1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
BİR NETFLIX DİZİSİ

2
00:00:14,880 --> 00:00:17,640
Biz bellek kaybı yaşayan bir tür müyüz?

3
00:00:18,960 --> 00:00:22,480
Hikâyemizin önemli bir kısmını
unutmuş olabilir miyiz?

4
00:00:24,520 --> 00:00:25,600
Ben Graham Hancock

5
00:00:25,680 --> 00:00:29,360
ve bunu araştırdığım için
pek çok arkeolog benden nefret ediyor.

6
00:00:31,280 --> 00:00:34,640
Buzul Çağı'na ait gelişmiş bir uygarlığın
unutulmuş olması

7
00:00:34,720 --> 00:00:38,640
ana akım arkeoloji çevresini
oldukça korkutmaktadır

8
00:00:38,720 --> 00:00:42,840
çünkü tüm disiplini alaşağı etmektedir.

9
00:00:43,520 --> 00:00:45,560
Temelini sarsmaktadır.

10
00:00:45,640 --> 00:00:47,120
Ben bunu umursamıyorum.

11
00:00:49,000 --> 00:00:52,400
Bazı insanlar yarattıkları etkiyle…

12
00:00:52,480 --> 00:00:53,320
JOE ROGAN
YAYINCI

13
00:00:53,400 --> 00:00:55,760
…bakış açınızı değiştirebilir.

14
00:00:55,840 --> 00:00:58,560
Graham Hancock,

15
00:00:58,640 --> 00:01:01,480
tüm hakaretlere ve çalışmalarının…

16
00:01:01,560 --> 00:01:02,440
SAÇMA TEORİLER

17
00:01:02,520 --> 00:01:04,560
…hor görülmesine rağmen…

18
00:01:04,640 --> 00:01:05,880
ZIRVA

19
00:01:05,960 --> 00:01:07,640
…amacından asla şaşmadı.

20
00:01:08,600 --> 00:01:11,280
Benim isteğim, tarih öncesine dair

21
00:01:11,960 --> 00:01:16,280
belirsizlikleri ortadan kaldırmak için
geçmişin öğretilerini edinmek.

22
00:01:16,360 --> 00:01:18,600
Belirsizliğin nedeni, belge olmaması.

23
00:01:18,680 --> 00:01:22,320
Bölük pörçük izlerden
geçmişin net bir resmini çizmeliyiz.

24
00:01:26,760 --> 00:01:30,800
Halk hikâyeleri, efsaneler, mitler.

25
00:01:32,240 --> 00:01:35,080
Bunların hepsi benim için
önemli birer kanıt.

26
00:01:36,960 --> 00:01:41,440
Tarih öncesinin en gizemli
ve aydınlatıcı mitolojilerinden biri,

27
00:01:41,520 --> 00:01:45,320
Meksika'nın antik kültürlerinden
bize ulaşıyor.

28
00:01:56,840 --> 00:02:02,040
KARGAŞA ZAMANI GELEN KAHRAMAN

29
00:02:06,280 --> 00:02:08,480
Kayıp bir uygarlık bulma amacıyla,

30
00:02:09,640 --> 00:02:14,360
bereketli vadiler
ve kaynayan volkanlar diyarına geldim.

31
00:02:15,960 --> 00:02:17,480
PASİFİK OKYANUSU - MEKSİKA
MEKSİKA KÖRFEZİ

32
00:02:17,560 --> 00:02:19,520
Meksiko'nun doğusunda Puebla bölgesi.

33
00:02:20,600 --> 00:02:21,440
MEKSİKO

34
00:02:21,520 --> 00:02:26,320
Bu ülkenin en eski yerleşime sahip şehri
Cholula'daki bir alan.

35
00:02:30,600 --> 00:02:34,560
Günümüzde 100.000 nüfuslu
modern bir metropol olan bu yer,

36
00:02:35,840 --> 00:02:38,880
merkezinde antik bir sır saklıyor.

37
00:02:42,920 --> 00:02:45,280
Tarihi kazananlar yazar.

38
00:02:46,320 --> 00:02:48,640
Bu söz özellikle de Meksika'da doğru.

39
00:02:49,680 --> 00:02:53,840
İspanyol fatihler,
1519'da Cholula'ya vardıklarında

40
00:02:53,920 --> 00:02:56,240
orada yaşayanları katlettiler.

41
00:02:58,040 --> 00:03:00,560
Böylece hem onların kültürüne

42
00:03:00,640 --> 00:03:02,720
hem de onların öncesinde gelen

43
00:03:02,800 --> 00:03:05,880
antik kültürlere dair
tüm izleri yok ettiler.

44
00:03:07,760 --> 00:03:09,720
Ama istilacılar her şeyi yok edemedi.

45
00:03:11,160 --> 00:03:15,520
Fatihler ilk başta
burayı sadece bir tepe sanarak

46
00:03:15,600 --> 00:03:17,640
üzerine kilise inşa ettiler.

47
00:03:18,560 --> 00:03:22,800
Ama bu tepe, sanıldığı üzere
doğal bir oluşum değil.

48
00:03:23,600 --> 00:03:29,160
Hatta dünyada inşa edilmiş en büyük abide.

49
00:03:31,400 --> 00:03:34,040
Ama muhtemelen hiç duymamışsınızdır bile.

50
00:03:35,600 --> 00:03:37,880
İşte bu Büyük Cholula Piramidi.

51
00:03:37,960 --> 00:03:40,720
BÜYÜK
CHOLULA PİRAMİDİ

52
00:03:41,520 --> 00:03:44,080
Yüzyıllar boyu süren
ihmal ve yağmalamadan sonra

53
00:03:44,160 --> 00:03:45,760
bir zamanlar burada duran

54
00:03:45,840 --> 00:03:49,080
yapının büyüklüğünü anlamak imkânsız.

55
00:03:49,800 --> 00:03:53,360
Ama en iyi döneminde
nasıl gözüktüğüne dair bir fikrimiz var.

56
00:03:57,640 --> 00:04:00,640
Büyük Cholula Piramidi'nin

57
00:04:00,720 --> 00:04:05,600
en az 213 fite, yani 65 metreye
ulaştığı tahmin ediliyor.

58
00:04:06,720 --> 00:04:09,440
Buluntulara göre, ilk başta

59
00:04:09,520 --> 00:04:12,960
Meksika'nın yağmur
ve tufan tanrısına adanmıştı,

60
00:04:13,040 --> 00:04:15,560
Azteklerin Tlaloc adıyla bildiği tanrıya.

61
00:04:17,240 --> 00:04:20,240
Çamur ve samandan
kerpiç tuğlalarla inşa edilmişti

62
00:04:20,320 --> 00:04:23,560
ve Mısır'daki Büyük Gize Piramidi kadar
uzun değildi

63
00:04:23,640 --> 00:04:27,640
ama kapladığı alan
neredeyse üç katı daha büyüktü.

64
00:04:27,720 --> 00:04:31,080
Temeli 400'e 400 metreydi,

65
00:04:31,800 --> 00:04:34,080
yani yaklaşık 30 stadyum kadardı.

66
00:04:35,280 --> 00:04:37,320
Bu nedenle

67
00:04:37,400 --> 00:04:41,880
herhangi bir uygarlık tarafından
inşa edilmiş en büyük abideydi.

68
00:04:48,040 --> 00:04:50,480
Arkeologlar kısa süre içinde

69
00:04:50,560 --> 00:04:54,680
piramit üzerindeki çalışmanın
sekiz yüzyıl önce, M.S. 1200 civarında

70
00:04:54,760 --> 00:04:56,680
tamamlandığını belirlediler.

71
00:04:58,000 --> 00:05:01,840
Ama yapıda tüneller açmaya başladıklarında

72
00:05:01,920 --> 00:05:05,400
içinde buldukları şey onları çok şaşırttı.

73
00:05:10,520 --> 00:05:12,400
Dünya'nın en büyük piramidine

74
00:05:12,480 --> 00:05:14,880
inerek ulaşmak çok gerçeküstü bir his.

75
00:05:16,680 --> 00:05:18,880
Mitolojik sahneleri

76
00:05:19,720 --> 00:05:23,440
ve yaratıkları tasvir eden
güzel duvar resimleri,

77
00:05:25,680 --> 00:05:29,280
yapının çok sayıdaki katmanının
büyüleyici görünümü eşliğinde.

78
00:05:32,480 --> 00:05:35,960
Bu alanın en büyük gizemine dair
ipucu barındırıyorlar mı?

79
00:05:39,720 --> 00:05:42,000
Tarih öncesinden

80
00:05:42,080 --> 00:05:46,320
antik ve gelişmiş bir uygarlığın
dünyaya bıraktığı mirasın bir parçası mı?

81
00:05:51,680 --> 00:05:55,720
Büyük Cholula Piramidi konusunda
önde gelen uzmanlardan biri olan

82
00:05:56,640 --> 00:06:01,000
Calgary Üniversitesi antropoloğu
ve arkeoloğu Geoff McCafferty yanımda.

83
00:06:03,000 --> 00:06:06,560
Antik dünyada inşa edilmiş
en büyük abidenin

84
00:06:06,640 --> 00:06:08,400
tam merkezindeyiz.

85
00:06:08,480 --> 00:06:09,600
DR. GEOFFREY MCCAFFERTY
CALGARY ÜNİVERSİTESİ

86
00:06:09,680 --> 00:06:12,760
İnsan kendini
kiliseye girmiş gibi hissediyor.

87
00:06:12,840 --> 00:06:17,280
Öyle bir gücün yarattığı atmosfer
net bir şekilde var.

88
00:06:19,000 --> 00:06:22,480
Bu tünelleri Meksikalı arkeologlar kazdı.

89
00:06:23,120 --> 00:06:25,080
Toplamda sekiz kilometrelik.

90
00:06:25,160 --> 00:06:27,720
-İnanılmaz. Sekiz kilometre mi?
-Evet.

91
00:06:31,280 --> 00:06:32,800
Bu tünelleri kullanarak

92
00:06:32,880 --> 00:06:35,560
arkeologlar hayret verici bir keşif yaptı.

93
00:06:39,480 --> 00:06:42,120
Cholula Piramidi, altında saklı kalmış

94
00:06:42,200 --> 00:06:46,760
bir dizi antik piramidin
sadece en sonuncusuydu.

95
00:06:51,920 --> 00:06:54,720
İçinde M.S. 800'lere dayanan

96
00:06:54,800 --> 00:06:57,320
çok daha eski bir piramit vardı

97
00:06:59,800 --> 00:07:02,720
ve onun altında da

98
00:07:03,600 --> 00:07:07,040
en az 200 ila 500 yıl öncesine dayanan
bir başka piramit.

99
00:07:09,760 --> 00:07:13,160
Matruşka bebeklerini tek tek çıkarır gibi,

100
00:07:13,240 --> 00:07:17,200
burada ilk yapıldığı düşünülen
en eski piramide ulaştık.

101
00:07:18,120 --> 00:07:24,840
120 metrekarelik bir alan üstünde
17 metre veya 56 fit yüksekliğindeydi.

102
00:07:31,320 --> 00:07:34,120
Buradaki inşaat ilk ne zaman başlamış?

103
00:07:34,760 --> 00:07:38,480
Tören alanının inşasına dair ilk buluntu,

104
00:07:38,560 --> 00:07:40,440
M.Ö. 500'lere dayanıyor.

105
00:07:43,400 --> 00:07:45,040
Zaten büyük bir piramitmiş.

106
00:07:45,560 --> 00:07:49,040
Zamanla genişlemiş,

107
00:07:49,120 --> 00:07:51,400
üst üste daha büyük yapılar binmiş.

108
00:07:53,080 --> 00:07:58,520
Dolayısıyla piramit inşası projesinin
1700 yıl veya daha uzun sürede,

109
00:07:58,600 --> 00:08:03,480
birkaç nesil tarafından yapıldığını

110
00:08:05,120 --> 00:08:07,640
arkeologlar da kabul ediyor.

111
00:08:10,200 --> 00:08:11,480
Ama araştırmacılar,

112
00:08:11,560 --> 00:08:15,640
mimarları veya niye buraya piramit yapmayı
tercih ettikleri ile ilgili

113
00:08:16,320 --> 00:08:18,760
çok az şey biliyor.

114
00:08:21,440 --> 00:08:23,840
Benim de merak ettiğim gizemler bunlar.

115
00:08:25,240 --> 00:08:27,480
Antik Meksika'nın arkeolojik

116
00:08:27,560 --> 00:08:31,920
ve tarihî hikâyesinde
eksik kalmış bir kısım olabilir mi?

117
00:08:32,000 --> 00:08:34,280
Abartıyormuşum gibi düşünmeyin

118
00:08:34,360 --> 00:08:36,480
ama Cholula'yı daha iyi anlarsak

119
00:08:36,560 --> 00:08:40,240
Mezoamerikan tarihi ile ilgili algımız da
tamamen değişir.

120
00:08:41,880 --> 00:08:43,080
Eksik bir sayfa gibi.

121
00:08:43,159 --> 00:08:45,200
Meksika tarihindeki eksik sayfa.

122
00:08:47,640 --> 00:08:51,600
Sence burada ilk piramit yapılmadan önce
bir şey var mıydı?

123
00:08:51,680 --> 00:08:54,600
Piramit, önemli bir su kaynağına
inşa edilmiş.

124
00:08:54,680 --> 00:08:55,520
Evet.

125
00:08:55,600 --> 00:08:58,640
Kaynak, yer altı dünyasına geçişi
temsil ediyor.

126
00:08:58,720 --> 00:09:01,880
Dolayısıyla onlar için
önemli bir kutsal yer olduğu,

127
00:09:01,960 --> 00:09:04,160
ayin amacıyla kullanıldığı açık.

128
00:09:05,160 --> 00:09:06,920
O alanın üzerine

129
00:09:07,000 --> 00:09:09,800
piramit yapmayı tercih etmeleri
tesadüf değil.

130
00:09:11,240 --> 00:09:14,120
Tam aksine, ilk mimarların

131
00:09:14,200 --> 00:09:18,240
gerekçelerini anlamak için
önemli bir ipucu niteliğinde

132
00:09:18,320 --> 00:09:21,200
çünkü dünya çapında da buna rastladık.

133
00:09:21,280 --> 00:09:22,680
GUNUNG PADANG
ENDONEZYA

134
00:09:22,760 --> 00:09:24,360
Endonezya'daki

135
00:09:24,440 --> 00:09:28,960
Gunung Padang'da da
benzer bir taraçalı piramide rastladık,

136
00:09:29,040 --> 00:09:31,480
onun merkezinde de kutsal bir kaynak var.

137
00:09:33,680 --> 00:09:38,280
Buna yalnızca Meksika
veya Endonezya'da rastlanmadı.

138
00:09:39,080 --> 00:09:41,600
Büyük Gize Piramidi'nin altında da

139
00:09:41,680 --> 00:09:43,240
bir yer altı odası var.

140
00:09:43,320 --> 00:09:44,160
BÜYÜK GİZE PİRAMİDİ
MISIR

141
00:09:44,240 --> 00:09:48,400
Bunun Gize platosundaki
ilk kutsal yer olduğunu düşünüyorum.

142
00:09:48,480 --> 00:09:51,520
Sonrasında gelen piramitler
bunun onuruna yapılmış.

143
00:09:52,360 --> 00:09:56,080
Teotihuacán'daki Güneş Piramidi,
doğal bir mağaranın üzerinde.

144
00:09:56,160 --> 00:09:57,160
TEOTIHUACÁN
MEKSİKA

145
00:09:57,240 --> 00:09:58,400
Mağarayı şekillendirip

146
00:09:58,480 --> 00:10:00,680
üzerine bir piramit yapmışlar.

147
00:10:00,760 --> 00:10:03,000
Ama öncelikle bu kutsal yer önemliymiş,

148
00:10:03,080 --> 00:10:05,600
piramitler bunu pekiştirmiş.

149
00:10:07,120 --> 00:10:08,960
Öyle bir yerle başlarsınız ki

150
00:10:09,040 --> 00:10:12,400
o ya da bu nedenle kutsal gözüyle bakılır,

151
00:10:12,480 --> 00:10:15,440
insanların hissedebildiği
özel bir çekim gücü vardır.

152
00:10:15,520 --> 00:10:18,280
Bu da orayı önemli
ve değerli hâle getirir.

153
00:10:24,360 --> 00:10:27,840
Büyük Cholula Piramidi'nin
dünyadaki diğer piramitlerle

154
00:10:27,920 --> 00:10:30,000
önemli bir ortak noktası daha var.

155
00:10:32,760 --> 00:10:34,560
Saklı odaların izleri.

156
00:10:38,320 --> 00:10:41,080
İspanya, Meksika'yı fethettikten
kısa süre sonra

157
00:10:41,160 --> 00:10:45,320
güvenilir bir tanık olan
Peder Bernardino de Sahagún,

158
00:10:45,400 --> 00:10:51,120
Büyük Cholula Piramidi'nin içinde
madenler ve mağaralar olduğunu söyledi.

159
00:10:54,080 --> 00:10:58,280
Günümüzde de modern araştırmacılar
bu gözlemi doğruladı.

160
00:10:59,560 --> 00:11:03,560
Eski arkeologlardan biri, piramidin içinde

161
00:11:04,520 --> 00:11:05,600
açık bir oda buldu.

162
00:11:06,200 --> 00:11:08,000
Oraya açılan tüneller vardı.

163
00:11:08,080 --> 00:11:09,200
Bu hiç yayımlanmadı.

164
00:11:09,280 --> 00:11:11,880
Son durumu bilmiyorum.

165
00:11:11,960 --> 00:11:15,000
-Ama bu çok merak uyandıran bir ipucu.
-Öyle mi?

166
00:11:15,080 --> 00:11:19,080
O oda hiç kazıldı mı?
Oraya tekrar gidildi mi?

167
00:11:19,880 --> 00:11:20,880
Sanırım gidilmedi.

168
00:11:23,160 --> 00:11:25,920
Bu iç odaya niye tekrar gidilmedi?

169
00:11:27,520 --> 00:11:28,840
İlk mimarlarının

170
00:11:28,920 --> 00:11:31,880
amaçlarına dair
ne gibi sırlar saklıyordur?

171
00:11:33,720 --> 00:11:37,160
Ne olursa olsun,
Büyük Cholula Piramidi'nin

172
00:11:37,240 --> 00:11:40,120
içinde gizli bir oda var,

173
00:11:40,200 --> 00:11:41,960
tıpkı Gunung Padang ve Gize gibi.

174
00:11:42,040 --> 00:11:42,960
GUNUNG PADANG
ENDONEZYA

175
00:11:43,040 --> 00:11:44,800
BÜYÜK GİZE PİRAMİDİ
MISIR

176
00:11:44,880 --> 00:11:48,160
İşte bu yapıların
bir başka önemli ortak özelliği.

177
00:11:49,720 --> 00:11:50,840
Dahası da var.

178
00:11:52,200 --> 00:11:54,600
Bu yapı yaz gün dönümündeki

179
00:11:54,680 --> 00:11:57,000
Güneş batımına göre inşa edilmiş.

180
00:11:57,080 --> 00:11:59,760
-Bu artık iyice netleşti.
-Doğru.

181
00:12:00,360 --> 00:12:05,160
Güneş batıdaki
iki volkanın arasında batıyor.

182
00:12:05,760 --> 00:12:08,800
Dolayısıyla yönü,
gün dönümüne göre ayarlanmış.

183
00:12:10,640 --> 00:12:17,360
Yerli Mezoamerikanlar astronomik döngüleri
oldukça iyi biliyorlardı.

184
00:12:18,480 --> 00:12:23,080
Büyük Gize Piramidi'ni tam olarak
astronomik kuzeye göre ayarlayan

185
00:12:23,160 --> 00:12:26,680
Antik Mısırlılar da çok iyi biliyordu.

186
00:12:29,080 --> 00:12:31,000
Bu antik piramitlerin mimarlarının

187
00:12:31,080 --> 00:12:34,000
birbirleriyle hiç irtibata
geçmemelerine rağmen

188
00:12:34,080 --> 00:12:37,440
piramitlerin bu kadar benzer olması
tam bir gizem.

189
00:12:39,960 --> 00:12:41,960
Bu sadece bir tesadüf mü?

190
00:12:43,000 --> 00:12:44,520
Hiç sanmıyorum.

191
00:12:45,120 --> 00:12:47,120
Arkeoloji çevrelerine göre,

192
00:12:47,640 --> 00:12:50,440
yüksek bir yapı en kolay bu şekilde

193
00:12:50,520 --> 00:12:52,760
inşa edildiği için piramitler böyleydi.

194
00:12:52,840 --> 00:12:53,680
UR ZİGGURATI
IRAK

195
00:12:53,760 --> 00:12:54,760
EL TAJIN
MEKSİKA

196
00:12:54,840 --> 00:12:58,120
Esas sorun, bu yapıların
evrensel olarak çok spesifik

197
00:12:58,200 --> 00:13:00,640
manevi fikirlerle ilişkilendirilmesidir.

198
00:13:02,000 --> 00:13:04,200
Ölümden sonra bize ne olur?

199
00:13:04,280 --> 00:13:07,080
Piramit yapıları
hep bu fikir ile ilişkili,

200
00:13:07,160 --> 00:13:09,600
ister Meksika'da yapılmış olsunlar,

201
00:13:09,680 --> 00:13:11,400
ister Antik Mısır'da,

202
00:13:11,480 --> 00:13:14,840
ister Kamboçya'da veya ister Hindistan'da.

203
00:13:16,920 --> 00:13:20,640
Bu da dünya çapındaki farklı uygarlıkların
birbirlerinden bağımsız

204
00:13:21,280 --> 00:13:23,520
piramitleri icat ettiklerine dair…

205
00:13:23,600 --> 00:13:24,680
MEROE PİRAMİTLERİ
SUDAN

206
00:13:24,760 --> 00:13:26,160
…kalıplaşmış fikri yıkıyor.

207
00:13:26,240 --> 00:13:27,080
CHICHEN ITZA
MEKSİKA

208
00:13:27,160 --> 00:13:28,520
EL TAJIN
MEKSİKA

209
00:13:28,600 --> 00:13:30,640
Bu da işin aslının

210
00:13:30,720 --> 00:13:33,720
daha farklı olduğunu
düşünmeme sebep oluyor.

211
00:13:36,440 --> 00:13:40,320
Belki de sıra dışı bir planın keşfine
tanık oluyorduk.

212
00:13:42,400 --> 00:13:45,600
Sonrasında gelişen
pek çok uygarlığın tohumunu atmış,

213
00:13:45,680 --> 00:13:48,720
bunlara ilham kaynağı olmuş
ve tarihten silinmiş

214
00:13:48,800 --> 00:13:50,960
küresel bir uygarlığın ortak mirasına.

215
00:13:55,800 --> 00:13:58,520
Bu olasılıktan dolayı,

216
00:13:58,600 --> 00:14:01,320
Cholula'daki piramit yapımı projesinin

217
00:14:01,920 --> 00:14:06,600
arkeologların düşündüğünden
daha eski kökenleri olduğunu düşündüm.

218
00:14:08,880 --> 00:14:10,640
Peki ya yapının yaşı?

219
00:14:10,720 --> 00:14:12,800
İlk fazlardan karbon tarihleri var mı?

220
00:14:12,880 --> 00:14:18,840
Hayır. Meksika'daki havzalardakilere
benzer seramikler bulduk.

221
00:14:18,920 --> 00:14:21,280
Yaklaşık olarak M.Ö. 1000 yılından.

222
00:14:21,360 --> 00:14:23,960
O zaman tüm bu hikâyenin
doğruluğu kesin mi?

223
00:14:24,040 --> 00:14:26,360
Hayır. Bunu demem imkânsız.

224
00:14:27,080 --> 00:14:29,520
Meksika'nın tarih öncesi
ciddi araştırılmalı.

225
00:14:29,600 --> 00:14:31,640
-Çok çalışma yapılmalı.
-Evet.

226
00:14:35,520 --> 00:14:37,960
Büyük Cholula Piramidi'nin alanındaki

227
00:14:38,040 --> 00:14:40,000
ilk abide yapısının

228
00:14:40,080 --> 00:14:42,480
yaklaşık 2300 yıl öncesine dayandığı

229
00:14:42,560 --> 00:14:46,880
çok açık ama Meksika'da
daha eski piramitler var.

230
00:14:46,960 --> 00:14:49,240
LA VENTA PİRAMİDİ

231
00:14:49,320 --> 00:14:50,360
CUICUILCO PİRAMİDİ

232
00:14:50,440 --> 00:14:54,320
Benim ilgimi çeken şey,
hepsinin temelini oluşturan fikirler.

233
00:14:56,320 --> 00:15:00,640
1519 yılında
İspanyol fatihler buraya geldiğinde

234
00:15:00,720 --> 00:15:04,120
Büyük Cholula Piramidi
harabeye dönmüştü.

235
00:15:05,920 --> 00:15:09,320
Ama buranın sıradan bir tepe
olmadığını fark ettiklerinde

236
00:15:09,400 --> 00:15:11,520
kimin inşa ettiğini sordular

237
00:15:11,600 --> 00:15:14,920
ve buranın yerlileri onlara
harika bir efsane anlattılar.

238
00:15:16,320 --> 00:15:17,760
Bu mite göre,

239
00:15:17,840 --> 00:15:20,960
Büyük Cholula Piramidi'ni
bir dev ırkı inşa etmişti.

240
00:15:24,720 --> 00:15:28,320
Bir zamanlar
antik Meksika'da devler yaşardı

241
00:15:29,160 --> 00:15:35,520
ama yağmur tanrısı Tlaloc öfkelenip
onları yok etmek için tufan gönderdi.

242
00:15:36,640 --> 00:15:39,000
Bu felaketten sadece yedi kişi kurtuldu.

243
00:15:40,440 --> 00:15:46,320
Mimar olarak bilinen dev Xelhua,
ikinci kez tufan olmasından korkarak

244
00:15:46,400 --> 00:15:47,600
Cholula'ya gitti

245
00:15:47,680 --> 00:15:49,440
ve halkının yardımıyla

246
00:15:49,520 --> 00:15:52,520
tuğlalardan devasa yapay bir dağ
veyahut bir piramit

247
00:15:54,080 --> 00:15:55,040
inşa etti.

248
00:15:55,960 --> 00:15:59,280
Bunu da yağmur tanrısı Tlaloc'a adadı.

249
00:16:02,560 --> 00:16:05,480
Arkeologlar buna
hayal ürünü bir öykü diyorlar

250
00:16:06,400 --> 00:16:09,280
ama bence bu öyküyü
tamamen görmezden gelirsek

251
00:16:09,360 --> 00:16:11,680
bu inanılmaz yerin kökenlerine dair

252
00:16:11,760 --> 00:16:14,040
bazı önemli ipuçlarını kaçırabiliriz.

253
00:16:16,400 --> 00:16:18,160
Belki de büyük tufandan sonra

254
00:16:18,240 --> 00:16:20,760
Cholula'ya gelen o mimar,

255
00:16:20,840 --> 00:16:22,560
tarihten silinmiş

256
00:16:23,720 --> 00:16:25,760
gelişmiş bir uygarlığın

257
00:16:25,840 --> 00:16:29,480
fiziksel açıdan değil
ama zekâsı bakımından bir deviydi.

258
00:16:34,120 --> 00:16:36,680
Buluntuyu elde etmek illaki zor olacak.

259
00:16:37,920 --> 00:16:42,440
Bunun nedeni de
özellikle Cholula'da antik abidelerin

260
00:16:42,520 --> 00:16:45,840
daha eski yapıların üstüne
yerleştirilmiş olmaları,

261
00:16:45,920 --> 00:16:47,600
bunun da kökenlerini gizlemesi.

262
00:16:50,440 --> 00:16:52,520
Kuzeybatıya iki saatlik mesafede

263
00:16:54,360 --> 00:16:57,400
bir başka etkileyici alanda
sonraki ipucumu bulacağım.

264
00:17:04,560 --> 00:17:07,560
Eşsiz bir şekle sahip olan
bu tepenin üzerinde

265
00:17:07,640 --> 00:17:11,160
Texcotzingo adıyla bilinen
antik bir Aztek yerleşim yeri var.

266
00:17:19,920 --> 00:17:23,079
Texcotzingo'da yine
bir piramitle karşılaşıyoruz,

267
00:17:23,680 --> 00:17:26,560
bu sefer yeryüzünün yarattığı bir piramit.

268
00:17:27,960 --> 00:17:29,880
Bu yerin, eski insanları

269
00:17:29,960 --> 00:17:33,160
niye böylesine cezbettiğini
anlamak hiç zor değil.

270
00:17:35,160 --> 00:17:38,000
Piramitlerin Antik Meksika'da
önemli olduğu açık.

271
00:17:39,360 --> 00:17:41,520
15. yüzyılda ise burada

272
00:17:41,600 --> 00:17:46,080
Aztekler taraçalar ve havuzlarla
bağlantılı bir yapı inşa ettiler.

273
00:17:47,440 --> 00:17:50,160
Bunlar zekice yapılmış
su kanallarından beslenerek

274
00:17:50,240 --> 00:17:54,480
suyu dağın tepesindeki
bir havzadan aşağı taşıyorlardı.

275
00:17:56,200 --> 00:18:00,640
Mezoamerikan tarzında
Babil'in Asma Bahçeleri gibi.

276
00:18:02,920 --> 00:18:05,960
Ama araştırmalarımdan
gördüğüme göre, ilginçtir ki

277
00:18:06,040 --> 00:18:09,560
tüm bunların hepsi
Cholula'daki ilk piramit ile ilişkili

278
00:18:09,640 --> 00:18:12,720
tanrıya adanmıştı.

279
00:18:14,480 --> 00:18:21,080
Yani, kültü Azteklerden önce gelen
yağmur ve tufan tanrısı Tlaloc'a.

280
00:18:23,960 --> 00:18:25,920
Arkeologlar, Texcotzingo'yu

281
00:18:26,000 --> 00:18:28,880
ilk önemseyenlerin
Aztekler olduğunu düşünüyorlar

282
00:18:29,760 --> 00:18:32,440
ama bu etkileyici alan
çok daha eski olabilir mi?

283
00:18:36,760 --> 00:18:39,120
İspanyol fatihler, Texcotzingo'nun

284
00:18:39,200 --> 00:18:42,520
tamamıyla Azteklerin eseri
olduğunu düşündü

285
00:18:44,240 --> 00:18:47,560
ve çoğu arkeolog da
size bunu söyleyecektir.

286
00:18:48,920 --> 00:18:53,480
Ama peki ya Aztekler sadece
çok daha eski bir uygarlığın inşa ettiği

287
00:18:53,560 --> 00:18:56,760
bir alanı yenileyip
buna eklemeler yaptılarsa?

288
00:18:59,800 --> 00:19:05,360
Yazar Marco Vigato buluntuların
tam olarak bunu gösterdiğini düşünüyor.

289
00:19:06,760 --> 00:19:07,600
MARCO VIGATO
YAZAR, 'THE EMPIRES OF ATLANTIS'

290
00:19:07,680 --> 00:19:10,280
Bu alan uzun sürede
tekrar tekrar inşa edilmiş.

291
00:19:10,360 --> 00:19:13,320
Kaya çok sert bir porfir türündendi.

292
00:19:13,400 --> 00:19:15,440
Alana bakınca görüyoruz ki

293
00:19:15,520 --> 00:19:18,920
bazı taş yüzeyleri
havaya maruz kalıp zarar görmüş.

294
00:19:19,560 --> 00:19:22,640
Alanın bazı kısımlarında
erozyonun binlerce yıldır

295
00:19:22,720 --> 00:19:24,640
devam ettiği anlaşılıyor.

296
00:19:24,720 --> 00:19:28,120
Üstelik bunun çok sert bir taş türü
olduğu unutulmamalıdır.

297
00:19:30,360 --> 00:19:33,880
Doğru. Aztekler sonradan geldi.
Yani, senin fikrine göre

298
00:19:34,520 --> 00:19:39,360
bu alanı kısmen
inşa edilmiş hâlde buldular

299
00:19:39,440 --> 00:19:40,960
ve bu inşayı üstlenip

300
00:19:41,040 --> 00:19:42,800
-daha da geliştirdiler.
-Evet.

301
00:19:43,680 --> 00:19:45,400
Çok radikal bir düşünce.

302
00:19:46,960 --> 00:19:49,680
Tepenin yanındaki alışılmadık şekilleri

303
00:19:49,760 --> 00:19:53,240
çok daha eski bir kültür
oymuş olabilir mi?

304
00:19:55,560 --> 00:19:58,640
Havaya fazla maruz kalmış
yerdeki bu megalitler gibi.

305
00:20:01,840 --> 00:20:04,880
Ana kayaçta oyulmuş bu oda gibi.

306
00:20:07,600 --> 00:20:10,440
Bu alanın Azteklerden öncesine
dayandığı şüphesiz.

307
00:20:10,520 --> 00:20:12,800
Sonrasında yeniden yerleşim kurulmuş.

308
00:20:14,680 --> 00:20:17,840
Varılan bu sonuç
arkeologlar arasında tartışmalı

309
00:20:17,920 --> 00:20:20,240
ama buna ilişkin buluntular var.

310
00:20:22,320 --> 00:20:26,400
Dağın eteklerindeki
kurumuş bir nehir yatağında

311
00:20:26,480 --> 00:20:29,920
yağmur tanrısı Tlaloc'un
büyük bir heykeli bulundu.

312
00:20:31,720 --> 00:20:35,880
Amerika'daki en büyük yontma taş.

313
00:20:40,200 --> 00:20:44,040
Arkeologlar tarihini
M.S. 700 olarak belirledi,

314
00:20:45,480 --> 00:20:48,560
bu da Azteklerin hükmünden çok önce.

315
00:20:51,080 --> 00:20:53,920
Yağmur tanrısı Tlaloc'a bu bölgede,

316
00:20:54,000 --> 00:20:57,640
muhtemelen başka isimler altında da,

317
00:20:57,720 --> 00:21:00,560
binlerce yıldır,

318
00:21:00,640 --> 00:21:04,120
belki de daha uzun süredir tapılıyordu.

319
00:21:08,920 --> 00:21:12,320
Hatta mitolojik bir karakter olarak
Tlaloc'un kökeni

320
00:21:12,400 --> 00:21:13,760
tarih öncesi Meksika'nın

321
00:21:13,840 --> 00:21:16,760
ilk bilinen kültürlerine dayanıyor.

322
00:21:20,200 --> 00:21:21,480
Bir tek onun da değil.

323
00:21:23,280 --> 00:21:26,840
Yağmur tanrısının gönderdiği
küresel tufanlar

324
00:21:26,920 --> 00:21:31,000
Meksika mitolojisindeki
en ilginç karakteri de ortaya çıkarıyor.

325
00:21:32,960 --> 00:21:34,360
Quetzalcoatl'ı.

326
00:21:38,120 --> 00:21:39,840
Büyük Tufan'dan sonra,

327
00:21:39,920 --> 00:21:43,400
doğudan bir yabancı kürekleri olmayan

328
00:21:44,120 --> 00:21:49,120
ve yılanların taşıdığı söylenen
bir tekneyle Meksika kıyılarına gelir.

329
00:21:50,760 --> 00:21:53,080
Onun adı Quetzalcoatl'dır.

330
00:21:53,640 --> 00:21:55,560
Yani, "tüylü yılan."

331
00:21:56,360 --> 00:22:00,960
O ve havarileri yerlilere bitki yetiştirip
hayvan evcilleştirmeyi öğretirler.

332
00:22:02,920 --> 00:22:04,360
Onlara hukuku öğretir,

333
00:22:04,440 --> 00:22:08,080
mimarlık, astronomi
ve sanat konusunda onları eğitir.

334
00:22:08,720 --> 00:22:10,480
Ona bir tanrı olarak taparlar.

335
00:22:13,040 --> 00:22:17,160
Ama Meksika savaş tanrısı tarafından
bozguna uğratıldıktan sonra

336
00:22:17,800 --> 00:22:23,400
Quetzalcoatl bir gün dönme sözü vererek
teknesiyle doğuya gider.

337
00:22:29,880 --> 00:22:35,160
Quetzalcoatl nesillerdir anlatılmıştır,
günümüzde bile anlatılmaktadır.

338
00:22:38,040 --> 00:22:41,400
Çok sakallı bir kişi tasvir edilir.

339
00:22:41,960 --> 00:22:46,000
Okyanusun ötesinden gelmiş
bir yabancı gibidir

340
00:22:46,080 --> 00:22:49,320
ve uygarlığın nimetlerini getirir.

341
00:22:53,360 --> 00:22:57,600
Beni en çok etkileyen,
bu hikâyeyi Antik Meksika'yla

342
00:22:58,440 --> 00:23:02,480
hiçbir ilgisi olmayan
kültürlerden de duymuş olmamız.

343
00:23:08,120 --> 00:23:10,840
Hikâyenin özü hep aynı.
Feci bir felaket olur.

344
00:23:12,360 --> 00:23:17,600
Dünya karanlığa bürünür,
her yerde seller ve kargaşa hâkimdir.

345
00:23:17,680 --> 00:23:19,120
Toplum çöküştedir.

346
00:23:23,240 --> 00:23:27,680
Sonra karanlığın içinden
bir uygarlık kurmak için

347
00:23:27,760 --> 00:23:31,000
gereken bilgilere sahip biri çıkagelir.

348
00:23:31,880 --> 00:23:35,600
Bu kişi, felaketin bedbaht kurbanlarına
tekrar bir uygarlık

349
00:23:35,680 --> 00:23:37,560
kurmayı öğretir.

350
00:23:39,920 --> 00:23:43,840
Antik Yunan mitolojisinde
büyük bir tufandan sonra

351
00:23:44,400 --> 00:23:48,720
insanlara ateşin sırrını öğreten
Titan Prometheus'tur.

352
00:23:51,240 --> 00:23:53,080
Güney Amerika'daki And Dağları'nda

353
00:23:53,160 --> 00:23:58,120
İnka öncesi uygarlıklar, bir gölden gelen
Viracocha adında cübbeli ve sakallı

354
00:23:59,120 --> 00:24:01,120
birinden bahsederler.

355
00:24:01,240 --> 00:24:05,360
Yerlilere günümüze kadar ulaşan
harika taşçılık eserleri

356
00:24:05,440 --> 00:24:07,120
yapmayı öğretir.

357
00:24:08,520 --> 00:24:12,920
Pasifik'te bile Polinezya efsaneleri,
okyanusun zemininden çıkararak

358
00:24:13,000 --> 00:24:16,720
onların adalarını yaratan
ve sonrasında da adalılara

359
00:24:17,720 --> 00:24:21,200
taş aletlerle çalışmayı
ve yemek yapmayı öğretmiş

360
00:24:21,760 --> 00:24:23,280
Maui'den bahsetmektedir.

361
00:24:26,960 --> 00:24:29,680
Arkeologlara göre,
uygarlaştırıcı bu kahramanlar

362
00:24:29,760 --> 00:24:33,880
yalnızca eski insanların
detaylı kurmacalarından ibaret

363
00:24:34,600 --> 00:24:37,440
ama ben benzerlikleri
görmezden gelemiyorum.

364
00:24:38,120 --> 00:24:42,640
Bu öyküler, son Buzul Çağı'nın bitimindeki
büyük tufan ve yangın felaketlerinde

365
00:24:42,720 --> 00:24:45,520
yok olmuş ileri uygarlıkların

366
00:24:45,600 --> 00:24:48,000
hayatta kalan kurbanlarını anlatıyorsa?

367
00:24:55,600 --> 00:24:57,280
Meksika'nın mitleri

368
00:24:57,360 --> 00:24:59,920
ve özellikle de Quetzalcoatl'ın hikâyesi

369
00:25:00,480 --> 00:25:03,680
böyle bir mahşerî zaman ile ilişkili.

370
00:25:05,320 --> 00:25:08,200
Marco, Meksiko'nun birkaç saat güneyinde,

371
00:25:08,280 --> 00:25:10,800
Xochicalco antik tapınaklarının arasında

372
00:25:12,600 --> 00:25:14,880
buna dair kanıtlar olduğunu düşünüyor.

373
00:25:18,760 --> 00:25:22,720
Cholula gibi, bu şehir de
M.S. 7'nci yüzyılda,

374
00:25:22,800 --> 00:25:26,440
pek fikir sahibi olmadığımız
yerli bir kültür tarafından kuruldu.

375
00:25:28,160 --> 00:25:30,880
İşte burada
iki büyük piramidin kalıntıları var.

376
00:25:32,240 --> 00:25:34,440
Biri, yağmur tanrısına adanmış.

377
00:25:35,120 --> 00:25:41,320
Diğeri de Meksika'nın
uygarlaştırıcı kahramanı Quetzalcoatl'a.

378
00:25:44,400 --> 00:25:49,000
Mitlere özgü denilen bu karakterle ilgili
daha çok bilgi edinmeye geldim.

379
00:25:51,000 --> 00:25:55,200
Arkeologlara göre mitler,
hayalî ve bölük pörçüktür.

380
00:25:56,000 --> 00:25:59,480
Geçmişi bir araya toplamak adına
mitleri görmezden gelirler.

381
00:26:00,840 --> 00:26:03,920
Ama Xochicalco'da bazı araştırmacılar,
Antik Meksika'nın

382
00:26:04,000 --> 00:26:05,640
en önemli mitlerinden biri için

383
00:26:05,720 --> 00:26:08,680
eksiksiz bir kayıt
oluşturmaya çalışıyorlar.

384
00:26:09,640 --> 00:26:13,800
Onlara göre, bu kayıtta tarih öncesinin
unutulmuş bir kısmı yer alacak.

385
00:26:16,840 --> 00:26:20,040
Quetzalcoatl'ın tapınağının
dört bir yanında

386
00:26:20,120 --> 00:26:22,440
bu tanrının karmaşık oymaları var

387
00:26:22,520 --> 00:26:25,280
ve onu tüylü yılan
biçimiyle gösteriyorlar.

388
00:26:28,080 --> 00:26:32,360
M.S. 700'lü yıllarda bile
önemli bir figür olduğu aşikâr.

389
00:26:34,720 --> 00:26:39,000
Ama Marco, taştaki bu oymaların
tanrının kökenindeki hikâyenin

390
00:26:39,080 --> 00:26:42,480
eksik kısımlarını
ortaya çıkarabileceğini düşünüyor.

391
00:26:44,080 --> 00:26:45,400
Bu tapınak niye özel?

392
00:26:45,480 --> 00:26:48,840
Piramidin alt sırasında

393
00:26:48,920 --> 00:26:52,880
Quetzalcoatl'ın ortaya çıkmasının
tasviri var.

394
00:26:52,960 --> 00:26:55,400
Bu tasvir, piramidin üç tarafında da var.

395
00:26:55,480 --> 00:26:57,040
-Evet.
-Devam ediyor.

396
00:26:57,120 --> 00:27:01,360
Ta ki buradaki
ilk önemli oymaya gelene dek.

397
00:27:01,440 --> 00:27:04,680
Burada da yanan bir tapınak var.

398
00:27:04,760 --> 00:27:07,080
Buradaki kıvrımlar duman veya ateş demek.

399
00:27:07,160 --> 00:27:09,600
-Sanki yanıyor gibi.
-Evet. Aynen öyle.

400
00:27:09,680 --> 00:27:12,040
Peki ya etrafındaki yılan sarmalları?

401
00:27:12,120 --> 00:27:14,320
Bu bağlama göre bunu nasıl yorumlarsın?

402
00:27:14,400 --> 00:27:16,640
Pekâlâ, bu da yılanın kuyruğu.

403
00:27:16,720 --> 00:27:19,560
-Evet.
-Yanan tapınağı sarıyor.

404
00:27:19,640 --> 00:27:22,160
Sanki bir dalga çarpıyor gibi.

405
00:27:22,240 --> 00:27:24,560
-Peki.
-Tapınağın bu tarafına doğru.

406
00:27:24,640 --> 00:27:28,520
Bu bir ada tasviri olarak görülebilir.

407
00:27:29,160 --> 00:27:31,800
O hâlde senin yorumuna göre,

408
00:27:31,880 --> 00:27:34,000
yanan bir tapınak ve dalgalar mı var?

409
00:27:34,080 --> 00:27:35,400
-Aynen öyle.
-Peki.

410
00:27:38,200 --> 00:27:40,640
Bu sahneyi de yorumla Marco.

411
00:27:40,720 --> 00:27:43,680
Yılanlı bir salda oturan

412
00:27:43,760 --> 00:27:46,480
güçlü olduğu bariz bir kişi var.

413
00:27:46,560 --> 00:27:51,080
Yanan tapınaktan
uzaklaşıyor gibi gözüküyor.

414
00:27:51,800 --> 00:27:54,920
Burada belirli bir yerde gerçekleşmiş

415
00:27:55,000 --> 00:28:00,360
ve Quetzalcoatl'ın kurtulduğu
felaketin tasviri var.

416
00:28:00,440 --> 00:28:05,440
Yok olmuş karadan gelen
bir tanrı fikri var.

417
00:28:05,520 --> 00:28:09,720
Mezoamerikan uygarlığın kurucusu olarak
tanrı Quetzalcoatl'ın

418
00:28:09,800 --> 00:28:12,320
Meksika'da ortaya çıkışı var.

419
00:28:13,320 --> 00:28:16,400
Çok uzak bir geçmişe uzanan kayıt.

420
00:28:22,360 --> 00:28:27,640
Marco'nun tapınaktaki oymaları,
antik bir kıyamet tasviri olarak görmesi

421
00:28:27,720 --> 00:28:30,240
arkeoloji çevrelerinin
tam aksinde bir fikir.

422
00:28:31,520 --> 00:28:34,600
Ama bu hatalı düşündüğünü göstermez.

423
00:28:36,480 --> 00:28:40,200
Tüylü Yılan Tapınağı, 1300 yıllık

424
00:28:40,280 --> 00:28:42,600
ve arkeologlar haklı olarak

425
00:28:42,680 --> 00:28:45,680
o dönemde Quetzalcoatl mitine
ilham verebilecek

426
00:28:45,760 --> 00:28:48,360
küresel bir felaket
olmadığını söylüyorlar.

427
00:28:48,920 --> 00:28:50,720
Esas önemli kısmı kaçırıyorlar.

428
00:28:50,800 --> 00:28:53,960
Geleneğin tapınaktan eski olduğu kesin.

429
00:28:54,040 --> 00:28:56,000
Ne kadar eski olduğu bilinmiyor.

430
00:28:56,080 --> 00:29:00,200
Ama tarih öncesinde
buna tam olarak uyan bir dönem var.

431
00:29:02,120 --> 00:29:06,640
Jeologlar bir tür antik kıyamet
yaşandığını onaylıyorlar.

432
00:29:07,480 --> 00:29:10,080
Yaklaşık 12.800 yıl önce

433
00:29:10,160 --> 00:29:14,640
son Buzul Çağı'nın bitiminde burada
ve dünyanın neredeyse her yerinde…

434
00:29:16,840 --> 00:29:22,760
…büyük bir etki yaratmış
büyük felaketler ve tufanlar dönemi.

435
00:29:23,600 --> 00:29:28,480
Quetzalcoatl'ın ortaya çıkış hikâyesi
o zamanlara dayanıyor olabilir mi?

436
00:29:34,560 --> 00:29:38,440
Ben yapının yaşını sorgulamıyorum.

437
00:29:38,520 --> 00:29:42,920
Burada önemli olan, çok daha
eski bir hikâyenin anlatılıyor olması.

438
00:29:43,720 --> 00:29:46,040
Belki arkeolojinin noksan kaldığı konu,

439
00:29:46,120 --> 00:29:47,560
fikir keşfi yapmamaktır.

440
00:29:47,640 --> 00:29:51,280
Belirli bir yapının
tarihlerine çok odaklanıp

441
00:29:51,360 --> 00:29:53,360
öne sürdüğü fikirleri görmüyorlardır.

442
00:29:53,440 --> 00:29:54,280
Evet.

443
00:29:56,720 --> 00:29:58,160
Arkeolojinin belirlediği

444
00:29:58,240 --> 00:30:01,640
yapay sınırların ötesine geçebildiğimizde
mevzubahis mit de

445
00:30:01,720 --> 00:30:04,480
hayalî olayların
kurmaca bir anlatısı olarak değil,

446
00:30:04,560 --> 00:30:07,240
kaybolmuş ve unutulmuş bir geçmişin

447
00:30:07,320 --> 00:30:10,240
gerçek kaydı olarak
mantık çerçevesine oturur.

448
00:30:14,400 --> 00:30:17,880
Arkeologlar, ileri sürülen
bu tür fikirleri reddediyorlar

449
00:30:19,720 --> 00:30:21,880
ama uygarlaştırıcı kahraman öykülerinin

450
00:30:21,960 --> 00:30:25,840
böylesine yaygın olmasını
ben görmezden gelemiyorum.

451
00:30:27,400 --> 00:30:29,800
Büyük felaketten sonraki kargaşada gelen

452
00:30:31,000 --> 00:30:33,840
tanrılardan veya insanlardan
bahseden öyküler.

453
00:30:35,560 --> 00:30:37,240
Hayatta kalanlara tarımı,

454
00:30:37,320 --> 00:30:40,800
mimarlığı, mühendisliği
ve astronomiyi öğretiyorlar.

455
00:30:42,560 --> 00:30:43,480
Bu geleneklerde

456
00:30:43,560 --> 00:30:47,360
kayıp bir uygarlığın izleri bulunabilir.

457
00:30:49,000 --> 00:30:54,440
O zaman felaketle yok olmadan önce
bu uygarlık neredeydi?

458
00:30:55,480 --> 00:30:59,360
Daha önce hiç düşünülmemiş
pek çok olasılık var.

459
00:30:59,440 --> 00:31:02,760
Gördüğümüz üzere,
Buzul Çağı'nın en şiddetli döneminde…

460
00:31:02,840 --> 00:31:03,680
CAVA

461
00:31:03,760 --> 00:31:05,520
…gezegen çok farklı gözüküyordu.

462
00:31:05,600 --> 00:31:06,440
SUNDALAND - BENGAL KÖRFEZİ - HİNT OKYANUSU

463
00:31:07,080 --> 00:31:10,600
Ama dünyanın dörtte biri mesafede
daha fazla ipucu var.

464
00:31:11,640 --> 00:31:13,960
Tıpkı Cholula'daki gibi, orada da

465
00:31:14,040 --> 00:31:17,120
onlarca büyük tapınak var.
Antik dev ırkının inşa ettiği

466
00:31:17,200 --> 00:31:18,960
düşünülen tapınaklar.

467
00:31:20,200 --> 00:31:26,120
Akdeniz'in merkezindeki
eskiden ada olmayan adaların üzerinde.

468
00:31:26,200 --> 00:31:28,880
İşte yolculuğumun sonraki aşaması bu,

469
00:31:28,960 --> 00:31:31,440
taştaki devasa bir bilmece.

470
00:31:32,280 --> 00:31:35,240
Malta'nın gizemli megalitleri.

471
00:32:01,600 --> 00:32:06,600
Alt yazı çevirmeni: Denizsu Nihan Nurata