1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
ISANG SERYE MULA SA NETFLIX

2
00:00:14,880 --> 00:00:17,640
Tayo ba ay mga nilalang na may amnesia?

3
00:00:18,960 --> 00:00:22,480
Nakalimutan ba natin ang mahalagang parte
ng istorya natin?

4
00:00:24,520 --> 00:00:25,600
Ako si Graham Hancock,

5
00:00:25,680 --> 00:00:29,360
at maraming arkeologo ang galit sa 'kin
dahil gusto kong malaman.

6
00:00:31,280 --> 00:00:34,640
Ang paniniwala tungkol sa nawalang
sibilisasyon ng Ice Age

7
00:00:34,720 --> 00:00:38,640
ay tunay na mapanganib
sa mainstream na arkeolohiya

8
00:00:38,720 --> 00:00:42,840
dahil binabali nito ang nakasanayan na.

9
00:00:43,520 --> 00:00:45,560
Tinatanggal nito ang pundasyon.

10
00:00:45,640 --> 00:00:47,120
Wala akong pakialam doon.

11
00:00:49,000 --> 00:00:52,400
May mga taong dumating
at dahil sa mga nagawa nila…

12
00:00:52,520 --> 00:00:55,760
binago nito ang pag-intindi ng tao.

13
00:00:55,840 --> 00:00:58,560
Si Graham Hancock ang taong

14
00:00:58,640 --> 00:01:01,480
sa kabila ng mga insulto…

15
00:01:01,560 --> 00:01:02,440
MGA KALOKOHANG TEORYA

16
00:01:02,520 --> 00:01:04,560
…at lahat ng mga nangungutya…

17
00:01:04,640 --> 00:01:05,880
BASURA

18
00:01:05,960 --> 00:01:07,640
…nagpatuloy lang siya.

19
00:01:08,600 --> 00:01:11,280
Ang inaalala ko lang
ay pag-aaral ng nakaraan

20
00:01:11,960 --> 00:01:16,280
para mawala ang kaguluhan
na bumabalot sa prehistory.

21
00:01:16,360 --> 00:01:18,600
At kaguluhan ito dahil walang patunay.

22
00:01:18,680 --> 00:01:22,320
Kailagang ilarawan ang nakaraan
mula sa maliit na ebidensiya.

23
00:01:26,760 --> 00:01:30,800
Mga kuwento, alamat, mitolohiya.

24
00:01:32,240 --> 00:01:35,080
Lahat ng ito ay mahahalagang ebidensiya.

25
00:01:36,960 --> 00:01:41,440
At isa sa mga pinakamisteryoso't
iskandalosong mitolohiya sa prehistory

26
00:01:41,520 --> 00:01:45,320
ay naririto sa 'tin sa pamamagitan
ng sinaunang kultura ng Mexico.

27
00:01:56,840 --> 00:02:02,040
NAKALIGTAS SA ORAS NG KAGULUHAN

28
00:02:06,280 --> 00:02:08,480
Sa paghahanap ko sa sibilisasyon,

29
00:02:09,640 --> 00:02:14,360
napunta ako sa lupa ng masasagang lambak
at kumukulong mga bulkan.

30
00:02:15,960 --> 00:02:17,480
KARAGATANG PASIPIKO - MEXICO -
GOLPO NG MEXICO

31
00:02:17,560 --> 00:02:19,520
Ito ang rehiyon ng Puebla.

32
00:02:21,520 --> 00:02:26,320
Ang pinakamatandang lungsod
sa bansa, ang Cholula.

33
00:02:30,600 --> 00:02:34,560
Ngayon, isa nang modernong metropolis
ng mahigit 100,000 na tao,

34
00:02:35,840 --> 00:02:38,880
mayroon itong itinatagong
sinaunang sikreto.

35
00:02:42,920 --> 00:02:45,280
Isinulat ng mga nagwagi ang kasaysayan.

36
00:02:46,320 --> 00:02:48,640
Tunay lalo 'yan sa Mexico.

37
00:02:49,680 --> 00:02:53,840
Noong dumating ang mga Espanyol
na mananakop sa Cholula noong 1519,

38
00:02:53,920 --> 00:02:56,240
pinatay nila ang mga nakatira dito,

39
00:02:58,040 --> 00:03:00,560
sinira hindi lang ang kanilang kultura,

40
00:03:00,640 --> 00:03:02,720
pati na rin ang lahat ng bakas

41
00:03:02,800 --> 00:03:05,880
ng mas sinaunang kultura
na nauna sa kanila.

42
00:03:07,760 --> 00:03:09,720
Pero hindi kayang burahin lahat.

43
00:03:11,160 --> 00:03:15,520
Akala ng mga mananakop
na ang burol na ito ay burol lang,

44
00:03:15,600 --> 00:03:17,640
at nagtayo sila ng simbahan dito.

45
00:03:18,560 --> 00:03:22,800
Pero ang burol na ito ay higit pa roon.

46
00:03:23,600 --> 00:03:29,160
Sa katunayan, ito ang pinakamalaking
monumentong itinayo sa buong mundo.

47
00:03:31,400 --> 00:03:34,040
At gayon pa man,
baka 'di mo pa ito narinig.

48
00:03:35,600 --> 00:03:37,880
Ito ang Great Pyramid of Cholula.

49
00:03:41,520 --> 00:03:44,080
Pagkatapos ng ilang siglo ng kapabayaan,

50
00:03:44,160 --> 00:03:45,760
imposible nang maintindihan

51
00:03:45,840 --> 00:03:49,080
ang matinding halaga
ng dating nakatayo rito.

52
00:03:49,800 --> 00:03:53,360
Pero may ideya kami
kung ano ang itsura nito dati.

53
00:03:57,640 --> 00:04:00,640
Tinataya na ang Great Pyramid of Cholula

54
00:04:00,720 --> 00:04:05,600
ay may taas na 213 talampakan, 65 metro.

55
00:04:06,720 --> 00:04:09,440
Base sa ebidensya,
ito ay orihinal na itinayo

56
00:04:09,520 --> 00:04:12,960
para sa sinaunang diyos
ng ulan at baha sa Mexico

57
00:04:13,040 --> 00:04:15,560
na kinikilala ng mga Aztec na si Tlaloc.

58
00:04:17,240 --> 00:04:20,240
Ginawa ito gamit ang putik
at straw adobe na laryo,

59
00:04:20,320 --> 00:04:23,560
hindi ito kasintaas
ng Great Pyramid of Giza sa Egypt,

60
00:04:23,640 --> 00:04:27,640
pero mas malaki ito
nang halos tatlong beses ang lapad,

61
00:04:27,720 --> 00:04:31,080
may sukat na 400 sa 400 na metro
sa ibaba nito,

62
00:04:31,800 --> 00:04:34,080
halos 30 na football field,

63
00:04:35,280 --> 00:04:37,320
kaya ito ang pinakamalaking monumento

64
00:04:37,400 --> 00:04:41,880
na itinayo ng kahit anong sibilisasyon.

65
00:04:48,040 --> 00:04:50,480
Napagtanto ng mga arkeologo

66
00:04:50,560 --> 00:04:54,680
na ang pyramid ay itinayo
walong siglo na ang nakalipas,

67
00:04:54,760 --> 00:04:56,680
mga 1200 AD.

68
00:04:58,000 --> 00:05:01,840
Pero noong binubuksan na nila
ang istraktura,

69
00:05:01,920 --> 00:05:05,400
namangha sila sa natagpuan nila sa loob.

70
00:05:10,520 --> 00:05:12,400
Kakaiba ang pakiramdam

71
00:05:12,480 --> 00:05:14,880
kapag pumasok sa pinakamalaking pyramid.

72
00:05:16,680 --> 00:05:18,880
Sa loob ay may magagandang mga mural

73
00:05:19,720 --> 00:05:23,440
na naglalarawan ng mga mitolohikong
pangyayari at nilalang…

74
00:05:25,680 --> 00:05:29,280
at mapanuksong sulyap
ng maraming salansan ng konstruksiyon.

75
00:05:32,480 --> 00:05:35,960
Nagbibigay ba sila ng bakas
sa malaking misteryo nito?

76
00:05:39,720 --> 00:05:42,000
Ito kaya ay pamana sa daigdig

77
00:05:42,080 --> 00:05:46,320
na naiwan ng mga sinauna at
makabagong sibilisasyon noong prehistory?

78
00:05:51,680 --> 00:05:55,720
Kasama ko ang isa sa mga dalubhasa
sa Great Pyramid of Cholula,

79
00:05:56,640 --> 00:06:01,000
antropologo at arkeologo ng University
of Calgary, si Geoff McCafferty.

80
00:06:03,000 --> 00:06:06,560
Nandito kami sa gitna
ng pinakamalaking monumento

81
00:06:06,640 --> 00:06:08,400
na itinayo noong sinaunang mundo.

82
00:06:09,680 --> 00:06:12,760
Parang pumasok ka
sa simbahan ang pakiramdam.

83
00:06:12,840 --> 00:06:17,280
Alam mo, mayroong natatanging aura
ng kapangyarihan.

84
00:06:19,000 --> 00:06:22,480
Hinukay ang mga lagusang ito
ng mga Mehikanong arkeologo.

85
00:06:23,120 --> 00:06:25,080
May kabuuang walong kilometro.

86
00:06:25,160 --> 00:06:27,720
-Nakamamangha. Walong kilometro?
-Oo.

87
00:06:31,280 --> 00:06:32,800
Gamit ang mga lagusan,

88
00:06:32,880 --> 00:06:35,560
may natuklasan ang mga arkeologo.

89
00:06:39,480 --> 00:06:42,120
Ang Pyramid of Cholula ang pinakabago

90
00:06:42,200 --> 00:06:46,760
sa serye ng mga sinaunang pyramid
na nakatago sa ilalim.

91
00:06:51,920 --> 00:06:54,720
May mas sinauna pang pyramid sa loob,

92
00:06:54,800 --> 00:06:57,320
na itinatayang itinayo noong 800 AD,

93
00:06:59,800 --> 00:07:02,720
at sa ilalim pa nito, isa pa

94
00:07:03,600 --> 00:07:07,040
na itinayo naman noong
200 hanggang 500 taon ang nakalipas.

95
00:07:09,760 --> 00:07:13,160
Parang serye ng mga Russian nesting dolls,

96
00:07:13,240 --> 00:07:17,200
nandito ang pinaniniwalaang
pinakauna at pinakamatandang pyramid,

97
00:07:18,120 --> 00:07:24,840
na may laki na 120 metro kuwadrado
at 17 metro at 56 talampakan na taas.

98
00:07:31,320 --> 00:07:34,120
Kailan nagsimula ang paggawa rito?

99
00:07:34,760 --> 00:07:38,480
Bale, ang pinakaunang ebidensya
ng paggawa sa ceremonial zone

100
00:07:38,560 --> 00:07:40,440
ay nasa 500 BC.

101
00:07:43,400 --> 00:07:45,040
Napakalaking pyramid nito.

102
00:07:45,560 --> 00:07:49,040
Tapos, kalaunan, ito'y pinalawak,

103
00:07:49,120 --> 00:07:51,400
mas malaking paggawa sa ibabaw nito.

104
00:07:53,080 --> 00:07:58,520
Kaya ang proyekto ng paggawa ng pyramid
na ito ay nagawa ng iba't ibang henerasyon

105
00:07:58,600 --> 00:08:03,480
na sumasaklaw sa 1,700 taon,
o baka mas matagal pa,

106
00:08:05,120 --> 00:08:07,640
katotohanan na kinilala ng mga arkeologo.

107
00:08:10,200 --> 00:08:11,480
Pero hindi kilala

108
00:08:11,560 --> 00:08:15,640
ng mga modernong akademiko
ang orihinal na gumaaw nito

109
00:08:16,320 --> 00:08:18,760
o kung bakit itinayo ang pyramid dito.

110
00:08:21,440 --> 00:08:23,840
Ito mismo ang misteryong interesado ako.

111
00:08:25,240 --> 00:08:27,480
Nararamdaman mo bang may kulang

112
00:08:27,560 --> 00:08:31,920
mula arkeolohikal at historikal
na istorya ng sinaunang Mexico?

113
00:08:32,000 --> 00:08:34,280
Hindi naman sa pagiging dramatiko,

114
00:08:34,360 --> 00:08:36,480
pero ang mas pag-unawa sa Cholula

115
00:08:36,560 --> 00:08:40,240
ay mababago ang pananaw
sa kasaysayan ng Mesoamerica.

116
00:08:41,880 --> 00:08:43,080
Wala tayong alam.

117
00:08:43,159 --> 00:08:45,200
Isa itong black hole ng Mexico.

118
00:08:47,640 --> 00:08:51,600
Tingin mo ba, may nakatayo rito
bago pa ang unang pyramid?

119
00:08:51,680 --> 00:08:54,600
Ito ay ginawa sa ibabaw
ng mahalagang bukal.

120
00:08:54,680 --> 00:08:55,520
Oo.

121
00:08:55,600 --> 00:08:58,640
Ang bukal ay kumakatawan
sa daanan sa underworld,

122
00:08:58,720 --> 00:09:01,880
kaya malinaw na ito ay importante
at sagradong lugar

123
00:09:01,960 --> 00:09:04,160
at ginagamit sa mga seremonya.

124
00:09:05,160 --> 00:09:06,920
Ang katunayan na ang pyramid

125
00:09:07,000 --> 00:09:09,800
ang napiling istraktura na itayo
ay hindi sadya.

126
00:09:11,240 --> 00:09:14,120
Bagkus, naniniwala ako na ito
ay mahalagang bakas

127
00:09:14,200 --> 00:09:18,240
sa pag-unawa sa motibasyon
ng mga orihinal na gumawa,

128
00:09:18,320 --> 00:09:21,200
dahil ang temang ito
ay nauulit sa buong mundo.

129
00:09:22,760 --> 00:09:24,360
Nakuha namin ang ebidensiya

130
00:09:24,440 --> 00:09:28,960
ng kaparehang pyramid
sa Gunung Padang sa Indonesia

131
00:09:29,040 --> 00:09:31,480
at mayroon ding bukal sa gitna nito.

132
00:09:33,680 --> 00:09:38,280
Isa itong pattern na mahahanap
hindi lang sa Mexico o sa Indonesia.

133
00:09:39,080 --> 00:09:41,600
Ito rin ang kaso sa nakalubog na bulwagan

134
00:09:41,680 --> 00:09:43,240
sa Great Pyramid of Giza.

135
00:09:44,240 --> 00:09:48,400
Tingin ko, iyon ang pinakaunang
sagradong lugar sa talampas ng Giza,

136
00:09:48,480 --> 00:09:51,520
at pagkatapos, itinayo ang mga pyramid
para igalang ito.

137
00:09:52,360 --> 00:09:56,080
Ang Pyramid of the Sun sa Teotihuacan
ay nakatayo sa ibabaw ng yungib.

138
00:09:57,240 --> 00:09:58,400
Binago nila ito

139
00:09:58,480 --> 00:10:00,680
at tapos, gumawa sila ng pyramid.

140
00:10:00,760 --> 00:10:03,000
Pero ang una ay ang lugar mismo,

141
00:10:03,080 --> 00:10:05,600
ang sagradong lugar,
at ang pananda ay pyramid.

142
00:10:07,120 --> 00:10:08,960
Nagsimula sa isang lugar

143
00:10:09,040 --> 00:10:12,400
na pinaniniwalaang sagrado,

144
00:10:12,480 --> 00:10:15,440
na may kakaibang magnetismong
nadarama ng mga tao

145
00:10:15,520 --> 00:10:18,280
kaya naging mahalaga ito.

146
00:10:24,360 --> 00:10:27,840
Ang Great Pyramid of Cholula
ay may kaparehong katangian

147
00:10:27,920 --> 00:10:30,000
sa mga sinaunang pyramid sa mundo.

148
00:10:32,760 --> 00:10:34,560
Mga bakas ng nakatagong silid.

149
00:10:38,320 --> 00:10:41,080
Hindi nagtagal ang pananakop
ng mga Espanyol,

150
00:10:41,160 --> 00:10:45,320
isang mapagkakatiwalaang saksi,
si Father Bernardino de Sahagun,

151
00:10:45,400 --> 00:10:51,120
ang nag-ulat na ang Great Pyramid
of Cholula ay puno ng mga mina at kuweba.

152
00:10:54,080 --> 00:10:58,280
Ngayon, nakumpirma ng mga modernong
imbestigador ang obserbasyong iyon.

153
00:10:59,560 --> 00:11:03,560
Nakita ng isa sa mga dating arkeologo,
sa loob ng pyramid

154
00:11:04,520 --> 00:11:05,600
ang isang kuwarto.

155
00:11:06,200 --> 00:11:08,000
At may lagusan papunta roon.

156
00:11:08,080 --> 00:11:09,200
Di pa ito nailathala.

157
00:11:09,280 --> 00:11:11,880
Hindi ko alam ang nangyayari sa ngayon.

158
00:11:11,960 --> 00:11:15,000
-Magandang pahiwatig ito.
-Tingin mo?

159
00:11:15,080 --> 00:11:19,080
Nahukay na ba ang kuwartong ito?
Napasok na ba ito?

160
00:11:19,880 --> 00:11:20,880
Sa tingin ko, hindi.

161
00:11:23,160 --> 00:11:25,920
Bakit di pa napapasok
ang kaloob-looban nito?

162
00:11:27,520 --> 00:11:28,840
Ano kayang sikreto

163
00:11:28,920 --> 00:11:31,880
ang mayroon dito
tungkol sa intensiyon ng gumawa?

164
00:11:33,720 --> 00:11:37,160
Bukod doon, ang katunayan
na ang Great Pyramid of Cholula

165
00:11:37,240 --> 00:11:40,120
ay may nakatagong kuwarto sa loob,

166
00:11:40,200 --> 00:11:41,960
parang Gunung Padang at Giza.

167
00:11:44,880 --> 00:11:48,160
…isa itong natatanging katangian
na pareho sa mga ito.

168
00:11:49,720 --> 00:11:50,840
At mayroon pa.

169
00:11:52,200 --> 00:11:54,600
Napakagaling ng pagkagawa sa istruktura

170
00:11:54,680 --> 00:11:57,000
na nakapanig ito sa lumulubog na araw

171
00:11:57,080 --> 00:11:59,760
-kapag summer solstice.
-Tama 'yan.

172
00:12:00,360 --> 00:12:05,160
Lumulubog ang araw
sa gitna ng dalawang bulkan sa kanluran,

173
00:12:05,760 --> 00:12:08,800
kaya ito talaga ay nasa oryentasyon
ng solstice.

174
00:12:10,640 --> 00:12:17,360
Alam nating nakabantay ang mga katutubong
Mesoamerican sa astronomiya.

175
00:12:18,480 --> 00:12:23,080
Katulad ng sinaunang mga Egyptian,
na gumawa ng Great Pyramid of Giza

176
00:12:23,160 --> 00:12:26,680
para makalinya nang husto
sa tunay na astronomikal na hilaga.

177
00:12:29,080 --> 00:12:31,000
Ang katunayang ang mga pyramid,

178
00:12:31,080 --> 00:12:34,000
na ang mga gumawa
ay walang kontak sa isa't isa,

179
00:12:34,080 --> 00:12:37,440
at may pagkakapareho ay isang misteryo.

180
00:12:39,960 --> 00:12:41,960
Nagkataon lang ba ito?

181
00:12:43,000 --> 00:12:44,520
Tingin ko, hindi.

182
00:12:45,120 --> 00:12:47,120
Ang pananaw sa arkeolohiya…

183
00:12:47,800 --> 00:12:50,440
…ay ginawa ang pyramid

184
00:12:50,520 --> 00:12:52,760
dahil iyon ang pinakamabilis na paraan.

185
00:12:54,840 --> 00:12:58,120
Ang problema ay magkakaugnay
ang mga istrukturang ito

186
00:12:58,200 --> 00:13:00,640
na may tiyak na espirituwal na mga ideya.

187
00:13:02,000 --> 00:13:04,200
Ano'ng mangyayari sa 'tin pagkamatay?

188
00:13:04,280 --> 00:13:07,080
Ito'y laging konektado sa mga pyramid,

189
00:13:07,160 --> 00:13:09,600
at ganito kung makita man sila sa Mexico

190
00:13:09,680 --> 00:13:11,400
o makita man sila sa Egypt

191
00:13:11,480 --> 00:13:14,840
o makita man sila sa Cambodia o sa India.

192
00:13:16,920 --> 00:13:20,640
Isa itong detalyeng sumasalungat
sa mainstream na pananaw

193
00:13:21,280 --> 00:13:23,520
na ang maraming sibilisasyon sa mundo…

194
00:13:24,760 --> 00:13:26,160
…ay iba-iba ang layunin dito.

195
00:13:28,600 --> 00:13:30,640
Ang ipinapahiwatig nito sa akin

196
00:13:30,720 --> 00:13:33,720
ay mayroong nangyayari sa likod nito.

197
00:13:36,440 --> 00:13:40,320
Nakikita ba natin ang paglalahad
ng isang pambihirang master plan?

198
00:13:42,400 --> 00:13:45,600
Isang shared legacy
mula sa isang naglahong sibilisasyong

199
00:13:45,680 --> 00:13:48,720
nagbigay ng rason at inspirasyon

200
00:13:48,800 --> 00:13:50,960
na umusbong sa kasunod na sibilisasyon.

201
00:13:55,800 --> 00:13:58,520
Isa itong posibilidad na ipinagtataka ko

202
00:13:58,600 --> 00:14:01,320
kung ang paggawa ng pyramid of Cholula

203
00:14:01,920 --> 00:14:06,600
ay mayroon pang mas matandang pinagmulan
kaysa sa pinapaniwalaan ng mga arkeologo.

204
00:14:08,880 --> 00:14:10,640
Kumusta ang pagde-dating nito?

205
00:14:10,720 --> 00:14:12,800
Mayroon kayang carbon dates sa una?

206
00:14:12,880 --> 00:14:18,840
Wala. May ceramic tayong parehas
sa ceramic mula sa Mexico

207
00:14:18,920 --> 00:14:21,280
mula pa sa 1,000 BC.

208
00:14:21,360 --> 00:14:23,960
Hindi ba patunay na ito sa buong istorya?

209
00:14:24,040 --> 00:14:26,360
Hindi. Hindi, ang masasabi ko'y hindi.

210
00:14:27,080 --> 00:14:29,520
Maraming trabaho ang kailangang gawin

211
00:14:29,600 --> 00:14:31,640
-sa prehistory ng Mexico.
-Oo.

212
00:14:35,520 --> 00:14:37,960
Di ko pinabubulaanan ang ebidensyang

213
00:14:38,040 --> 00:14:40,000
nagsasabi ng petsa ng paggawa

214
00:14:40,080 --> 00:14:42,480
sa lugar ng Great Pyramid of Cholula

215
00:14:42,560 --> 00:14:46,880
na 2,300 taon na ang nakalipas,
pero may mas lumang pyramid pa sa Mexico.

216
00:14:50,440 --> 00:14:54,320
At interesado talaga ako
sa mga ideyang saligan nilang lahat.

217
00:14:56,320 --> 00:15:00,640
Noong 1519, noong dumating
ang mga mananakop na Espanyol,

218
00:15:00,720 --> 00:15:04,120
nasira ang Great Pyramid of Cholula.

219
00:15:05,920 --> 00:15:09,320
Pero noong napagtanto nilang
higit pa ito sa burol,

220
00:15:09,400 --> 00:15:11,520
at tinanong kung sino ang gumawa,

221
00:15:11,600 --> 00:15:14,920
ikinatuwang sinabi ng mga tagaroon
ang alamat nito.

222
00:15:16,320 --> 00:15:17,760
Ayon sa alamat,

223
00:15:17,840 --> 00:15:20,960
ang Great Pyramid
ay gawa ng lahi ng mga higante.

224
00:15:24,720 --> 00:15:28,320
Noong unang panahon,
mayroong mga higante sa sinaunang Mexico,

225
00:15:29,160 --> 00:15:35,520
hanggang nagalit ang diyos ng ulan
na si Tlaloc at binaha sila.

226
00:15:36,640 --> 00:15:39,000
Pito lamang ang nabuhay rito.

227
00:15:40,440 --> 00:15:46,320
Sa takot na baka maulit ito, ang higanteng
si Xelhua, ang arkitekto, ay tumungo

228
00:15:46,400 --> 00:15:47,600
sa Cholula,

229
00:15:47,680 --> 00:15:49,440
at kasama ang mga tao rito ay

230
00:15:49,520 --> 00:15:52,520
gumawa ng artipisyal na bundok
gamit ang ladrilyo,

231
00:15:54,080 --> 00:15:55,040
isang pyramid,

232
00:15:55,960 --> 00:15:59,280
at inialay ito sa pagsamba kay Tlaloc,
ang diyos ng ulan.

233
00:16:02,560 --> 00:16:05,480
Itinuturing ito ng mga arkeologo
na kathang-isip,

234
00:16:06,400 --> 00:16:09,280
pero tingin ko,
dahil sa pagwalang-bahala rito,

235
00:16:09,360 --> 00:16:11,680
di natin makita ang ilang mahalagang bakas

236
00:16:11,760 --> 00:16:14,040
ng pinagmulan ng lugar na ito.

237
00:16:16,400 --> 00:16:18,160
Marahil ang arkitektong

238
00:16:18,240 --> 00:16:20,760
pumunta sa Cholula matapos ang baha

239
00:16:20,840 --> 00:16:22,560
ay baka di talagang higante,

240
00:16:23,720 --> 00:16:25,760
ngunit isa sa mga matatalino

241
00:16:25,840 --> 00:16:29,480
ng modernong sibilisasyon sa kasaysayan.

242
00:16:34,120 --> 00:16:36,680
Wag asahang madaling mahahanap
ang ebidensiya,

243
00:16:37,920 --> 00:16:42,440
dahil, tulad sa Cholula,
ang mga monumento ay matatagpuan

244
00:16:42,520 --> 00:16:45,840
sa ibabaw ng mas lumang gusali,

245
00:16:45,920 --> 00:16:47,600
nakatago ang pinagmulan nila.

246
00:16:50,440 --> 00:16:52,520
Dalawang oras sa hilagang kanluran,

247
00:16:54,360 --> 00:16:57,400
may isa pang pambihirang lugar
na magbibigay ng sagot.

248
00:17:04,560 --> 00:17:07,560
Nakadapo sa taas nitong kakaibang burol

249
00:17:07,640 --> 00:17:11,160
ang isang sinaunang Aztec na gusaling
kilalang Texcotzingo.

250
00:17:19,920 --> 00:17:23,079
Dito sa Texcotzingo,
nakakita ulit kami ng pyramid,

251
00:17:23,680 --> 00:17:26,560
ngayon ay gawa mismo ng Earth.

252
00:17:27,960 --> 00:17:29,880
Madaling maunawaan kung bakit ito

253
00:17:29,960 --> 00:17:33,160
mayroong magnetismo sa mga sinaunang tao.

254
00:17:35,160 --> 00:17:38,000
Tunay na mahalaga ang mga pyramid
sa Mexico.

255
00:17:39,360 --> 00:17:41,520
Dito, noong ika-15 na siglo,

256
00:17:41,600 --> 00:17:46,080
gumawa ang mga Aztec ng kahanga-hangang
network ng terrace na hardin at pool

257
00:17:47,440 --> 00:17:50,160
na mayroong kakaibang mga aqueduct

258
00:17:50,240 --> 00:17:54,480
na nagdadala ng tubig pababa
mula sa imbakan sa ibabaw ng bundok.

259
00:17:56,200 --> 00:18:00,640
Para itong Hanging Gardens of Babylon,
na istilong Mesoamerica.

260
00:18:02,920 --> 00:18:05,960
Pero nakakaintriga,
base sa imbestigasyon ko,

261
00:18:06,040 --> 00:18:09,560
lahat ng mga ito ay inaalay
sa parehong sinaunang diyos

262
00:18:09,640 --> 00:18:12,720
na kaugnay sa pinakaunang pyramid
sa Cholula…

263
00:18:14,480 --> 00:18:21,080
Si Tlaloc, ang diyos ng mga ulan at baha,
na ang sumasamba ay nauna pa sa mga Aztec.

264
00:18:23,960 --> 00:18:25,920
Pinaniniwalaan ng mga arkeologo

265
00:18:26,000 --> 00:18:28,880
na ang Aztec ang unang nakapansin
sa Texcotzingo,

266
00:18:29,760 --> 00:18:32,440
pero mas matanda pa kaya ang lugar na ito?

267
00:18:36,760 --> 00:18:39,120
Di pinansin ng mananakop na Espanyol

268
00:18:39,200 --> 00:18:42,520
na ang Texcotzingo ay gawa ng mga Aztec,

269
00:18:44,240 --> 00:18:47,560
at iyon din ang sasabihin sa 'yo
ng mga arkeologo.

270
00:18:48,920 --> 00:18:53,480
Pero paano kung inayos lang
ng Aztec ang mga ito at dinagdagan

271
00:18:53,560 --> 00:18:56,760
at orihinal na ginawa
ng mas lumang sibilisasyon?

272
00:18:59,800 --> 00:19:05,360
Naniniwala doon ang manunulat
na si Marco Vigato.

273
00:19:06,760 --> 00:19:07,600
MARCO VIGATO
AWTOR, 'THE EMPIRES OF ATLANTIS'

274
00:19:07,680 --> 00:19:10,280
Halatang ang lugar ay binago, matagal na.

275
00:19:10,360 --> 00:19:13,320
Ang bato ay napakatigas na uri
ng batong porphyry.

276
00:19:13,400 --> 00:19:15,440
Kung titingnan mo ang lugar,

277
00:19:15,520 --> 00:19:18,920
makikita mong ang mga bato
ay napakaluma na.

278
00:19:19,560 --> 00:19:22,640
Ilang parte ng lugar
ay nagpapakita ng pagguho

279
00:19:22,720 --> 00:19:24,640
ng ilang libong taon,

280
00:19:24,720 --> 00:19:28,120
tapos ito pa ay napakatigas na uri
ng bato.

281
00:19:30,360 --> 00:19:33,880
Tama. Sa pananaw mo,
ang mga Aztec, sila ay nahuli na,

282
00:19:34,520 --> 00:19:39,360
pero natagpuan nila ang lugar
na itong medyo buo na

283
00:19:39,440 --> 00:19:40,960
at inayos nila ito

284
00:19:41,040 --> 00:19:42,800
-at pinaganda lalo.
-Tama.

285
00:19:43,680 --> 00:19:45,400
Ito'y radikal na pag-iisip.

286
00:19:46,960 --> 00:19:49,680
Maaari kayang may mas matanda
pang kulturang

287
00:19:49,760 --> 00:19:53,240
umukit nitong mga kakaibang disenyo
sa gilid ng burol?

288
00:19:55,560 --> 00:19:58,640
Para itong lumang megalith
na nagkalat sa lapag.

289
00:20:01,840 --> 00:20:04,880
At itong silid na nakaukit mula sa bato.

290
00:20:07,600 --> 00:20:10,440
Tunay na nauna
ang lugar na ito sa mga Aztec.

291
00:20:10,520 --> 00:20:12,800
Natirhan lang ito at nagamit muli.

292
00:20:14,680 --> 00:20:17,840
Ito ang konklusyong
papabulaanan ng mga arkeologo,

293
00:20:17,920 --> 00:20:20,240
pero may mga kaugnay na patunay pa.

294
00:20:22,320 --> 00:20:26,400
Hindi malayo, sa isang natuyong ilog
sa paanan ng bundok,

295
00:20:26,480 --> 00:20:29,920
isang malaking rebulto ni Tlaloc
ang natagpuan.

296
00:20:31,720 --> 00:20:35,880
Ang pinakamalaking inukit na batong
makikita sa buong America.

297
00:20:40,200 --> 00:20:44,040
Nasabi ng mga arkeologo
na mula pa ito sa 700 AD,

298
00:20:45,480 --> 00:20:48,560
bago pa nakarating sa lupain
ang mga Aztec.

299
00:20:51,080 --> 00:20:53,920
Patunay ito na si Tlaloc,
ang diyos ng ulan,

300
00:20:54,000 --> 00:20:57,640
ay sinasamba na sa lugar na ito
ng mga naunang kultura,

301
00:20:57,720 --> 00:21:00,560
marahil ay may ibang tawag,

302
00:21:00,640 --> 00:21:04,120
na halos ilang libong taon,
at baka mas matagal pa.

303
00:21:08,920 --> 00:21:12,320
Sa katunayan, si Tlaloc,
bilang mitolohikong karakter,

304
00:21:12,400 --> 00:21:13,760
ay galing pa

305
00:21:13,840 --> 00:21:16,760
sa pinakaunang kultura
ng prehistoric Mexico.

306
00:21:20,200 --> 00:21:21,480
At di siya nag-iisa.

307
00:21:23,280 --> 00:21:26,840
Ang pagbaha sa mundo
na dala ng diyos ng ulan ay naglalarawan

308
00:21:26,920 --> 00:21:31,000
ng paglitaw ng nakakaintrigang karakter
sa Mitolohiyang Mexican…

309
00:21:32,960 --> 00:21:34,360
si Quetzalcoatl.

310
00:21:38,120 --> 00:21:39,840
Pagkatapos ng Great Flood,

311
00:21:39,920 --> 00:21:43,400
isang estranghero mula sa silangan
ang dumating sa Mexico

312
00:21:44,120 --> 00:21:49,120
na nakasakay sa bangkang walang sagwan,
sinasabing dinala ng mga ahas.

313
00:21:50,760 --> 00:21:53,080
Ang pangalan niya ay Quetzalcoatl,

314
00:21:53,640 --> 00:21:55,560
o "ang mabalahibong ahas."

315
00:21:56,360 --> 00:22:00,960
Tinuruan nila ang mga tagaroon
na magtanim at mag-alaga ng mga hayop.

316
00:22:02,920 --> 00:22:04,360
Binigyan sila ng batas

317
00:22:04,440 --> 00:22:08,080
at tinuruan ng arkitektura,
astronomiya, at sining.

318
00:22:08,720 --> 00:22:10,480
Sinamba siya bilang diyos.

319
00:22:13,040 --> 00:22:17,160
Pero pagkatapos siyang patalsikin
ng mga tagasunod ng isang war god,

320
00:22:17,800 --> 00:22:23,400
umalis si Quetzalcoatl patungong silangan,
nangakong balang-araw ay babalik.

321
00:22:29,880 --> 00:22:35,160
Ang alamat ni Quetzalcoatl ay nakukuwento
sa maraming henerasyon, hanggang ngayon.

322
00:22:38,040 --> 00:22:41,400
May nakuha kaming paglalarawan
ng balbas-saradong tao.

323
00:22:41,960 --> 00:22:46,000
Para siyang banyaga mula sa karagatan,

324
00:22:46,080 --> 00:22:49,320
at may dala siyang regalo ng sibilisasyon.

325
00:22:53,360 --> 00:22:57,600
Ang kahanga-hanga rito ay madalas
marinig ang kuwentong ito

326
00:22:58,440 --> 00:23:02,480
mula sa mga kulturang walang koneksiyon
sa sinaunang Mexico.

327
00:23:08,120 --> 00:23:10,840
Pareho ang tagpo. May malaking sakuna.

328
00:23:12,360 --> 00:23:17,600
Dinala ang mundo sa kadiliman,
pagbaha, kaguluhan kahit saan.

329
00:23:17,680 --> 00:23:19,120
Bumagsak ang lipunan.

330
00:23:23,240 --> 00:23:27,680
At pagkatapos ng kadiliman,
lumabas ang mayroong kaalaman

331
00:23:27,760 --> 00:23:31,000
sa pangangailangan para makagawa
ng isang sibilisasyon.

332
00:23:31,880 --> 00:23:35,600
At siya ang nagturo
sa mga nakaligtas sa sakuna

333
00:23:35,680 --> 00:23:37,560
kung paano magsimula muli.

334
00:23:39,920 --> 00:23:43,840
Sa sinaunang mitolohiyang Griyego,
ang Titan na si Prometheus

335
00:23:44,400 --> 00:23:48,720
na, pagkatapos ng pagbaha,
ay nagbahagi ng sikreto sa apoy.

336
00:23:51,240 --> 00:23:53,080
Sa South American Andes,

337
00:23:53,160 --> 00:23:58,120
inilarawan ng mga pre-Inc ang
balbas-sarado na tinatawag na Viracocha,

338
00:23:59,120 --> 00:24:01,120
na lumabas mula sa isang lawa…

339
00:24:01,240 --> 00:24:05,360
…at tinuruan ang mga tagaroon
ng pagmamason

340
00:24:05,440 --> 00:24:07,120
na umiiral pa rin ngayon.

341
00:24:08,520 --> 00:24:12,920
Pati sa Pasipiko, may alamat
ang Polynesian na si Maui,

342
00:24:13,000 --> 00:24:16,720
na gumawa ng mga isla nila
sa pamamagitan ng paghila sa dagat,

343
00:24:17,720 --> 00:24:21,200
at tinuruan ang mga tagaroon
na gumamit ng mga bato

344
00:24:21,760 --> 00:24:23,280
at magluto ng pagkain.

345
00:24:26,960 --> 00:24:29,680
Sinasabi ng arkeologo
na ang mga bayaning ito

346
00:24:29,760 --> 00:24:33,880
ay kathang-isip lamang ng mga sinauna,

347
00:24:34,600 --> 00:24:37,440
pero mahirap kalimutan
ang mga pagkakapareho.

348
00:24:38,120 --> 00:24:42,640
Paano kung ang mga ito ay naglalarawan
ng mga advanced na sibilisasyong

349
00:24:42,720 --> 00:24:45,520
naglaho dahil sa mga sakuna
ng pagbaha't sunog

350
00:24:45,600 --> 00:24:48,000
na alam nating nangyari noong Ice Age?

351
00:24:55,600 --> 00:24:57,280
Ang mga mito ng Mexico

352
00:24:57,360 --> 00:24:59,920
at ang istorya ng Quetzalcoatl,

353
00:25:00,480 --> 00:25:03,680
ay kaugnay sa isang apocalyptic
na sandali.

354
00:25:05,320 --> 00:25:08,200
At naniniwala si Marco na may tala nito

355
00:25:08,280 --> 00:25:10,800
na malapit lang sa timog ng Mexico City,

356
00:25:12,600 --> 00:25:14,880
sa mga templo ng Xochicalco.

357
00:25:18,760 --> 00:25:22,720
Katulad ng Cholula, ang lungsod na ito
ay itinayo ng mga katutubo

358
00:25:22,800 --> 00:25:26,440
na wala tayo masyadong alam
mula sa ikapitong siglo ng AD.

359
00:25:28,160 --> 00:25:30,880
Dito, makikita mo ang labi
ng dalawang pyramid.

360
00:25:32,240 --> 00:25:34,440
Isang inalay sa diyos ng ulan,

361
00:25:35,120 --> 00:25:41,320
at ang isa ay inalay sa bayani ng Mexico,
si Quetzalcoatl.

362
00:25:44,400 --> 00:25:49,000
Pumunta ako rito para matuto pa
tungkol sa mga mitilohikong karakter.

363
00:25:51,000 --> 00:25:55,200
Para sa mga arkeologo,
ang mga mito ay pantasya at di kumpleto.

364
00:25:56,000 --> 00:25:59,480
Hindi nila ito pinapansin
dahil gustong buuin ang nakaaran.

365
00:26:00,840 --> 00:26:03,920
Pero dito sa Xochicalco,
nais ng ilang mananaliksik

366
00:26:04,000 --> 00:26:05,640
na makagawa ng pagtatala

367
00:26:05,720 --> 00:26:08,680
ng isa sa mga mahalagang mito
ng sinaunang Mexico.

368
00:26:09,640 --> 00:26:13,800
Isang talang naniniwala silang
pinapanatili ang nakalimutang panahon.

369
00:26:16,840 --> 00:26:20,040
Nakabalot sa apat na kanto
ng templo ng Quetzalcoatl

370
00:26:20,120 --> 00:26:22,440
ang detalyadong pag-ukit tungkol sa diyos

371
00:26:22,520 --> 00:26:25,280
na ikinakatawan ng mabalahibong ahas.

372
00:26:28,080 --> 00:26:32,360
Malinaw na mahalaga siyang pigura
kahit noong 700 AD.

373
00:26:34,720 --> 00:26:39,000
Pero naniniwala si Marco
na ang mga glyph na nakaukit sa bato

374
00:26:39,080 --> 00:26:42,480
ay magpapahiwatig ng mga detalye
ng pinagmulan nito.

375
00:26:44,080 --> 00:26:45,400
Ano'ng ispesyal dito?

376
00:26:45,480 --> 00:26:48,840
Ang nasa ibabang parte ng pyramid

377
00:26:48,920 --> 00:26:52,880
ay ang paglalarawan
ng pagdating ni Quetzalcoatl

378
00:26:52,960 --> 00:26:55,400
na nagpapakita sa tatlong kanto…

379
00:26:55,480 --> 00:26:57,040
-Oo.
-…ng pyramid

380
00:26:57,120 --> 00:27:01,360
hanggang marating natin
ang unang mahalagang glyph na ito.

381
00:27:01,440 --> 00:27:04,680
At ang nakikita mo rito
ay isang nagliliyab na templo.

382
00:27:04,760 --> 00:27:07,080
Mayroong mga balumbon ng usok o apoy.

383
00:27:07,160 --> 00:27:09,600
-Para bang nasusunog ito.
-Tama. Mismo.

384
00:27:09,680 --> 00:27:12,040
Paano naman ang rolyo ng ahas?

385
00:27:12,120 --> 00:27:14,320
Paano mo ito iintindihin?

386
00:27:14,400 --> 00:27:16,640
Ito ang buntot ng ahas.

387
00:27:16,720 --> 00:27:19,560
-Oo.
-Nakapulupot ito sa nagliliyab na templo.

388
00:27:19,640 --> 00:27:22,160
Mukha itong along humahampas…

389
00:27:22,240 --> 00:27:24,560
-Oo.
-…sa gilid ng templo.

390
00:27:24,640 --> 00:27:28,520
Makikita mo agad
ang representasyon ng isang isla.

391
00:27:29,160 --> 00:27:31,800
May nagliliyab na templo

392
00:27:31,880 --> 00:27:34,000
at alon na humahampas, sa tingin mo?

393
00:27:34,080 --> 00:27:35,400
-Ganoon nga.
-Oo.

394
00:27:38,200 --> 00:27:40,640
Ano ang interpretasyon mo rito, Marco?

395
00:27:40,720 --> 00:27:43,680
May makapangyarihang pigurang nakaupo

396
00:27:43,760 --> 00:27:46,480
na mukhang nasa balsa ng mga ahas

397
00:27:46,560 --> 00:27:51,080
na palayo sa direksiyon
ng nagliliyab na templo.

398
00:27:51,800 --> 00:27:54,920
Ang nakikita mo ay ang paglalarawan
ng isang sakuna

399
00:27:55,000 --> 00:28:00,360
na nangyari sa isang lugar,
na ang nakaligtas ay si Quetzalcoatl.

400
00:28:00,440 --> 00:28:05,440
May ideya ka nitong diyos
na galing sa lupaing nawasak.

401
00:28:05,520 --> 00:28:09,720
At ito ang pagdating ng diyos
na si Quetzalcoatl dito sa Mexico

402
00:28:09,800 --> 00:28:12,320
na nagtatag ng sibilisasyong Mesoamerican.

403
00:28:13,320 --> 00:28:16,400
Ito'y salaysay na galing
sa napakalayong nakaraan.

404
00:28:22,360 --> 00:28:27,640
Ang pagkaintindi ni Marco sa mga glyph ng
templo bilang paglalarawan ng apocalypse

405
00:28:27,720 --> 00:28:30,240
ay kaugnay sa mga opinyon ng arkeolohiko.

406
00:28:31,520 --> 00:28:34,600
Pero hindi ibig sabihing mali siya.

407
00:28:36,480 --> 00:28:40,200
Ang Templo ng Mabalahibong Ahas
ay tinatayang 1,300 taon na,

408
00:28:40,280 --> 00:28:42,600
at tama ang mga arkeologong sabihing

409
00:28:42,680 --> 00:28:45,680
walang sakuna sa mundo noong panahong iyon

410
00:28:45,760 --> 00:28:48,360
na maaaring magpaliwanag kay Quetzalcoatl.

411
00:28:48,920 --> 00:28:50,720
Hindi ito ang punto.

412
00:28:50,800 --> 00:28:53,960
Tiyak na ang tradisyong ito
ay mas matanda pa sa templo.

413
00:28:54,040 --> 00:28:56,000
Gaano katanda? Walang may alam.

414
00:28:56,080 --> 00:29:00,200
Pero may isang panahon sa prehistory
na sakto rito.

415
00:29:02,120 --> 00:29:06,640
Kinumpirma ng mga geologist
na mayroong sinaunang apocalypse.

416
00:29:07,480 --> 00:29:10,080
Isang panahon ng matinding sakuna
at pagbaha

417
00:29:10,160 --> 00:29:14,640
na may kasintinding epekto rito
katulad sa buong mundo…

418
00:29:16,840 --> 00:29:22,760
sa pagtatapos ng huling Ice Age,
mga 12,800 taon ang nakaraan.

419
00:29:23,600 --> 00:29:28,480
Maaari kaya ang istorya ng pagdating
ni Quetzalcoatl ay ganoon na katagal?

420
00:29:34,560 --> 00:29:38,440
Hindi ko tinatanong ang edad
ng istruktura.

421
00:29:38,520 --> 00:29:42,920
Ang mayroon dito ay paglalarawan
ng istoryang sa katunayan ay mas luma pa.

422
00:29:43,720 --> 00:29:46,040
Kaya, baka ang kulang sa arkeolohiyo

423
00:29:46,120 --> 00:29:47,560
ay arkeolohiyo ng ideya.

424
00:29:47,640 --> 00:29:51,280
Baka nakapokus sila masyado sa petsa
ng paggawa mismo

425
00:29:51,360 --> 00:29:53,360
at hindi naisip ang mga ideya rito.

426
00:29:53,440 --> 00:29:54,280
Tama.

427
00:29:56,720 --> 00:29:58,160
Kung handa tayong balikan

428
00:29:58,240 --> 00:30:01,640
ang lagpas sa artipisyal na nakikita
na sinabi ng arkeolohiya,

429
00:30:01,720 --> 00:30:04,480
magkakaroon ng kahulugan ang mito,

430
00:30:04,560 --> 00:30:07,240
hindi bilang pantasya
ng pangyayaring gawa-gawa,

431
00:30:07,320 --> 00:30:10,240
ngunit bilang tunay na tala
ng nakalimutang nakaraan.

432
00:30:14,400 --> 00:30:17,880
Tinatanggihan ng mga arkeologo
ang ganoong mungkahi,

433
00:30:19,720 --> 00:30:21,880
pero imposibleng hindi mapuna

434
00:30:21,960 --> 00:30:25,840
kung gaano kakalat ang mga kuwento
tungkol sa mga bayaning ito.

435
00:30:27,400 --> 00:30:29,800
Minsan ay mga diyos, minsan ay mga taong

436
00:30:31,000 --> 00:30:33,840
dumating sa kaguluhan
pagkatapos ng sakuna.

437
00:30:35,560 --> 00:30:37,240
Nagturo ng agrikultura,

438
00:30:37,320 --> 00:30:40,800
arkitektura, inhinyeriya, at astronomiya
sa mga nakaligtas.

439
00:30:42,560 --> 00:30:43,480
Sa tradisyon,

440
00:30:43,560 --> 00:30:47,360
naniniwala akong mahahanap
ang mga nawalang sibilisasyon.

441
00:30:49,000 --> 00:30:54,440
Kaya, saan nakabase ang sibilisasyon
bago ang sakunang sumira dito?

442
00:30:55,480 --> 00:30:59,360
Napakaraming posibilidad
na hindi pa naiisip.

443
00:30:59,440 --> 00:31:02,760
Dahil, sa nakita natin,
sa tugatog ng huling Ice Age…

444
00:31:03,760 --> 00:31:05,520
…iba ang mukha ng planeta.

445
00:31:07,080 --> 00:31:10,600
Pero may mga bakas pang paparating
sa buong mundo.

446
00:31:11,640 --> 00:31:13,960
Diyan, katulad sa Cholula,

447
00:31:14,040 --> 00:31:17,120
na may dose-dosenang templo
na pinaniwalaang ginawa

448
00:31:17,200 --> 00:31:18,960
ng sinaunang lahi ng higante,

449
00:31:20,200 --> 00:31:26,120
sa mga islang hindi isla dati,
sa gitna ng Mediterranean Sea.

450
00:31:26,200 --> 00:31:28,880
At doon ako dadalhin ng paglalakbay ko,

451
00:31:28,960 --> 00:31:31,440
sa napakalaking bugtong sa bato.

452
00:31:32,280 --> 00:31:35,240
Ang mga misteryosong megalith ng Malta.

453
00:32:01,600 --> 00:32:06,600
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni
Karen Sy