1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
ISANG SERIES MULA SA NETFLIX

2
00:00:12,120 --> 00:00:13,080
-Ayos na?
-Oo.

3
00:00:13,160 --> 00:00:15,240
-Sige, heto na.
-At take one.

4
00:00:15,320 --> 00:00:17,200
Puwede ka bang magpakilala?

5
00:00:18,960 --> 00:00:20,640
Paano kaya?

6
00:00:20,720 --> 00:00:23,640
Sinasabing isa kang pseudo-archaeologist.

7
00:00:23,720 --> 00:00:25,960
-Oo nga.
-Namimili ka raw ng datos.

8
00:00:26,040 --> 00:00:29,240
Milyon-milyon ang mambabasa mo,
maliban sa mga akademiko.

9
00:00:29,320 --> 00:00:30,400
BALIW BA SI GRAHAM HANCOCK?

10
00:00:30,480 --> 00:00:33,320
Alam mo ba na kaaway ka ng academia?

11
00:00:33,400 --> 00:00:35,880
Dahil maraming may ayaw marinig 'yon.

12
00:00:35,960 --> 00:00:40,160
Ilang dekada ka nang lumalaban…

13
00:00:40,480 --> 00:00:43,360
…at nilantad mo ang mga
kontrobersyal na ideya…

14
00:00:43,960 --> 00:00:45,040
MAS LUMA PA SA INAAKALA

15
00:00:45,120 --> 00:00:46,880
…na ngayon ay pinag-aaralan.

16
00:00:48,280 --> 00:00:50,040
Ako si Graham Hancock.

17
00:00:51,520 --> 00:00:54,920
Di ko sinasabing isa akong
archaeologist o scientist.

18
00:00:55,000 --> 00:00:56,720
Isa akong mamamahayag,

19
00:00:56,800 --> 00:01:00,960
at iniimbestigahan ko ang
human prehistory.

20
00:01:15,040 --> 00:01:20,080
Suspetsa ko, may amnesia ang mga tao.

21
00:01:20,880 --> 00:01:25,720
May nakalimutan tayong
napakahalaga sa nakaraan natin.

22
00:01:26,400 --> 00:01:30,400
At tingin ko, ang limot na bagay na 'yon

23
00:01:30,480 --> 00:01:34,480
ay isang nawawalang advanced na
sibilisasyon ng Ice Age.

24
00:01:36,680 --> 00:01:40,840
Ilang dekada na akong naghahanap
ng patunay niyon

25
00:01:40,920 --> 00:01:42,600
sa mga lugar sa buong mundo.

26
00:01:43,080 --> 00:01:44,000
Grabe.

27
00:01:44,520 --> 00:01:48,440
Ngayon, ang pakay ko ay
pagkonektahin ang mga impormasyon…

28
00:01:48,520 --> 00:01:51,800
Kakaiba 'yon.

29
00:01:52,800 --> 00:01:56,560
…para ipakita sa inyo ang ebidensya
na sumasalungat sa nakasanayan.

30
00:01:57,560 --> 00:02:00,440
Inuurong nito ang mga petsa.

31
00:02:01,000 --> 00:02:05,480
Mga sinaunang estruktura na
sopistikado ang pagkakagawa…

32
00:02:06,000 --> 00:02:09,480
Ito ang pinakamainam na
archeoastronomy site sa North America.

33
00:02:10,160 --> 00:02:14,800
…ang bakas ng isang advanced
na sinaunang sibilisasyon.

34
00:02:14,880 --> 00:02:16,800
Para itong Rosetta Stone.

35
00:02:17,920 --> 00:02:21,440
Mas tumitibay ang posibilidad
na mas maagang nabuo ang

36
00:02:21,520 --> 00:02:22,360
sibilisasyon.

37
00:02:23,560 --> 00:02:27,320
Babaguhin niyon ang kasaysayan.

38
00:02:27,400 --> 00:02:28,240
Oo.

39
00:02:30,920 --> 00:02:35,120
Di gusto ng mga tinatawag na
eksperto ang ideyang iyon

40
00:02:35,200 --> 00:02:39,440
dahil pinagpipilitan nila na
mga hunter-gatherer lang

41
00:02:39,520 --> 00:02:41,080
ang mga tao noong Ice Age.

42
00:02:42,280 --> 00:02:47,080
Kaya ako nagiging kalaban ng mga
archaeologist.

43
00:02:47,160 --> 00:02:49,840
Bakit di na lang sabihin na
isa 'yong misteryo,

44
00:02:49,920 --> 00:02:50,840
ganoon na lang?

45
00:02:50,920 --> 00:02:53,920
Trabaho kong magbigay ng
alternatibong pananaw.

46
00:02:54,000 --> 00:02:57,400
Siguro nga may nakalimutang
yugto sa kasaysayan.

47
00:02:57,480 --> 00:02:59,440
Pero ang napakadepensibo at

48
00:02:59,520 --> 00:03:02,280
arogante at mayabang
na mainstream academia

49
00:03:02,360 --> 00:03:04,600
ang pumipigal sa pag-iisip ng posibilidad.

50
00:03:05,800 --> 00:03:09,000
Sinusubukan kong labanan…
ang agos ng kasaysayan.

51
00:03:23,120 --> 00:03:28,560
NOONG UNANG PANAHON, NAGKAROON NG BAHA

52
00:03:31,520 --> 00:03:34,880
30 taon na akong naghahanap

53
00:03:34,960 --> 00:03:37,560
ng bagay na di raw posibleng totoo.

54
00:03:39,400 --> 00:03:45,200
Isang advanced na sibilisasyon na mas
matanda sa atin, na wala sa kasaysayan.

55
00:03:47,080 --> 00:03:51,200
Ang sikat na bersyon ng kasaysayan,
sinasabing pagkatapos ng Ice Age…

56
00:03:53,040 --> 00:03:56,200
…sa kanilang sariling kilos,
nagsimula ang mga

57
00:03:56,280 --> 00:04:00,080
ninuno nating magsaka
at mag-alaga ng mga hayop,

58
00:04:00,160 --> 00:04:03,360
bumuo sila ng mga grupo
at kalaunan ay mga siyudad,

59
00:04:04,000 --> 00:04:08,720
hanggang nabuo ang unang sibilisasyon
6,000 taon na ang nakakaraan.

60
00:04:10,080 --> 00:04:14,040
Pero inaatras 'yon ng mga
bagong natutuklasan.

61
00:04:15,360 --> 00:04:19,160
Isa sa mga 'yon
ay nahanap dito sa Indonesia.

62
00:04:22,240 --> 00:04:24,560
Sa pinakapopuladong isla, Java…

63
00:04:26,480 --> 00:04:30,000
…mga apat na oras mula sa Jakarta,
malapit sa Karyamukti.

64
00:04:37,000 --> 00:04:40,440
Iimbestigahan ko rito
ang isa sa mga bukod-tangi

65
00:04:40,520 --> 00:04:43,800
at kontrobersyal na natuklasan
sa ating panahon.

66
00:04:45,040 --> 00:04:45,880
Ang ebidensya

67
00:04:45,960 --> 00:04:49,040
na nagpahirap sa mga
sikat na archaeologist

68
00:04:49,120 --> 00:04:52,520
dahil kinukuwestiyon nito
ang lahat ng tinuro sa atin

69
00:04:52,600 --> 00:04:54,280
tungkol sa sangkatauhan.

70
00:04:56,280 --> 00:04:58,840
Nagbibigay ito ng matinding katanungan.

71
00:04:59,840 --> 00:05:01,920
Paano kung may advanced na sibilisasyon

72
00:05:02,000 --> 00:05:04,640
na nabuhay rito
sa Indonesia noong Ice Age?

73
00:05:05,760 --> 00:05:07,880
Isang sibilisasyon na ngayon lang

74
00:05:07,960 --> 00:05:08,960
natagpuan.

75
00:05:12,440 --> 00:05:14,360
Ito ang Gunung Padang.

76
00:05:19,040 --> 00:05:23,040
"Bundok ng liwanag" o "bundok ng kaalaman"

77
00:05:23,120 --> 00:05:24,840
sa diyalektong Sundanese.

78
00:05:27,440 --> 00:05:31,000
Bilib ang mga lokal sa
misteryoso nitong pakiramdam…

79
00:05:34,440 --> 00:05:38,400
at ang mga dayuhan ay nagpupunta rito
para dasalan ang bundok.

80
00:05:40,160 --> 00:05:43,320
Naglilinis sila sa
sinaunang spring sa paanan…

81
00:05:45,920 --> 00:05:47,400
bago umakyat sa burol…

82
00:05:49,440 --> 00:05:51,120
na may taas na 360 feet.

83
00:05:52,560 --> 00:05:55,400
Mahirap ang pag-akyat.

84
00:05:57,400 --> 00:05:59,920
Pero sulit pagdating mo sa tuktok.

85
00:06:05,200 --> 00:06:09,160
Dahil walang katulad ang Gunung Padang.

86
00:06:17,280 --> 00:06:21,600
Matagal nang inisip ng mga archeologist
na normal lang ito.

87
00:06:23,240 --> 00:06:25,320
Pero may problema roon.

88
00:06:26,720 --> 00:06:30,000
Makikita mo ang mga batong
nakakalat sa bundok.

89
00:06:37,920 --> 00:06:41,880
Nakakalat ang mga bato
na hexagonal ang hugis.

90
00:06:46,480 --> 00:06:47,720
Libo-libo.

91
00:06:48,680 --> 00:06:49,840
Nakakamangha.

92
00:06:51,600 --> 00:06:55,280
Pero natural lang na makita rito

93
00:06:55,360 --> 00:06:58,120
dahil natural itong nabubuo ng bulkan.

94
00:07:00,120 --> 00:07:02,160
Tinatawag itong columnar jointing

95
00:07:02,240 --> 00:07:05,880
at nabubuo kapag ang basalt

96
00:07:05,960 --> 00:07:08,320
ay lumalamig at nabibiyak.

97
00:07:11,160 --> 00:07:14,040
Sa unang tingin, mapagkakamalan itong

98
00:07:14,120 --> 00:07:16,680
natural na pagkabuo ng mga bato,

99
00:07:16,760 --> 00:07:20,040
kaya di ito inimbestigahan ng
mga archaeologist.

100
00:07:21,000 --> 00:07:24,440
Pero kapag inobserbahan pa, makikita na

101
00:07:24,520 --> 00:07:28,600
tinabas ang mga bato at
ginamit na materyales

102
00:07:28,680 --> 00:07:30,440
ng mga tao.

103
00:07:33,400 --> 00:07:35,920
Sa nakakalat na mga bato,

104
00:07:36,000 --> 00:07:39,520
may mga bakas ng
estruktura sa burol na 'to.

105
00:07:40,320 --> 00:07:47,120
Mga tumpok, mga parihabang na kwarto,
at mahahabang pader

106
00:07:48,200 --> 00:07:50,440
sa nakalatag na mga terasa,

107
00:07:52,520 --> 00:07:54,280
na halata namang gawa ng tao.

108
00:07:58,360 --> 00:08:02,920
Nang magsimulang magtrabaho rito ang
archaeologist na si Ali Akbar noong 2012,

109
00:08:03,960 --> 00:08:06,200
ang mga estruktura daw sa burol na ito

110
00:08:06,280 --> 00:08:09,520
ay kulang 2,500 taon ang tanda.

111
00:08:10,800 --> 00:08:13,880
Di natin alam ang eksaktong panahon.

112
00:08:13,960 --> 00:08:18,600
Matagal nang inabandona
at kinalimutan ito.

113
00:08:19,840 --> 00:08:24,120
Sinabi rin nila na ang mga
sinaunang manggagawa ng Gunung Padang

114
00:08:24,200 --> 00:08:27,640
ang nakakita sa columnar jointing na
natural nang ganoon.

115
00:08:28,800 --> 00:08:31,240
Pero may nadiskubre silang kakaiba.

116
00:08:33,480 --> 00:08:37,960
Galing sa ibang rehiyon at ibang lokasyon

117
00:08:38,039 --> 00:08:39,360
ang columnar joint.

118
00:08:40,320 --> 00:08:45,919
Ibig sabihin, bawat isa
sa hanggang 50,000 bato,

119
00:08:46,000 --> 00:08:50,000
na halos isang tonelada ang bigat,
ay binuhat paakyat sa burol.

120
00:08:52,720 --> 00:08:55,200
Nang una itong aralin
ng grupo ni Dr. Akbar,

121
00:08:55,840 --> 00:08:59,040
agad silang nakakita ng ebidensya
na may mga tao rito,

122
00:08:59,600 --> 00:09:03,640
sa tinatawag na cultural layer,
pero di sa inaasahan nilang lugar.

123
00:09:05,200 --> 00:09:09,680
Nagulat kami dahil dalawa ang
cultural layer nito.

124
00:09:11,480 --> 00:09:15,600
Ang una ay galing sa 500 BC.

125
00:09:17,400 --> 00:09:19,080
Pero sa apat na metrong lalim,

126
00:09:19,160 --> 00:09:21,480
may nakita pa kaming isa.

127
00:09:22,320 --> 00:09:25,360
Mula iyon sa 5,200 BC.

128
00:09:29,280 --> 00:09:31,800
Nakakasurpresa. Gulat na gulat kami.

129
00:09:32,920 --> 00:09:34,000
Napakatanda na niyon.

130
00:09:37,840 --> 00:09:39,720
7,000 taon ang nakakaraan,

131
00:09:39,800 --> 00:09:42,520
noong malabong makagawa
ng ganitong estruktura,

132
00:09:43,200 --> 00:09:45,840
walang ebidensyang higit pa sa

133
00:09:45,920 --> 00:09:48,640
hunter-gatherers ang mga tao
sa rehiyong ito.

134
00:09:51,080 --> 00:09:54,400
Ano kayang nagtulak sa kanila na
magpakahirap dalhin

135
00:09:54,480 --> 00:09:56,200
ang mga batong iyon dito?

136
00:10:00,680 --> 00:10:03,800
Di ko alam ang papel ng site na ito.

137
00:10:03,880 --> 00:10:09,640
Pero di pa kami nakakahanap
ng labi ng tao,

138
00:10:09,720 --> 00:10:11,760
kaya di ito libingan.

139
00:10:12,680 --> 00:10:15,840
Baka para 'to sa mga seremonyas o ritwal.

140
00:10:18,840 --> 00:10:22,560
Isa itong misteryo.
Kailangan nating hanapan ng paliwanag.

141
00:10:26,760 --> 00:10:31,280
Nang mas lumalim pa ang
imbestigasyon sa site,

142
00:10:31,360 --> 00:10:36,240
may panibagong posibilidad na
pilit tinanggap ng mga mananaliksik.

143
00:10:38,000 --> 00:10:40,040
Iyon ay ang posibilidad na

144
00:10:40,120 --> 00:10:43,360
gawa ito ng isang sibilisasyon
na wala sa kasaysayan.

145
00:10:46,960 --> 00:10:50,920
Nag-aral si Dr. Danny Hilman Natawidjaja
sa Caltech, at ngayon

146
00:10:51,000 --> 00:10:54,640
ay nagtatrabaho sa Geotechnology
Research Center ng Indonesia.

147
00:10:56,920 --> 00:11:00,960
Bilang geologist, alam ni Dr. Hilman
na may kakaiba tungkol

148
00:11:01,040 --> 00:11:02,240
sa Gunung Padang.

149
00:11:05,680 --> 00:11:09,440
Nakita niya sa site na
di lang nakapatong sa tuktok ng burol

150
00:11:09,520 --> 00:11:11,760
ang mga columnar basalt na bato.

151
00:11:13,640 --> 00:11:16,080
Nakapalibot din 'yon sa mga dalusdos

152
00:11:17,800 --> 00:11:20,880
ng paligid na ang laki
ay higit 37 hektarya.

153
00:11:24,040 --> 00:11:27,080
Ang parteng ito
sa pagitan ng dalawang terasa

154
00:11:27,160 --> 00:11:29,520
ay mukhang isang pader.

155
00:11:30,400 --> 00:11:34,240
May mga archaeologist na kumbinsidong
lahat ito ay natural.

156
00:11:34,320 --> 00:11:35,720
Natural na bato ito,

157
00:11:35,800 --> 00:11:38,800
pero sinasabi nilang pati ang
pagkakaayos ay natural.

158
00:11:38,880 --> 00:11:42,760
Natural ang bato,
pero ang posisyon nila ay hindi.

159
00:11:43,080 --> 00:11:45,640
-Kadalasan, patayo.
-Patayo, oo.

160
00:11:45,720 --> 00:11:47,520
-Tama.
-At dito nakahiga.

161
00:11:47,600 --> 00:11:49,720
-Isa pa, di ganito ang hati.
-Oo.

162
00:11:49,800 --> 00:11:51,920
Dito iba ang sukat ng bawat hati.

163
00:11:52,000 --> 00:11:52,840
Tama.

164
00:11:54,400 --> 00:11:57,560
May isa pang napansing
kakaiba si Dr. Hilman

165
00:11:58,880 --> 00:12:00,360
sa pagitan ng mga bato.

166
00:12:01,280 --> 00:12:04,720
Ang natural na posisyon,
walang ground mass sa pagitan.

167
00:12:05,280 --> 00:12:06,680
Magkakadikit sila.

168
00:12:08,640 --> 00:12:12,160
Pero dito, sa pagitan ng mga bato,
may mortar

169
00:12:12,240 --> 00:12:15,960
-na nagdidikit sa kanila, parang semento.
-Oo.

170
00:12:16,040 --> 00:12:19,240
Ang kapal ay limang sentimetro,
at talagang pantay.

171
00:12:19,320 --> 00:12:22,320
Parang pinapantay nila ang mga bato

172
00:12:22,400 --> 00:12:26,120
gamit ang mortar sa loob.
Nilagay iyan ng mga tao

173
00:12:26,200 --> 00:12:28,120
-para sa konstruksyon nila.
-Oo.

174
00:12:31,960 --> 00:12:33,480
Inimbestigahan ni Danny,

175
00:12:33,560 --> 00:12:35,960
at talagang nasurpresa siya.

176
00:12:37,880 --> 00:12:42,360
Ang nalaman ni Dr. Hilman
ayon sa mga datos,

177
00:12:43,000 --> 00:12:46,200
di lang basta burol ang Gunung Padang.

178
00:12:50,760 --> 00:12:53,880
Ito ang sinaunang site ng Gunung Padang.

179
00:12:55,280 --> 00:12:57,880
Ang hilagang parte ng hagdanan

180
00:12:57,960 --> 00:12:59,720
ay nasa 300 feet,

181
00:12:59,800 --> 00:13:02,320
at nasa tuktok niyon ang
isa sa limang terasa.

182
00:13:03,800 --> 00:13:09,280
Ang sukat niyon ay nasa
490 feet ang haba at 130 feet ang lawak.

183
00:13:10,920 --> 00:13:15,840
Ang burol ay napapalibutan
ng mga pader na gawa sa columnar basalt.

184
00:13:17,280 --> 00:13:20,120
Gamit ang nasa 50,000 na bato,

185
00:13:20,200 --> 00:13:22,840
isa itong malaking proyekto

186
00:13:22,920 --> 00:13:24,880
na nagpabago sa burol

187
00:13:24,960 --> 00:13:28,600
para matawag iyong isang step pyramid.

188
00:13:34,280 --> 00:13:36,560
Gawa ito lahat ng tao.

189
00:13:36,640 --> 00:13:37,480
Oo.

190
00:13:38,000 --> 00:13:40,920
Di ito katulad ng mga pyramid

191
00:13:41,000 --> 00:13:43,760
na Mayan o Giza.

192
00:13:43,840 --> 00:13:48,560
Hindi. Pareho lang silang
tumataas sa hugis ng pyramid.

193
00:13:48,640 --> 00:13:50,680
-Pero medyo bilugan ito.
-Tama.

194
00:13:52,160 --> 00:13:55,040
Ano nga ba ang maituturing na pyramid?

195
00:13:55,120 --> 00:13:59,280
Kung 'yon ay isang estruktura
ng patong-patong na lebel pataas,

196
00:13:59,360 --> 00:14:01,880
eh di pyramid nga ang Gunung Padang.

197
00:14:03,760 --> 00:14:07,960
At ang pagkakaroon ng
sinaunang pyramid dito

198
00:14:08,040 --> 00:14:12,280
ay maaaring magpabago sa mga
alam natin tungkol sa ating mga ninuno.

199
00:14:14,080 --> 00:14:18,440
Pinaniniwalaan ng mga archaeologist
na ang pinakamatandang pyramid sa mundo

200
00:14:18,520 --> 00:14:21,520
ay noong 4,700 taon na ang nakakaraan.

201
00:14:22,680 --> 00:14:25,160
At di sa Egypt, kundi sa Peru.

202
00:14:26,880 --> 00:14:30,800
Pero nakahanap ng ebidensya si
Dr. Hilman na mas matanda ito.

203
00:14:33,200 --> 00:14:34,960
Gaano katanda na nga ba?

204
00:14:35,920 --> 00:14:38,920
Sinong nagtayo? At bakit?

205
00:14:44,240 --> 00:14:46,080
Ginamit ng grupo ni Dr. Hilman

206
00:14:46,160 --> 00:14:49,840
ang teknolohiyang kadalasang
ginagamit sa geological surveys

207
00:14:49,920 --> 00:14:52,840
para hanapin ang sagot
sa loob ng estruktura.

208
00:14:53,960 --> 00:14:56,400
Mayroon tayong tatlong metodo.

209
00:14:56,480 --> 00:14:59,800
-Ang GPR.
-Oo, ang ground-penetrating radar.

210
00:14:59,880 --> 00:15:02,160
-Ground-penetrating radar, oo.
-Oo.

211
00:15:02,240 --> 00:15:05,000
-At resistivity tomography.
-Oo.

212
00:15:05,080 --> 00:15:07,160
At ang seismic tomography.

213
00:15:09,480 --> 00:15:13,840
Noon, ilang metro lang ang
hinukay ng mga archaeologist

214
00:15:13,920 --> 00:15:16,440
at sa ilang bahagi lang.

215
00:15:17,880 --> 00:15:20,760
Mas malawak ang sakop nito…

216
00:15:21,280 --> 00:15:22,840
-30 metro, oo.
-30 metro.

217
00:15:23,400 --> 00:15:24,800
…at mas malalim pa.

218
00:15:25,640 --> 00:15:29,000
Gagawin natin ang
ground-penetration radar,

219
00:15:29,080 --> 00:15:30,400
ang GPR surveys.

220
00:15:31,360 --> 00:15:33,200
Ang ground-penetrating radar

221
00:15:33,280 --> 00:15:36,000
ay naglalabas ng mga radio wave sa lupa.

222
00:15:36,680 --> 00:15:41,880
Kapag may tinamaan, babalik 'yon, at
pag-aaralan ang mga datos na makokolekta.

223
00:15:43,440 --> 00:15:49,160
Pinili namin ang frequency na 40 megahertz
para abutin ang 30 metro.

224
00:15:51,840 --> 00:15:54,120
Sige na.

225
00:16:06,440 --> 00:16:10,600
Mas nagiging misteryoso pa
ang lahat dahil sa mga

226
00:16:10,680 --> 00:16:12,680
scan ng loob ng site.

227
00:16:14,280 --> 00:16:17,280
Mas komplikado ang
estruktura nito sa ilalim ng lupa.

228
00:16:17,360 --> 00:16:19,480
Nandoon na talaga ang columnar basalt

229
00:16:19,560 --> 00:16:21,200
at ginagamit talaga sa paggawa.

230
00:16:22,880 --> 00:16:27,880
May nadiskubre ang seismic tomography
na nakakaintrigang pwesto

231
00:16:27,960 --> 00:16:29,400
sa loob ng burol.

232
00:16:30,840 --> 00:16:34,640
Mayroong seismic velocity
na 200 meters per second.

233
00:16:34,720 --> 00:16:37,680
Anong ibig sabihin niyon?

234
00:16:38,680 --> 00:16:39,720
Mayroong espasyo.

235
00:16:41,480 --> 00:16:43,720
-May bakanteng espasyo sa loob.
-Bakante.

236
00:16:43,800 --> 00:16:46,200
At alam mo ba ang hugis ng espasyo?

237
00:16:46,280 --> 00:16:48,440
Oo, makikita rito, parihaba.

238
00:16:48,520 --> 00:16:50,000
-Oo nga.
-Oo.

239
00:16:50,080 --> 00:16:51,920
-At nasa kanan ito…
-Oo.

240
00:16:52,000 --> 00:16:54,160
-…dahil sa sentro ng site…
-Oo.

241
00:16:55,320 --> 00:16:57,960
…sa ilalim ng Terrace One,
mayroon ding espasyo…

242
00:17:00,200 --> 00:17:02,280
-Oo.
-…na konektado sa espasyo

243
00:17:02,360 --> 00:17:04,160
sa ilalim ng pangalawang terasa.

244
00:17:07,360 --> 00:17:09,920
Ang nadiskubre ng grupo ni Dr. Hilman,

245
00:17:10,720 --> 00:17:14,040
may tatlong malalaking parihabang espasyo.

246
00:17:14,720 --> 00:17:17,200
Isa sa kanila ay nasa 10 metro pababa,

247
00:17:17,280 --> 00:17:19,720
siguro, pasukan iyon,

248
00:17:19,800 --> 00:17:23,680
at konektado iyon sa mas malaking espasyo.

249
00:17:24,960 --> 00:17:28,440
At isa pang lagusan papunta sa pangatlo,

250
00:17:28,520 --> 00:17:30,520
mga 20 hanggang 30 metro ang lalim.

251
00:17:31,319 --> 00:17:35,040
Ang tatlong iyon ay
matatagpuan sa sentrong axis ng site.

252
00:17:37,400 --> 00:17:40,440
Naintriga ako ng mga espasyong ito.

253
00:17:40,520 --> 00:17:43,200
Sana lang may mga archaeologist

254
00:17:43,280 --> 00:17:44,840
na pwedeng maghukay rito.

255
00:17:44,920 --> 00:17:47,640
Noong nakita na namin ito…

256
00:17:47,720 --> 00:17:48,880
-Oo.
-…ang tatlong espasyo,

257
00:17:49,600 --> 00:17:51,600
sobrang namangha kami.

258
00:17:55,000 --> 00:17:57,480
Alam mo nang may nadiskubre kang kakaiba.

259
00:17:57,560 --> 00:17:59,640
-Oo.
-Di na maipagkakaila.

260
00:17:59,720 --> 00:18:00,600
Oo.

261
00:18:04,840 --> 00:18:09,240
Pero para sa mga unang
naghukay ng site na ito,

262
00:18:09,320 --> 00:18:12,560
di posible ang nadiskubre ni Dr. Hilman.

263
00:18:15,760 --> 00:18:18,560
Ang tanggap na timeline
ng kasaysayan ng tao

264
00:18:18,640 --> 00:18:20,760
ay nagsasabing ang tribo

265
00:18:20,840 --> 00:18:23,600
na nakatira dito
7,000 taon na ang nakakaraan…

266
00:18:25,240 --> 00:18:28,080
…ay walang kakayahang makagawa

267
00:18:28,160 --> 00:18:30,440
ng ganitong kalaki at kakomplikado.

268
00:18:31,680 --> 00:18:33,600
Pero nandito ito.

269
00:18:36,400 --> 00:18:38,800
Misteryong kailangang imbestigahan.

270
00:18:42,840 --> 00:18:46,000
Para bigyan ng edad ang burol na di burol,

271
00:18:46,680 --> 00:18:50,080
gumamit si Dr. Hilman
ng isa pang geological tool,

272
00:18:51,480 --> 00:18:52,400
ang core drilling.

273
00:18:56,400 --> 00:19:01,640
Gaya ng inaasahan, 3,000 taon na
ang unang dalawang lebel…

274
00:19:03,960 --> 00:19:06,120
…mga 8,000 taon na ang nakakaraan.

275
00:19:07,760 --> 00:19:12,040
Pero nang maghukay sila nang
15 metro, mga 50 feet o higit pa,

276
00:19:12,120 --> 00:19:14,520
may nakita silang di inaasahan.

277
00:19:17,080 --> 00:19:22,080
Ang mga parteng iyon ay nilapag
11,600 taon na ang nakakaraan…

278
00:19:24,120 --> 00:19:28,320
…kaya ang pinagmulan nito
ay noong katapusan ng huling Ice Age.

279
00:19:31,680 --> 00:19:34,880
At di lang doon nagtapos ang
nadiskubre ni sDr. Hilman.

280
00:19:35,720 --> 00:19:41,560
Sa lalim na 100 feet, naabot
ang pinakaunang lebel ng konstruksyon.

281
00:19:41,640 --> 00:19:44,000
Alamin natin kung kailan ito nagawa.

282
00:19:44,080 --> 00:19:47,040
Ang ikaapat na lebel ay maaaring
bago pa ang 20,000.

283
00:19:47,120 --> 00:19:49,120
-Maaaring bago ang 20,000.
-Napakatanda na.

284
00:19:49,720 --> 00:19:52,800
Nakuha ng mga drill core ang materyales

285
00:19:52,880 --> 00:19:56,000
na higit pa sa 24,000 taong gulang
na ang tanda.

286
00:19:59,440 --> 00:20:03,840
Naghalo na ang mga organic material
sa mga structural element na nakabaon.

287
00:20:05,480 --> 00:20:08,520
At nakumbinsi si Danny, pati ako na rin,

288
00:20:08,600 --> 00:20:11,960
na ang Gunung Padang ay
mula sa sinaunang panahon.

289
00:20:16,200 --> 00:20:20,000
Nakakabilib at nakakagulat
ang mga nadiskubre ni Danny.

290
00:20:21,200 --> 00:20:24,880
Noon, pinaniwalaan ng mga
archaeologist na totoong

291
00:20:24,960 --> 00:20:28,720
walang malaking estruktura
na tinayo sa Southeast Asia

292
00:20:28,800 --> 00:20:30,840
bago pa ang 4,000 taon.

293
00:20:36,160 --> 00:20:39,320
Ang sinasabi mong edad nito
ay noon pang Ice Age.

294
00:20:39,400 --> 00:20:42,080
Para sa akin, nakakasabik ito.

295
00:20:42,160 --> 00:20:43,600
-Oo.
-Iniisip ko

296
00:20:43,680 --> 00:20:47,040
kung may mga ebidensya o
impormasyon sa loob

297
00:20:47,120 --> 00:20:49,000
na maaaring makatulong sa…

298
00:20:49,080 --> 00:20:51,480
…paghahanap ko ng nawawalang sibilisasyon.

299
00:20:51,560 --> 00:20:55,440
-Kakaunti ang alam natin sa kasaysayan.
-Tama.

300
00:20:55,520 --> 00:20:57,720
May malaking nakaligtaang bagay rito.

301
00:21:00,840 --> 00:21:04,360
Hirap tanggapin ng mainstream archaeology
ang ideyang ito.

302
00:21:04,920 --> 00:21:07,760
Ang paniniwalang gawa iyon ng tao

303
00:21:07,840 --> 00:21:10,240
ay di na tinutuligsa ng kahit sino.

304
00:21:10,840 --> 00:21:14,360
Pero ang ayaw tanggapin ng archaeology ay

305
00:21:14,440 --> 00:21:18,120
ang edad ng estrukturang ito
ay maaaring 24,000 taon na.

306
00:21:20,360 --> 00:21:22,120
Abot sa huling Ice Age.

307
00:21:32,920 --> 00:21:35,840
Ang ayaw tanggapin ng mga iskolar

308
00:21:35,920 --> 00:21:38,760
ay espesyal na panahon ang Ice age

309
00:21:40,000 --> 00:21:42,320
kung kailan ibang-iba ang mundo.

310
00:21:45,760 --> 00:21:50,760
Noon, 20,000 taon na ang nakakalipas,
di ganito ang itsura ng mundo.

311
00:21:50,840 --> 00:21:53,480
Ang isla ng Java ay hindi isla.

312
00:21:54,880 --> 00:21:59,600
Ito ang dulo ng
malaking kontinente ng Southeast Asia.

313
00:21:59,680 --> 00:22:02,800
Ang kontinente na tinatawag ng
mga geologist na Sundaland.

314
00:22:05,840 --> 00:22:07,800
Noong huling Ice Age,

315
00:22:07,880 --> 00:22:13,480
ang lebel ng dagat ay nasa 120 metro,
400 feet, mas mababa sa ngayon.

316
00:22:14,840 --> 00:22:19,640
Kaya ang Java Sea ngayon
ay isang malaking landmass noon

317
00:22:19,720 --> 00:22:22,080
na umaabot sa mainland ng Asia.

318
00:22:22,920 --> 00:22:28,080
Ang sukat ng Sundaland ay nasa
695,000 square miles…

319
00:22:29,080 --> 00:22:32,280
…halos kasinlaki ng western United States.

320
00:22:32,360 --> 00:22:34,800
Isa 'yong subcontinent.

321
00:22:38,560 --> 00:22:43,600
Alam nating may mga tribo na
tumira sa Sundaland,

322
00:22:43,680 --> 00:22:48,760
higit pa sa 45,000 taon na ang nakakalipas
at maaaring higit pa roon.

323
00:22:50,600 --> 00:22:54,360
Bakit di pwedeng mayroon nang
kulturang may teknolohiya

324
00:22:54,440 --> 00:22:56,040
rito noon?

325
00:22:57,880 --> 00:23:02,440
Sa malamig at marahas na mundo,
ang lupain ng Southeast Asia

326
00:23:02,520 --> 00:23:05,640
ay isa sa mga mainit at
matitirahang lokasyon

327
00:23:05,720 --> 00:23:08,320
kung saan ang mga sinaunang tao
ay maaaring

328
00:23:08,400 --> 00:23:11,280
sumubok gumawa ng
sopistikadong sibilisasyon.

329
00:23:13,160 --> 00:23:15,640
Kung sino man ang gumawa ng Gunung Padang

330
00:23:15,720 --> 00:23:17,880
ay kasama ng mga hunter-gatherer,

331
00:23:17,960 --> 00:23:20,520
na alam nating marami noong panahong 'yon.

332
00:23:25,600 --> 00:23:27,560
Di iyon imposible.

333
00:23:28,800 --> 00:23:32,360
Kahit ngayon, ang mga
advanced na nasyon sa mundo

334
00:23:32,440 --> 00:23:36,360
ay kasama ang mga ganoong lipunan,
gaya ng San ng Namibia,

335
00:23:37,080 --> 00:23:38,840
o Lacandon ng Mexico,

336
00:23:40,120 --> 00:23:42,480
o ang Kazakhs ng western Mongolia.

337
00:23:43,880 --> 00:23:47,040
Iba't ibang kultura at
iba't ibang antas ng pagsulong,

338
00:23:47,600 --> 00:23:49,720
ay matagal nang magkakasama.

339
00:23:51,000 --> 00:23:52,680
Pinapakita ng Gunung Padang

340
00:23:52,760 --> 00:23:57,560
na may ilang kultura na nasa Sunda Shelf,

341
00:23:57,640 --> 00:24:01,760
na kayang makagawa ng
malalaking megalithic na estruktura.

342
00:24:05,320 --> 00:24:09,080
Mga espesyalista ng
pagtatayo gamit ang columnar basalt.

343
00:24:11,240 --> 00:24:14,800
Estilo 'yon ng paggawa
na nakita ko na sa parteng ito ng mundo

344
00:24:16,480 --> 00:24:21,800
sa maliit na isla ng Pohnpei,
sa site na kilala bilang Nan Madol.

345
00:24:23,600 --> 00:24:27,160
Ginawa rin iyon gamit
ang mga volcanic basalt block

346
00:24:27,240 --> 00:24:30,640
na pinagpatong-patong,
gaya ng Gunung Padang.

347
00:24:32,400 --> 00:24:34,880
Naniniwala ang mga archaeologist na

348
00:24:34,960 --> 00:24:39,240
ang mga 'yon ay ginawa
900 taon na ang nakakaraan,

349
00:24:39,320 --> 00:24:42,040
nang kinuha ang mga bato
mula sa kabilang isla.

350
00:24:44,080 --> 00:24:46,880
Pero noong mga eksplorasyon
sa nakaraang pagbisita,

351
00:24:46,960 --> 00:24:52,320
nakakita ako ng ilang parte
niyon na nasa ilalim ng tubig,

352
00:24:53,920 --> 00:24:56,800
kaya maaaring may mas naunang
bersyon niyon

353
00:24:56,880 --> 00:25:00,400
sa ilalim ng tubig, noong huling Ice Age.

354
00:25:03,920 --> 00:25:05,560
Pareho kaya iyon

355
00:25:05,640 --> 00:25:08,880
ng mga gumawa ng nasa Gurung Padang?

356
00:25:10,840 --> 00:25:13,240
At kung ganoon, anong nangyari sa kanila?

357
00:25:17,360 --> 00:25:20,360
Tingin ko, may kinalaman iyon sa nangyari

358
00:25:20,920 --> 00:25:23,080
noong 12,800 taon na ang nakakaraan,

359
00:25:23,640 --> 00:25:28,440
nang bigla na lang nagbago ang Ice Age.

360
00:25:30,400 --> 00:25:34,480
Biglaang uminit ang panahon.

361
00:25:35,440 --> 00:25:38,160
Tapos, dalawa ang nangyari.

362
00:25:38,240 --> 00:25:40,640
Una, bumulusok ang temperatura ng mundo

363
00:25:40,720 --> 00:25:43,440
sa lebel noong tugatog ng Ice Age,

364
00:25:43,520 --> 00:25:46,320
at literal na isang gabi lang iyon.

365
00:25:47,320 --> 00:25:51,560
At pangalawa, may mabilisang
pagtaas sa lebel ng dagat.

366
00:25:52,960 --> 00:25:58,560
Sa Ice Age, kapag pumasok na
sa panahon ng pagyeyelo,

367
00:25:58,640 --> 00:26:02,080
di mo aasahan na dumami ang
tubig sa karagatan

368
00:26:02,160 --> 00:26:04,320
dahil nagyelo na ang mga 'yon.

369
00:26:06,240 --> 00:26:09,240
Ang nangyari ay isang literal
na dakilang pagbaha.

370
00:26:09,960 --> 00:26:16,720
Sa pagitan ng 12,800 at 11,600 na taon,
malaki ang tinaas ng karagatan…

371
00:26:17,320 --> 00:26:21,560
…sa serye ng matitinding delubyo.

372
00:26:21,640 --> 00:26:24,760
Kalaunan, ang malaking kontinente
ng Sundaland

373
00:26:24,840 --> 00:26:27,920
ay nilamon ng karagatan,
isang nawawalang mundo.

374
00:26:30,400 --> 00:26:32,240
Kaya may isang tanong.

375
00:26:32,840 --> 00:26:37,440
Mayroon pa kayang mga templo
at estruktura sa Java Sea

376
00:26:37,520 --> 00:26:39,080
na di pa nadidiskubre?

377
00:26:42,120 --> 00:26:45,720
Walang nakakaalam sa mga nawala
dahil sa karagatan.

378
00:26:58,240 --> 00:27:02,640
Ang panahon ng mga matinding pagbaha
ay may danyos sa sangkatauhan.

379
00:27:04,600 --> 00:27:06,760
At may testimonya roon.

380
00:27:09,120 --> 00:27:12,600
Halos lahat ng sinaunang kultura
ay nagpreserba ng tradisyon

381
00:27:12,680 --> 00:27:14,120
ng pagbaha sa daigdig.

382
00:27:14,840 --> 00:27:16,080
Dito sa Indonesia,

383
00:27:16,160 --> 00:27:19,760
ang mga Batak ay may sariling
bersyon ng pandaigdigang pagbaha.

384
00:27:24,920 --> 00:27:28,680
Noong unang panahon,
luma at marumi na ang mundo.

385
00:27:29,640 --> 00:27:32,920
Kaya ang diyos, si Debata,
ay nagpadala ng pagbaha

386
00:27:33,000 --> 00:27:35,240
para linisin ang daigdig at mga nilalang.

387
00:27:36,800 --> 00:27:40,160
Lumikas sa pinakamataas na bundok
ang huling dalawang tao.

388
00:27:40,920 --> 00:27:43,560
Pero bago pa sila lunurin ng tubig,

389
00:27:43,640 --> 00:27:46,000
pinagsisihan ng diyos ang ginawa niya.

390
00:27:47,240 --> 00:27:49,200
Naglabas siya ng lupain, pinatong

391
00:27:49,800 --> 00:27:53,120
sa tumataas na baha
at iyon ang mga isla ng Indonesia,

392
00:27:54,000 --> 00:27:55,760
kaya nailigtas ang dalawa.

393
00:27:57,240 --> 00:28:01,240
At nagkaroon sila ng mga anak
para maparami ulit ang mga tao,

394
00:28:01,320 --> 00:28:03,760
at sila ang ninuno ng mga Batak.

395
00:28:06,640 --> 00:28:11,080
Istorya iyon ng sinaunang
pagkagunaw na palaging makikita

396
00:28:11,160 --> 00:28:16,360
sa mga tradisyon sa buong mundo
na matagal nang pinapamana.

397
00:28:17,000 --> 00:28:19,640
Syempre, mayroong kwento
ni Noah sa Bibliya.

398
00:28:20,440 --> 00:28:24,160
Pero sa Indian folklore,
may mangingisdang si Manu

399
00:28:24,240 --> 00:28:27,560
na nakaligtas sa pagbaha
matapos mabalaan ng isang diyos.

400
00:28:28,360 --> 00:28:34,760
Mula sa mga Sumerian, Babylonian,
hanggang sinaunang Greek at Chinese,

401
00:28:35,440 --> 00:28:38,080
lahat sila may kwentong ganoon.

402
00:28:38,680 --> 00:28:41,160
Ang paniniwalang lahat ay nagkataon lang

403
00:28:41,240 --> 00:28:44,880
at walang koneksyon sa isa't isa
ay kalokohan.

404
00:28:47,600 --> 00:28:51,320
Lahat ng ito ay mula sa kwento

405
00:28:51,400 --> 00:28:53,720
ng mga tao na pinamana

406
00:28:53,800 --> 00:28:55,360
ng mga nakaligtas niyon.

407
00:28:55,440 --> 00:28:57,280
Oo. Mga pagkagunaw

408
00:28:57,360 --> 00:28:59,920
-na mabilis na pagtaas ng tubig…
-Oo.

409
00:29:00,000 --> 00:29:03,960
…kaya naging tradisyon na
ang pandaigdigang pagbaha

410
00:29:04,040 --> 00:29:07,040
at di na lang 'yon mito
kundi alaala na rin.

411
00:29:07,120 --> 00:29:08,640
-Oo.
-Totoong pangyayari.

412
00:29:11,640 --> 00:29:14,640
Interesado ako sa sinaunang kasaysayan
ng Indonesia,

413
00:29:15,560 --> 00:29:18,960
at ang sikretong inilalantad
ng Gunung Padang.

414
00:29:19,880 --> 00:29:21,880
Pero sa archaeology,

415
00:29:21,960 --> 00:29:25,600
di pa rin nila tanggap iyon,

416
00:29:25,680 --> 00:29:27,080
at problema 'yon

417
00:29:27,160 --> 00:29:29,360
dahil dapat bukas ang siyensya

418
00:29:29,440 --> 00:29:31,480
at dapat handa iyong magbago

419
00:29:31,560 --> 00:29:34,600
base sa bagong ebidensya.

420
00:29:35,560 --> 00:29:38,720
Ano ang reaksyon mo roon?

421
00:29:38,800 --> 00:29:41,440
-Di pa rin nila tanggap.
-Tama.

422
00:29:41,520 --> 00:29:43,760
Nagsisisi ako dahil ang mga archaeologist,

423
00:29:43,840 --> 00:29:47,040
o ibang mga mananaliksik, ay tumitigil na.

424
00:29:47,600 --> 00:29:51,240
Nakakalungkot, dahil may
malaking misteryo rito,

425
00:29:51,320 --> 00:29:53,600
na dapat pinapansin ng archaeology.

426
00:29:53,680 --> 00:29:56,800
Kung mapatunayan natin,

427
00:29:56,880 --> 00:30:01,880
at tanggapin na may advanced na
mga kultura bago ang 11,000 BC,

428
00:30:01,960 --> 00:30:03,200
malaking hakbang iyon.

429
00:30:06,240 --> 00:30:07,360
Pinaglalaban ko

430
00:30:07,440 --> 00:30:11,200
na may malaking pagkagunaw
12,500 taon na nakakaraan

431
00:30:12,800 --> 00:30:14,720
na nagbura ng mga bakas.

432
00:30:15,680 --> 00:30:19,160
Naiwan sa atin ang mga alaala…

433
00:30:23,200 --> 00:30:25,680
na sinusubukang pagpilitang

434
00:30:26,440 --> 00:30:29,080
kathang-isip, mito, o tradisyon lang.

435
00:30:29,960 --> 00:30:31,200
Tingin ko, alaala 'yon.

436
00:30:31,280 --> 00:30:33,720
Totoong masalimuot na alaala iyon

437
00:30:33,800 --> 00:30:36,600
na nangyari sa mga ninuno natin
noong Ice Age.

438
00:30:37,200 --> 00:30:41,520
Nakapreserba sa mga kwento,
sining, at bato.

439
00:30:42,360 --> 00:30:44,600
At di lang 'yon tungkol sa pagbaha.

440
00:30:45,480 --> 00:30:48,800
Tungkol din 'yon sa mga nakaligtas,

441
00:30:48,880 --> 00:30:53,000
na sinimulang muli ang sangkatauhan.

442
00:30:54,680 --> 00:30:57,040
Tradisyon na malaking bagay

443
00:30:57,120 --> 00:30:58,680
sa ilang mga sinaunang kultura

444
00:30:59,440 --> 00:31:02,880
na nakagawa ng pinakamalaking
pyramid na gawa ng tao.

445
00:31:04,200 --> 00:31:05,600
Doon ako sunod na patungo,

446
00:31:06,960 --> 00:31:08,560
at di 'yon sa Egypt.

447
00:31:33,600 --> 00:31:38,600
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni
EMN