --> 00:05:31,400
adalah artifak yang ditemukan di situ

68
00:05:31,480 --> 00:05:35,280
sepadan dengan tapak lain
yang lebih ringkas pada era tersebut,

69
00:05:36,880 --> 00:05:40,440
tetapi itu tidak bermakna
struktur itu sama usianya.

70
00:05:41,000 --> 00:05:44,280
Artifak mungkin ditinggalkan
pada masa lebih lewat.

71
00:05:45,240 --> 00:05:49,040
Hakikatnya, tiada kisah prasejarah
tentang Malta yang munasabah.

72
00:05:50,840 --> 00:05:52,240
Cuba fikirkan.

73
00:05:52,320 --> 00:05:55,080
Mungkinkah golongan petani
yang ahli arkeologi kata

74
00:05:55,160 --> 00:05:57,480
tak pernah membina
lebih daripada hanya pondok

75
00:05:58,080 --> 00:06:00,240
benar-benar membina semua ini?

76
00:06:02,800 --> 00:06:04,840
Apabila melihat Ġgantija,

77
00:06:04,920 --> 00:06:09,800
anda pasti ingin melihat bukti
kemahiran pembinaan

78
00:06:09,880 --> 00:06:11,800
yang diperlukan untuk membinanya.

79
00:06:12,600 --> 00:06:17,240
Suatu budaya tak semestinya tahu
cara mengalih 20 atau 30 tan megalit.

80
00:06:17,320 --> 00:06:18,880
Mereka perlu belajar caranya.

81
00:06:18,960 --> 00:06:21,640
Saya tak jumpa bukti
pembangunan teknik itu.

82
00:06:22,960 --> 00:06:24,200
Inilah halnya.

83
00:06:24,720 --> 00:06:28,080
Ġgantija bukan satu-satunya
kuil Ġgantija megalitik di Malta.

84
00:06:29,800 --> 00:06:31,960
Di seberang dua pulau utama Malta,

85
00:06:32,040 --> 00:06:35,960
pakar menemukan 19 buah struktur purba ini

86
00:06:37,080 --> 00:06:40,240
di tanah seluas separuh daripada Chicago

87
00:06:41,040 --> 00:06:44,520
dengan Ġgantija
dikatakan kuil yang tertua.

88
00:06:47,680 --> 00:06:52,080
Bagi pulau sekecil ini,
ada banyak jumlah kuil

89
00:06:52,160 --> 00:06:54,160
memerlukan banyak tenaga manusia.

90
00:06:54,240 --> 00:06:55,200
Terlalu banyak.

91
00:06:56,560 --> 00:07:01,360
Saya tertanya-tanya siapa
dan bila Ġgantija dibina?

92
00:07:01,440 --> 00:07:05,400
Adakah munasabah jika orang
dengan budaya bahan ringkas

93
00:07:06,480 --> 00:07:10,240
dapat membina
bangunan terbesar, paling gah

94
00:07:10,320 --> 00:07:12,640
dan paling rumit di Malta?

95
00:07:18,160 --> 00:07:22,960
Saya rasa kebenarannya jauh
lebih rumit dan mengejutkan.

96
00:07:27,560 --> 00:07:29,480
Kita sudah saksikan di Indonesia…

97
00:07:30,560 --> 00:07:32,400
PIRAMID BESAR CHOCULA

98
00:07:32,480 --> 00:07:36,440
…dan Mexico bahawa mitos
dan legenda purba mengajar kita sesuatu.

99
00:07:37,200 --> 00:07:40,520
Kisah yang diperturunkan
kepada setiap generasi

100
00:07:40,600 --> 00:07:43,160
tak seharusnya
dipandang enteng oleh pakar.

101
00:07:44,800 --> 00:07:47,640
Jika kita meninjau tradisi lama Malta,

102
00:07:47,720 --> 00:07:49,320
ada kisah yang diceritakan

103
00:07:49,400 --> 00:07:52,320
tentang orang yang membina Ġgantija.

104
00:08:02,200 --> 00:08:07,480
Terdapat legenda kuno yang menarik
tentang gergasi bernama Sansuna.

105
00:08:11,520 --> 00:08:13,040
Dikatakan gergasi ini

106
00:08:13,120 --> 00:08:15,720
bersanggama dengan seorang pemuda

107
00:08:17,120 --> 00:08:19,200
lalu melahirkan anak hibrid.

108
00:08:21,200 --> 00:08:23,480
Selepas itu, untuk meraikannya,

109
00:08:24,240 --> 00:08:27,480
gergasi itu membina kuil besar
dalam masa sehari suntuk

110
00:08:28,600 --> 00:08:30,800
sambil mengendong bayi pada bahunya.

111
00:08:33,480 --> 00:08:36,920
Saya terpesona dengan legenda ini.
Mungkin hanya legenda.

112
00:08:37,919 --> 00:08:41,520
Saya memang tak percaya
gergasi wujud dan berkeliaran di Bumi.

113
00:08:42,799 --> 00:08:45,280
Bagaimana jika dia sebenarnya manusia

114
00:08:45,360 --> 00:08:48,440
yang memiliki kemampuan
dan kepakaran luar biasa

115
00:08:48,520 --> 00:08:50,720
yang membolehkan dia membina kuil ini?

116
00:08:51,800 --> 00:08:55,000
Legenda ini aneh sekali hampir serupa

117
00:08:55,080 --> 00:08:59,560
dengan kisah gergasi yang membina
Piramid Besar Cholula di Mexico,

118
00:09:00,320 --> 00:09:03,440
kisah yang berkaitan
dengan banjir besar prasejarah.

119
00:09:08,320 --> 00:09:10,720
Mungkinkah legenda pembina gergasi ini

120
00:09:10,800 --> 00:09:15,760
merakam memori budaya lain
yang lebih maju dan kuno?

121
00:09:16,560 --> 00:09:19,920
Bagaimana jika kisah prasejarah
Malta sebenarnya salah?

122
00:09:22,720 --> 00:09:25,760
Apabila petani tiba
dengan rakit dari Sicily,

123
00:09:25,840 --> 00:09:28,440
bagaimana jika Ġgantija
dan kuil megalitik lain

124
00:09:28,520 --> 00:09:30,200
sudah pun dibina?

125
00:09:30,280 --> 00:09:34,240
Bagaimana jika binaan luar biasa ini
telah dibina oleh orang lain?

126
00:09:36,720 --> 00:09:41,080
Masyarakat yang jauh lebih maju
dan tiba lebih awal di Malta?

127
00:09:42,960 --> 00:09:44,240
Bukan saja mungkin…

128
00:09:47,520 --> 00:09:48,560
dan masuk akal.

129
00:09:51,440 --> 00:09:53,400
Saya tak rasa mereka belayar ke mari.

130
00:09:54,240 --> 00:09:56,120
Mereka berjalan kaki ke sini.

131
00:09:59,840 --> 00:10:02,880
Malta bukanlah sebuah pulau pada asalnya.

132
00:10:03,840 --> 00:10:05,840
Ketika kemuncak Zaman Ais terakhir,

133
00:10:05,920 --> 00:10:09,680
paras air laut dunia kira-kira 120 meter

134
00:10:09,760 --> 00:10:12,560
iaitu 400 kaki lebih rendah
berbanding hari ini.

135
00:10:14,600 --> 00:10:17,520
Kepulauan Malta dahulunya puncak bukit,

136
00:10:17,600 --> 00:10:21,360
sebahagian daripada kawasan tanah luas
yang menghubungkan Malta

137
00:10:21,440 --> 00:10:23,320
sehinggalah Sicily pada hari ini,

138
00:10:23,400 --> 00:10:26,400
termasuk selatan Itali
dan tanah besar Eropah.

139
00:10:26,480 --> 00:10:27,360
ITALI - SICILY - MALTA

140
00:10:29,200 --> 00:10:31,680
Waktu itu, Eropah sukar untuk didiami.

141
00:10:32,480 --> 00:10:35,720
Sejuk, kering dan tak sesuai.

142
00:10:37,120 --> 00:10:41,000
Kita tahu haiwan Zaman Ais
berhijrah merentas jambatan darat

143
00:10:41,080 --> 00:10:46,040
menuju tanah lebih hangat dan kaya hasil
di Malta dan berkembang di sini.

144
00:10:48,480 --> 00:10:50,440
Bukankah manusia pasti ikut sama?

145
00:10:53,480 --> 00:10:55,760
ITALI - SICILY - MALTA

146
00:10:55,840 --> 00:10:59,920
Pakar arkeologi menemukan jejak
manusia awal di Sicily waktu itu.

147
00:11:00,000 --> 00:11:02,600
12,000 SEBELUM MASIHI

148
00:11:02,680 --> 00:11:06,000
Kenapa pula penghijrahan manusia
terhenti setakat itu?

149
00:11:07,160 --> 00:11:10,640
Pada saya,
misteri kemunculan secara tiba-tiba

150
00:11:10,720 --> 00:11:13,800
kuil-kuil di Malta pada
5,000 atau 6,000 tahun lalu

151
00:11:13,880 --> 00:11:15,800
terungkai apabila kita menerima

152
00:11:15,880 --> 00:11:18,400
yang sebenarnya sebelum waktu itu lagi,

153
00:11:18,480 --> 00:11:21,120
ketika Zaman Ais pada 14,000 tahun lalu

154
00:11:21,200 --> 00:11:22,880
semasa Malta di tanah besar.

155
00:11:25,080 --> 00:11:28,080
Masalahnya, pakar arkeologi mendakwa

156
00:11:28,160 --> 00:11:32,000
tiada sebarang kesan bukti
bahawa spesies manusia di Malta

157
00:11:32,080 --> 00:11:33,640
wujud selama itu.

158
00:11:33,720 --> 00:11:35,560
Perkara itu tak benar.

159
00:11:36,840 --> 00:11:39,280
Buktinya ada di dalam gua ini.

160
00:11:43,400 --> 00:11:44,440
Inilah Ghar Dalam,

161
00:11:45,280 --> 00:11:48,240
berdekatan pantai tenggara
dari pulau utama di Malta.

162
00:11:50,720 --> 00:11:53,280
Sebuah mesin masa geologi

163
00:11:53,360 --> 00:11:56,400
yang menyingkap prasejarah Malta.

164
00:12:00,440 --> 00:12:04,560
Di sini, banjir berkali-kali
meninggalkan tulang haiwan dan fosil

165
00:12:04,640 --> 00:12:06,640
bertarikh ribuan tahun.

166
00:12:12,720 --> 00:12:14,400
Dr. Anton Mifsud,

167
00:12:14,480 --> 00:12:17,320
presiden Persatuan Prasejarah Malta

168
00:12:17,400 --> 00:12:19,640
telah mengkaji tapak ini beberapa dekad.

169
00:12:19,720 --> 00:12:20,920
Memang luas.

170
00:12:21,000 --> 00:12:25,120
Penemuan bebasnya di sini
mencetuskan kontroversi besar.

171
00:12:27,080 --> 00:12:29,520
Gua Ghar Dalam
umpama rekod dalam bentuk batu

172
00:12:29,600 --> 00:12:31,040
tentang prasejarah Malta

173
00:12:31,120 --> 00:12:35,560
dan saya difahamkan stalagmit ini
amat penting dalam kajian awak.

174
00:12:35,640 --> 00:12:39,440
Bermula dari bahagian coklat cerah…

175
00:12:39,520 --> 00:12:41,160
- Lapisan budaya.
- Betul.

176
00:12:41,240 --> 00:12:42,560
Manusia mendiami gua ini.

177
00:12:42,640 --> 00:12:43,480
LAPISAN HAIWAN DOMESTIK
(LAPISAN BUDAYA DAN TEMBIKAR)

178
00:12:43,560 --> 00:12:46,800
- Ya. Pada 8,000 tahun lalu.
- Pada 8,000 tahun lalu.

179
00:12:46,880 --> 00:12:52,080
Di dasarnya terdapat lapisan Pleistocene.

180
00:12:52,160 --> 00:12:53,960
- Sebaik melepasi lapisan itu…
- Ya.

181
00:12:54,040 --> 00:12:56,080
- …kita masuk ke Zaman Ais…
- Ada…

182
00:12:56,160 --> 00:12:58,480
…yang mengandungi sisa haiwan Zaman Ais…

183
00:12:58,560 --> 00:13:00,480
- Ya.
- …tapi tak dianggap begitu

184
00:13:00,560 --> 00:13:03,080
kerana mereka yakin tiada manusia di sini.

185
00:13:03,160 --> 00:13:04,240
Tepat sekali.

186
00:13:05,000 --> 00:13:10,240
Apa-apa yang ditemukan pada kedalaman ini
berusia paling kurang 11,600 tahun.

187
00:13:10,320 --> 00:13:13,240
Sekiranya catatan rasmi
sejarah Malta adalah tepat,

188
00:13:13,320 --> 00:13:17,120
tiada rangka manusia
patut ditemukan apabila digali.

189
00:13:19,480 --> 00:13:23,720
Namun, lebih satu abad lalu,
pakar mendapati sesuatu.

190
00:13:25,160 --> 00:13:26,960
Sesuatu yang tak dijangka sesiapa.

191
00:13:28,880 --> 00:13:34,880
Pada 1917, dua ahli ekskavasi
menemukan dua batang gigi istimewa.

192
00:13:34,960 --> 00:13:35,800
Baiklah.

193
00:13:37,160 --> 00:13:40,400
Ada warna terfosil dan tiada akar gigi.

194
00:13:40,480 --> 00:13:43,000
Akar gigi diserap ke dalam badan gigi.

195
00:13:43,080 --> 00:13:46,000
Ya. Adakah itu gigi Neanderthal?

196
00:13:46,080 --> 00:13:48,000
- Ya.
- Di mana gigi itu dijumpai?

197
00:13:48,080 --> 00:13:51,080
Di sana, pada dasar stalagmit itu.

198
00:13:51,160 --> 00:13:53,160
- Betul-betul di bawah stalagmit.
- Ya.

199
00:13:53,240 --> 00:13:54,640
Pakar dalam penggalian

200
00:13:54,720 --> 00:13:56,760
yakin mereka menjumpai bukti

201
00:13:56,840 --> 00:13:59,360
yang bakal mencorakkan semula
kisah manusia di Malta.

202
00:14:03,480 --> 00:14:04,480
Inilah bukti…

203
00:14:04,560 --> 00:14:05,400
ITALI - SICILY - MALTA

204
00:14:05,480 --> 00:14:08,360
…Neanderthal berjalan kaki
merentas darat ketika Zaman Ais.

205
00:14:09,800 --> 00:14:15,120
Ada masanya pakar arkeologi
menggali sesuatu yang tak mahu dijumpai.

206
00:14:16,200 --> 00:14:21,800
Pada 1952,
ujian pentarikhan relatif dilaksanakan.

207
00:14:21,880 --> 00:14:23,960
Ya. Apa keputusan ujian itu?

208
00:14:24,040 --> 00:14:26,200
Keputusannya tak diterbitkan.

209
00:14:27,320 --> 00:14:30,440
Entah kenapa tak didedahkan.

210
00:14:31,400 --> 00:14:34,600
Pada tahun-tahun selepas itu,

211
00:14:34,680 --> 00:14:38,080
keaslian gigi ini
tak dihebahkan secara rasmi.

212
00:14:39,360 --> 00:14:42,400
Sehingga kini,
buku sejarah tetap mengatakan

213
00:14:42,480 --> 00:14:47,920
tiada spesies manusia tiba di Malta
sehinggalah 7,900 tahun lalu.

214
00:14:48,480 --> 00:14:52,720
Mengapa arkeologi amat ditentang
tanggapan manusia datang lebih awal?

215
00:14:57,360 --> 00:15:00,760
Mengubah paradigma bukanlah mudah.

216
00:15:00,840 --> 00:15:02,560
Apabila satu tetapan minda

217
00:15:02,640 --> 00:15:06,480
telah menjadi asyik dalam fikiran
cendekiawan dalam bidang tertentu,

218
00:15:06,560 --> 00:15:08,560
mereka enggan melepaskannya,

219
00:15:08,640 --> 00:15:11,720
amat terikat kepadanya

220
00:15:11,800 --> 00:15:13,200
dan serangan paradigma

221
00:15:13,280 --> 00:15:15,880
bererti menyerang mereka,
lalu mereka pertahankan.

222
00:15:18,040 --> 00:15:20,240
Kerana rasa ingin tahu
untuk menyiasat sendiri,

223
00:15:20,320 --> 00:15:26,240
Dr. Mifsud membiayai analisis canggih
untuk gigi itu pada 2016.

224
00:15:27,280 --> 00:15:29,720
Gigi ini telah diuji oleh tiga orang

225
00:15:29,800 --> 00:15:31,520
- pakar antropologi…
- Ya.

226
00:15:31,600 --> 00:15:33,600
…dan mengesahkan ini gigi Neanderthal.

227
00:15:33,680 --> 00:15:34,600
Baiklah.

228
00:15:35,160 --> 00:15:38,640
Inilah bukti aktiviti manusia
semasa Zaman Ais.

229
00:15:41,200 --> 00:15:43,480
Apa kaitannya dengan kisah Malta?

230
00:15:44,240 --> 00:15:47,960
Maka tarikhnya berlaku
adalah jauh lebih awal.

231
00:15:48,040 --> 00:15:48,920
Ya.

232
00:15:49,000 --> 00:15:51,200
Satu bab baharu harus dikenalkan semula.

233
00:15:53,320 --> 00:15:54,160
Ya.

234
00:15:55,280 --> 00:15:58,680
Jika saudara kita,
Neanderthal tiba di Malta,

235
00:15:58,760 --> 00:16:02,840
hal ini membuktikan jambatan darat
digunakan oleh manusia purba

236
00:16:02,920 --> 00:16:05,320
dan ada kemungkinan budaya lain Zaman Ais

237
00:16:05,400 --> 00:16:07,120
meninggalkan tanda di sini juga.

238
00:16:10,440 --> 00:16:16,160
Pada saya, bukti menunjukkan tamadun
lebih berusia di Malta mengejutkan

239
00:16:16,240 --> 00:16:18,640
dan bukan hanya berdasarkan beberapa gigi.

240
00:16:23,360 --> 00:16:27,200
Saya nak tunjukkan sesuatu
yang dilihat pada 25 tahun lalu

241
00:16:27,280 --> 00:16:29,080
semasa mula-mula melawat Malta

242
00:16:29,160 --> 00:16:33,400
yang terukir
di batuan dasar pulau itu sendiri.

243
00:16:36,040 --> 00:16:38,960
Fenomena ini didapati di seluruh pulau.

244
00:16:40,560 --> 00:16:45,360
Jejak beralur selari diukir
ke dalam batu kapur purba.

245
00:16:46,800 --> 00:16:49,800
Sepanjang hampir 35 kilometer,

246
00:16:51,040 --> 00:16:53,680
jejak ini bersilang
seperti landasan kereta api.

247
00:16:54,720 --> 00:16:57,560
Arkeologi arus perdana
mengganggap jejak ini

248
00:16:57,640 --> 00:17:00,920
berusia tak lebih daripada 2,600 tahun,

249
00:17:01,760 --> 00:17:03,960
tapi ia tak pernah dikaji sepenuhnya.

250
00:17:05,000 --> 00:17:08,080
Tiada kesan alatan yang jelas

251
00:17:08,160 --> 00:17:11,520
dan bukan juga terbentuk
kerana proses alam semula jadi.

252
00:17:12,400 --> 00:17:14,440
Sudah pastinya buatan manusia.

253
00:17:14,520 --> 00:17:17,440
Namun, fungsi sebenarnya masih kabur.

254
00:17:18,400 --> 00:17:22,400
Laluan ini dianggap sebagai
laluan pengangkutan purba.

255
00:17:22,480 --> 00:17:25,319
Sebab itulah namanya "cart ruts".

256
00:17:27,040 --> 00:17:28,960
Inilah yang menarik minat saya.

257
00:17:29,040 --> 00:17:31,720
Kesan laluan ini bukan hanya di tanah.

258
00:17:33,119 --> 00:17:35,760
Ada yang sampai ke laut.

259
00:17:37,480 --> 00:17:40,280
Ada dua jejak yang terlindung
oleh jalan moden

260
00:17:40,360 --> 00:17:44,320
tapi menghilang di kanan saya,
di sebalik air pelabuhan.

261
00:17:44,400 --> 00:17:46,680
Jelas dibuat sebelum ditenggelamkan laut.

262
00:17:50,320 --> 00:17:54,840
Saya menemui dan mengikuti
alur buatan manusia ini di bawah air,

263
00:17:54,920 --> 00:18:00,440
merakam satu kilometer di luar pesisir
dan pada kedalaman sehingga 25 meter.

264
00:18:03,040 --> 00:18:05,200
Orang yang membuatnya pasti bina

265
00:18:05,280 --> 00:18:08,320
semasa bahagian dasar laut itu
berada di atas air,

266
00:18:08,400 --> 00:18:12,600
lebih daripada 12,000 tahun lalu
semasa Zaman Ais terakhir.

267
00:18:14,200 --> 00:18:17,240
Hal ini membuatkan saya
tertanya-tanya prasejarah Malta lain

268
00:18:17,320 --> 00:18:19,120
yang tersembunyi di sebalik ombak.

269
00:18:19,200 --> 00:18:21,200
Berapa banyak lagi binaan manusia,

270
00:18:21,280 --> 00:18:24,640
mungkin gua megalitik
yang menunggu untuk ditemukan?

271
00:18:28,360 --> 00:18:31,320
Saya percaya kepintaran purba
lebih mendalam

272
00:18:31,400 --> 00:18:33,760
tertanam di kuil-kuil Malta

273
00:18:33,840 --> 00:18:37,360
kerana ia lebih rumit daripada rupanya.

274
00:18:39,680 --> 00:18:42,000
Di sebalik kanopi
melindungi daripada cuaca,

275
00:18:42,080 --> 00:18:47,000
terdapat kuil paling mengagumkan
di Malta iaitu Mnajdra.

276
00:18:51,080 --> 00:18:55,200
Pelindung moden dan futuristik ini
melindunginya daripada cahaya

277
00:18:55,280 --> 00:18:56,680
dan sayang sekali

278
00:18:57,560 --> 00:18:59,280
kerana siapa pun pembina Mnajdra,

279
00:18:59,360 --> 00:19:03,560
mereka memiliki kefahaman maju
dan luar biasa tentang alam semesta,

280
00:19:04,280 --> 00:19:07,120
fakta yang tak dibantah
oleh ahli arkeologi Malta.

281
00:19:08,800 --> 00:19:11,400
Kami tahu mereka memerhati
terbitnya matahari

282
00:19:11,480 --> 00:19:14,160
dan kedudukan bintang tertentu.

283
00:19:14,960 --> 00:19:17,600
Mereka aplikasikan
beberapa pemerhatian itu

284
00:19:17,680 --> 00:19:19,400
dalam seni bina.

285
00:19:24,320 --> 00:19:28,800
Pembina Mnajdra membentuk
cara pintar untuk mengesan bintang.

286
00:19:31,040 --> 00:19:32,600
Ketika ekuinoks bunga dan luruh,

287
00:19:32,680 --> 00:19:35,920
iaitu pada 21 Mac dan 21 September,

288
00:19:36,560 --> 00:19:41,840
sinaran matahari terbit
betul-betul membelah pintu masuk kuil,

289
00:19:41,920 --> 00:19:45,600
memenuhi ceruk yang paling dalam
di kuil dengan cahaya.

290
00:19:59,040 --> 00:20:01,800
Pada ketika ini, bahagian dalam kuil

291
00:20:01,880 --> 00:20:04,760
bercahaya dan secara ajaibnya
muncul berseri.

292
00:20:06,760 --> 00:20:08,200
Bukan setakat itu saja.

293
00:20:08,280 --> 00:20:10,920
Ketika matahari musim panas
dan solstis musim sejuk,

294
00:20:11,000 --> 00:20:13,440
hari terpanjang
dan terpendek dalam setahun,

295
00:20:13,520 --> 00:20:16,520
unjuran cahaya tersendiri yang berbeza

296
00:20:16,600 --> 00:20:19,320
dengan tepat menerangi sisi-sisi megalit,

297
00:20:19,400 --> 00:20:21,400
ke kiri dan kanan pintu.

298
00:20:23,840 --> 00:20:27,680
Fenomena ini tak unik
dalam pembinaan kuno.

299
00:20:27,760 --> 00:20:29,840
Malah, Piramid Besar Cholula…

300
00:20:29,920 --> 00:20:30,760
PIRAMID BESAR CHOHULA

301
00:20:30,840 --> 00:20:34,240
…dan piramid di bawahnya
menghadap matahari terbenam

302
00:20:34,320 --> 00:20:35,800
pada solstis musim panas.

303
00:20:36,600 --> 00:20:40,440
Tapak megalitik lain seluruh dunia
mempunyai penjajaran yang sama.

304
00:20:41,440 --> 00:20:42,640
Seperti Stonehedge

305
00:20:44,040 --> 00:20:45,760
atau Kuil Karnak di Mesir.

306
00:20:45,840 --> 00:20:47,320
KARNAK
MESIR

307
00:20:48,240 --> 00:20:52,040
Di Mnajdra, orang dahulu kala
mencipta struktur yang besar ini

308
00:20:52,120 --> 00:20:55,160
untuk meraikan penyatuan langit dan Bumi.

309
00:20:55,240 --> 00:20:58,400
Malah, Mnajdra dan kuil-kuil lain

310
00:20:58,480 --> 00:21:02,680
mungkin sebahagian daripada projek
astronomi purba yang lebih besar.

311
00:21:02,760 --> 00:21:05,840
Jika terbukti benar,

312
00:21:06,440 --> 00:21:10,200
akan menulis semula garis masa
yang diterima zaman prasejarah Malta.

313
00:21:12,120 --> 00:21:14,560
Penyelidik Belanda
dan pengarang, Lenie Reedijk,

314
00:21:14,640 --> 00:21:17,840
telah meneroka setiap kuil megalitik Malta

315
00:21:17,920 --> 00:21:20,760
dan membuat kajian teliti
tentang penjajaran kuil.

316
00:21:20,840 --> 00:21:22,640
Mengejutkan,

317
00:21:22,720 --> 00:21:27,360
tiada kuil Malta yang lain
sejajar dengan ekuinoks atau solstis.

318
00:21:28,640 --> 00:21:33,200
Namun, tiada sebarang
ciri geografi tertentu di kawasan mereka.

319
00:21:34,040 --> 00:21:37,760
Malah, tiada satu pun daripadanya
menghadap arah yang sama.

320
00:21:39,040 --> 00:21:41,160
Tiada kuil dengan orientasi sama.

321
00:21:41,240 --> 00:21:44,880
- Hal itu sendiri agak luar biasa.
- Memang menarik.

322
00:21:44,960 --> 00:21:46,280
PENULIS SIRIUS:
BINTANG KUIL MALTESE

323
00:21:46,360 --> 00:21:48,560
Anda menjangkakan dalam budaya kuil,

324
00:21:48,640 --> 00:21:51,840
gereja dan masjid contohnya,
ada pilihan tertentu.

325
00:21:53,720 --> 00:21:58,080
Mengapa Mnajdra satu-satunya kuil
berorientasikan solstis?

326
00:21:59,040 --> 00:22:03,280
Adakah kuil Malta yang lain turut dibina
menyasarkan sesuatu di langit?

327
00:22:04,920 --> 00:22:06,320
Jika benar, apa?

328
00:22:09,680 --> 00:22:11,960
Anda perlu mencari asasnya.

329
00:22:12,720 --> 00:22:17,120
Anda perlu tahu
serba sedikit arkeoastronomi.

330
00:22:18,040 --> 00:22:20,560
Maksudnya astronomi orang dahulu kala.

331
00:22:20,640 --> 00:22:26,240
Ada pergerakan yang menarik
dan kurang diketahui di langit

332
00:22:26,320 --> 00:22:29,640
dengan nama liukan.

333
00:22:34,080 --> 00:22:38,880
Bertentangan dengan tanggapan kita,
Bumi bukanlah sfera yang sempurna.

334
00:22:38,960 --> 00:22:41,480
Bentuknya membonjol sedikit
di khatulistiwa.

335
00:22:42,040 --> 00:22:43,280
Hasilnya?

336
00:22:43,360 --> 00:22:46,400
Oleh kerana tarikan graviti
matahari dan bulan,

337
00:22:46,480 --> 00:22:50,680
Bumi bergoyang sedikit
semasa berputar pada paksinya.

338
00:22:50,760 --> 00:22:54,720
Liukan ini mengubah pandangan
ke langit malam kita bertahun-tahun,

339
00:22:54,800 --> 00:22:59,800
membuat buruj jauh kelihatan
mengubah kedudukan secara sistematik.

340
00:22:59,880 --> 00:23:04,080
Seluruh langit
membuat pergerakan kecil ini.

341
00:23:04,160 --> 00:23:07,960
Hanya perbezaan satu darjah

342
00:23:08,040 --> 00:23:14,760
pada kedudukan terbit atau terbenam
mana-mana bintang dalam 72 tahun.

343
00:23:15,840 --> 00:23:20,320
Jika anda membina kuil ini
untuk menunjuk pada satu bintang khusus,

344
00:23:20,400 --> 00:23:21,760
setelah berabad lamanya,

345
00:23:21,840 --> 00:23:26,160
penjajaran kuil akan berubah,
seperti yang dilihat di Malta.

346
00:23:29,440 --> 00:23:30,760
Namun, ada satu masalah.

347
00:23:30,840 --> 00:23:32,360
Garis masa rasmi…

348
00:23:32,440 --> 00:23:33,280
3,600 SM

349
00:23:33,360 --> 00:23:37,280
…mengatakan semua kuil Malta
dibina sekitar 5,600

350
00:23:37,360 --> 00:23:39,480
hingga 4,500 tahun yang lalu.

351
00:23:39,560 --> 00:23:40,400
2,500 SM

352
00:23:40,480 --> 00:23:42,720
Melihat kedudukan bintang paling terang

353
00:23:42,800 --> 00:23:45,480
yang kelihatan di langit ketika itu,

354
00:23:45,560 --> 00:23:47,800
tiada kemungkinan sama sekali.

355
00:23:48,560 --> 00:23:51,080
Ada rasa tak senang

356
00:23:51,160 --> 00:23:56,440
untuk mempertimbangkan apa-apa
di luar teori konvensional.

357
00:23:56,520 --> 00:23:58,240
Kembali ke zaman sebelum kuil

358
00:23:58,320 --> 00:24:00,640
- dikatakan telah dibina.
- Betul.

359
00:24:03,440 --> 00:24:05,200
Melalui perisian canggih

360
00:24:05,280 --> 00:24:08,480
yang mengesan pergerakan bintang
selama ribuan tahun,

361
00:24:09,440 --> 00:24:12,880
Lenie berjaya memutar semula
langit malam bagaikan jam,

362
00:24:14,040 --> 00:24:18,120
mencari sebutir bintang tunggal
yang kelihatan dan selari dengan kuil.

363
00:24:19,720 --> 00:24:23,360
Bukan pada rangka masa
kuil itu dikatakan dibina,

364
00:24:24,080 --> 00:24:26,320
tapi pada sebarang titik masa lalu.

365
00:24:27,640 --> 00:24:32,920
Saya terus memeriksa
dan tiba-tiba, ia muncul.

366
00:24:34,000 --> 00:24:36,920
Kuil tersebut berorientasikan
kepada sebutir bintang.

367
00:24:38,640 --> 00:24:43,360
Bintang Sirius yang sering
dipanggil sebagai Dog Star.

368
00:24:45,600 --> 00:24:49,520
Bintang ini melepasi
laluan masa pada satu ketika.

369
00:24:49,600 --> 00:24:53,200
Pada semua kuil, setiap satu daripadanya.

370
00:24:57,800 --> 00:25:00,760
Sirius sememangnya
bintang yang luar biasa.

371
00:25:00,840 --> 00:25:03,080
Sirius bintang paling terang di langit.

372
00:25:03,160 --> 00:25:07,000
Paling terang setakat ini.
Dua kali ganda lebih terang.

373
00:25:09,080 --> 00:25:10,800
Teori Lenie boleh menjelaskan

374
00:25:10,880 --> 00:25:14,240
sebab pengkaji langit awal
membina begitu banyak kuil.

375
00:25:15,480 --> 00:25:18,320
Ketika kedudukan Sirius
berubah mengikut masa,

376
00:25:18,400 --> 00:25:21,040
ia tak kelihatan daripada setiap kuil,

377
00:25:21,120 --> 00:25:26,040
membuatkan jurubina membina kuil baharu
dengan orientasi sedikit berbeza.

378
00:25:28,000 --> 00:25:33,080
Disebabkan liukan, Sirius tak lagi dilihat
di Malta selama ribuan tahun,

379
00:25:33,160 --> 00:25:36,880
sehinggalah pergerakan Bumi
membuatkannya dilihat semula

380
00:25:36,960 --> 00:25:39,000
sekitar 11,000 tahun lalu.

381
00:25:39,680 --> 00:25:42,840
Kuil yang sejajar
dengan kemunculan hebat itu

382
00:25:42,920 --> 00:25:46,560
setelah sekian lama ialah kuil ringkas
dinamakan Hagar Qim North.

383
00:25:46,640 --> 00:25:47,640
HAGAR QIM UTARA

384
00:25:47,720 --> 00:25:50,680
Kuil ini juga antara yang paling kecil.

385
00:25:50,760 --> 00:25:52,200
Dibina dengan kecil

386
00:25:52,280 --> 00:25:54,760
- dan setelah abad berlalu…
- Ya.

387
00:25:54,840 --> 00:25:58,080
…akhirnya menjadi kuil
yang terbesar antara semua.

388
00:25:58,160 --> 00:25:59,400
Boleh dikatakan katederal

389
00:26:00,600 --> 00:26:02,120
ialah Ġgantija.

390
00:26:04,240 --> 00:26:05,680
Jika Lenie betul,

391
00:26:06,360 --> 00:26:10,320
maknanya projek megalitik Mata
bermula pada ribuan tahun lalu

392
00:26:10,400 --> 00:26:13,120
sebelum petani Zaman Batu
dari Sicily tiba…

393
00:26:13,200 --> 00:26:14,040
5,900 SM

394
00:26:15,840 --> 00:26:17,880
9,000 SEBELUM MASIHI

395
00:26:17,960 --> 00:26:22,280
…dan ia merupakan hasil budaya
dengan ilmu maju astronomi

396
00:26:23,800 --> 00:26:26,160
serta kemahiran seni bina lanjutan.

397
00:26:31,680 --> 00:26:34,520
Sebab mengapa Sirius dihormati begini…

398
00:26:37,080 --> 00:26:38,400
mungkin hanya kerana

399
00:26:38,480 --> 00:26:41,560
Sirius bintang paling terang
di langit waktu itu.

400
00:26:42,800 --> 00:26:44,800
Namun, mungkin ada lebih lagi.

401
00:26:46,320 --> 00:26:49,240
Bintang Sirius turut memainkan
peranan besar

402
00:26:49,320 --> 00:26:52,120
dalam legenda
satu lagi budaya kuno yang hebat,

403
00:26:52,760 --> 00:26:54,200
Mesir purba

404
00:26:54,280 --> 00:26:58,920
yang dikaitkan dengan bah tahunan
di Sungai Nil dan tahun baharu

405
00:26:59,880 --> 00:27:02,880
juga sebagai simbol
dewi hebat mereka, Isis.

406
00:27:05,120 --> 00:27:07,080
Bukan itu saja hubung kait menarik

407
00:27:07,160 --> 00:27:09,120
antara zaman purba Mesir dan Malta.

408
00:27:10,920 --> 00:27:15,880
Bot pancing Malta dihias
dengan simbol tradisi…

409
00:27:18,080 --> 00:27:20,000
yang dipinjam daripada mitos Mesir…

410
00:27:22,720 --> 00:27:24,120
Mata Horus.

411
00:27:26,160 --> 00:27:30,480
Nelayan percaya ia memberi mereka
kesihatan yang baik, kemakmuran

412
00:27:30,560 --> 00:27:32,400
dan lebih-lebih lagi, perlindungan.

413
00:27:34,240 --> 00:27:36,480
Simbol yang sama

414
00:27:36,560 --> 00:27:39,320
memainkan peranan
yang serupa di Mesir purba.

415
00:27:41,040 --> 00:27:46,560
Menarik sekali, tradisi ini menghubungkan
Malta dengan mitos terkenal di Mesir,

416
00:27:47,360 --> 00:27:50,240
kisah ibu bapa kepada Dewa Horus…

417
00:27:50,320 --> 00:27:52,160
Osiris dan Isis.

418
00:27:56,040 --> 00:28:00,320
Pada zaman dahulu,
Dewa Osiris yang bijaksana turun ke Mesir

419
00:28:00,400 --> 00:28:03,200
untuk memerintah bersama saudaranya Isis,

420
00:28:03,280 --> 00:28:06,280
tapi rakyat tak bertamadun
dan mengingkari undang-undang.

421
00:28:07,560 --> 00:28:09,680
Maka Osiris membawakan budaya,

422
00:28:09,760 --> 00:28:13,200
mewujudkan kedaulatan undang-undang
dan ajar mereka bertani.

423
00:28:14,920 --> 00:28:18,920
Dia tinggalkan Isis untuk memerintah Mesir
semasa mengembara di Bumi,

424
00:28:19,000 --> 00:28:22,000
mengajar orang negara lain
kemahiran yang sama.

425
00:28:25,160 --> 00:28:28,080
Mitos tentang wira yang mengembara
dan bertamadun ini

426
00:28:28,160 --> 00:28:30,560
dapat saya fahami semasa turut mengembara.

427
00:28:31,760 --> 00:28:36,480
Kisah Osiris serupa
dengan kisah Quetzalcoatl di Mexico,

428
00:28:36,560 --> 00:28:39,080
wira tamadun berbeza lain
daripada kisah purba.

429
00:28:40,360 --> 00:28:44,440
Guru yang bijaksana tiba
selepas bencana yang besar,

430
00:28:44,520 --> 00:28:46,680
berkongsi anugerah tamadun,

431
00:28:46,760 --> 00:28:49,840
mengajar manusia membina menggunakan batu,

432
00:28:50,640 --> 00:28:54,080
membawakan agrikultur dan ilmu bintang.

433
00:28:56,040 --> 00:29:01,920
Adakah mungkin mitos begitu serupa
dalam banyak budaya berbeza

434
00:29:02,000 --> 00:29:05,360
dapat dijejak pada satu sumber tunggal?

435
00:29:07,320 --> 00:29:10,960
Jika orang berjubah
dan berjanggut ini dari timur,

436
00:29:11,040 --> 00:29:13,440
menuju Amerika, Mediterranean,

437
00:29:13,520 --> 00:29:15,760
berasal dari budaya purba yang sama,

438
00:29:16,560 --> 00:29:19,640
bermakna semasa nenek moyang
pemburu-pengumpul lalu

439
00:29:19,720 --> 00:29:21,520
sedang terselamat dari Zaman Ais,

440
00:29:22,240 --> 00:29:24,760
ada seseorang mengelilingi dunia

441
00:29:26,560 --> 00:29:29,240
sambil menyebarkan kemahiran yang maju.

442
00:29:30,520 --> 00:29:33,680
Saya percaya ada buktinya di pulau lain,

443
00:29:34,320 --> 00:29:38,640
seperti Malta yang hampir tenggelam
pada penghujung Zaman Ais terakhir,

444
00:29:39,480 --> 00:29:43,200
jauh di lautan nan biru di Carribean.

445
00:29:45,960 --> 00:29:51,480
Jika tamadun yang maju itu
ditelan laut 11,600 tahun dahulu,

446
00:29:51,560 --> 00:29:56,520
maka mungkin bukti kewujudannya
masih boleh ditemui di bawah air.

447
00:29:57,600 --> 00:29:59,680
Mari bincangkan tentang Atlantis.

448
00:30:26,640 --> 00:30:31,640
Terjemahan sari kata oleh NH Azizan