KABANATA 4 WILDING
Kung nakapagmaneho na ako rito sa ganitong panahon,
noong nagsisimula akong magmaneho 30 o 40 taon ang nakakaraan,
pagkatapos ng mga 5 milya, 'di ko na makikita ang dinaraanan ko.
Mapupuno ng sari-saring patay na insekto ang windshield ko.
Tingnan n'yo ngayon.
Wala 'to.
Mas marami pang langaw sa harap ng isang submarino.
Ang totoo nito, sa loob lang ng 30 taon,
bumagsak ang bilang ng mga insekto nang 25% at bumababa pa rin ito.
Malapit nang malipol ang mga insekto.
Kalimutan n'yo na ang global warming o ang plastic sa karagatan
dahil kung walang insekto, magwawakas ang buhay sa mundo.
Lahat.
At ako ang nagsasabi nito,
'di isang environmentalist na nasa rally. Ako!
Nakakalungkot, sabi ng iba, ang pagsasaka raw
ay isa sa mga dahilan ng pagkaubos ng mga insekto.
Ang problema, dahil mas malaki at mas mahusay ang mga gamit sa pagsasaka,
kailangang lumaki rin ang mga sakahan,
ibig sabihin, simula noong digmaan,
nakalbo ang mga 225,000 kilometrong halamanan sa Britanya.
Nakalbo nang 40% ang sinaunang kakahuyan nito.
Nakalbo nang 97% ang kaparangan ng mga ligaw na bulaklak.
Nauubos ito sa mga lugar kung saan nais manirahan ng mga insekto.
At nagplano ako.
Gagawin kong kaakit-akit ang aking mga halamanan, lambak,
kakahuyan, at batis
sa mga insekto.
Kaya hahayaan kong maging masukal ang ilang bahagi ng sakahan.
Hahayaan kong magreyna si Inang Kalikasan.
Ito ang prosesong tinatawag na wilding.
At sisimulan ko sa maputik at malungkot na lugar sa dulo ng isang lambak
na gusto kong maging ganito ang hitsura kalaunan.
Medyo ambisyosa ang mga tagak,
pero ang iba pa, 'yan ang pinupuntirya ko.
KAKAHUYAN - MARAMING HALAMAN MGA BUBUYOG - MGA BUKAL - DAMO
MGA LIGAW NA BULAKLAK - BAHAY NG KUWAGO - WETLANDS - LONDON
Malinaw na bago ko masimulan ang proyekto ko na mga sapa,
dapat isaalang-alang ang mga batas ng gobyerno.
Kaya kumuha ako ng isang grupo ng mga inspektor.
Kung gagawin n'yo ang kalkulasyon ng HSI, dapat...
-Oo. -libutin ko ito.
Titiyakin ng mga dalubhasang 'to
na 'di makakasama mga plano ko sa kung anuman ang naninirahan na roon.
Halos puro damuhan ito.
Magandang balita 'yan, tama?
At matapos nilang magsiyasat nang ilang oras,
pumunta ako roon para malaman kung ilang problema ang nakita nila.
Magandang hapon.
-Magandang hapon din, kumusta? -Mabuti, ikaw?
Ah...
'Yong mga pulang watawat, doon dadaloy ang sapa.
Tama.
Pero 'di pwedeng magtayo ng anuman do'n?
Sa kasamaang palad, nakakita kami ng posibleng palatandaang may mammal dito.
-Aso? -Hindi.
May posibilidad na water vole ito.
-Malamang na 'di 'yan water vole. -Maganda 'to.
20 taon ang nakararaan, nasa 8 milyon sila,
ngayon 220,000 na lang sila at karamihan sa Glasgow nakatira.
At naitalang nasa Cotswolds sila.
-Talaga? -Oo.
Tingnan mo 'to.
Nakikita mo ang duming 'yan?
Na kahugis ng mga tic-tac, parang...
-Tae 'yan, tama? -Oo.
Malamang na mga tae 'yan ng water vole.
Mga protektadong hayop sila.
Kapag pinatay mo sila, masasabing nililipol mo ang bilang nila
at pwede kang ihabla at makulong.
Gaano katagal akong ikukulong?
Posibleng anim na buwan. Posibleng may multang £5,000.
Kaya, sa ngayon, itigil muna natin hanggang dito ang trabaho
hanggang sa matiyak natin ang nakatira dito.
Gamitin kaya natin 'yong malaking digger ko,
para hukayin ang buong lugar,
nang 'di nalalaman ng water vole at tapos ilagay ito roon.
Hindi, Jeremy.
-Bakit hindi? -Hindi pwede.
-Buong lugar naman. -Ikukulong ka, Jeremy.
-Magiging mabait naman ako. -Hindi.
Ililipat ko naman sa mas mataas.
Ang propesyunal kong payo ay 'wag na 'wag mong gawin 'yan.
Para malaman kung water vole nga, may naisip akong plano.
May ilan kaming camera.
-Pwede tayong maglagay ng camera dito? -Magandang ideya 'yan.
-Para malaman. -Oo.
Kailangang ilang araw 'yan para malaman ang mga kilos nila.
-Gusto kong malaman kung water vole 'to. -Tama 'yan.
Kaya inilagay na ng cameraman ang mga camera n'ya,
at makailang araw, sinuri ko ang mga resulta.
Walang vole.
Wala. Walang-wala.
Mas marami pang hayop sa ref ni Paul McCartney.
May gumawa ng butas na 'yon...
Iyan na, 'yan ang gumawa nito.
Bubuwit ba? Hindi, patulis ang ilong nito, shrew 'yan.
Hindi water vole.
Sa tingin ko, makakapagsimula na tayo!
Sa wakas, makakapagsimula na ang mahalagang gawaing pangkalikasan ko.
Ang bilis!
Napakatarik nito.
'Di ito masaya.
Tama.
'Di naman ito lumiliko.
Wala akong ginagalaw at dumadausdos ako.
Lintik!
Dumadausdos ako. Naku!
Nagawa ko.
Dumulas ako sa matarik na 'yon at nasa ibaba na 'ko.
Tingnan n'yo ang ginagawa ko rito para sa kalikasan,
bubuo ako ng isang biological supermarket
na puno ng iba't ibang uri ng hayop.
Nang makapwesto na,
nagsimula akong maghukay.
Lilinawin ko lang, 'di ito magiging tulad ng pond ni Ed Sheeran,
na kulay asul at may diving board at swim-up bar.
Tingnan n'yo, napakahusay na makina!
Mga anim o pitong talampakan ang lalim na 'yan.
Luwad ang ilalim, na mabuti dahil pwede mag-imbak ng tubig,
pero asul na luwad ang hanap ko, na nasa mas malalim,
dahil mas nakakaipon 'yon ng tubig at kailangan kong ayusin ang mga gilid.
Tingnan n'yo.
Asul na luwad 'yan.
Ayos 'to.
Nang magtanghali, marami na ang nagawa ko.
Siguro mga... 10 talampakan ang lalim.
Kumain lang ako, 'di ko naisip na habang wala ako,
may 'di-inaasahang hamon sa'kin ang kalikasan.
Napuno ito ng tubig!
Maraming tubig, at nangyari sa loob lang ng isang oras.
Lintik!
Kailangang bombahin palabas ang tubig bago ako makapagpatuloy.
Kaya para sulitin ang digger, na inupahan ko nang isang buong araw,
nagpasya akong maghukay ng isa pa.
Sasabihin ko sa inyo ang plano ko.
May mga bukal, 100 metro paakyat doon.
Nakalikha ito ng mga batis, kaya iniisip kong harangan ito rito,
at habang tumataas ang tubig,
pupunan nito ito.
Dahil kapag pinabagal mo ang tubig,
may mas malaking tsansa ang mga otter, tagak, at insekto
na manirahan dito.
Sinimulan ko ang bagong proyekto ko nang masigasig.
Hukay pa, digger.
Ang taba ng lupa.
Nang dumating si Lisa, akala ko, matutuwa s'ya sa mga nagawa ko.
Ano 'to? May gagawin tayo riyan.
Ano ito?
Halika, tingnan mo kung gaano kaganda ito.
Lintik.
-Harang ang pising 'yon. -Ano?
Nasaan ang pond natin?
'Di ito ang pinag-usapan natin.
Sa baba roon. Pond na 'yon pero 'di pa magagamit.
-Tinatrabaho ko 'to... -'Di ko alam kung ano 'to.
Ano'ng ginagawa mo rito?
-Ano lang 'to... -Latian ito.
Maglalawa rito at magiging latian para sa mga insekto.
Lintik, Jeremy. Ano'ng gagawin mo sa mga lupang 'yan?
Walang pupunta at titira dito.
'Yong pelikulang 1917, gusto nilang makita kung pwede itong follow-up.
Hindi ka pa ba kuntento sa ginulo mo roon?
Kailangang isa pa?
Tumawag si Sam Mendes, iniisip niyang gawin ang 1918.
Ginulo mo na roon, bakit kailangang gumawa na naman ng panibago?
Ba't lahat kayo sinisigawan ako?
Literal na paggising ko sa umaga, sinisigawan n'yo na ako.
Si Kaleb, si Charlie, sinisigawan ako.
Nang nawala na si Misis, inumpisahan ko na ang pagbuo ng dam.
Diyos ko.
Malamig na kaya kailangang suot ko...
'Di ito sumbrero talaga. Unang hair piece ni Elton John.
Okey, ito ang sitwasyon. Pina...
Pinasakan ko 'yong tulo rito.
'Di naman siya gano'n kaayos
para sabihing, "Ang galing mo, Clarkson," pero napasakan nang kaunti.
At tumataas na ang tubig sa banda roon.
Ibig sabihin, pwede ko nang punuin ang ikalawang sapa.
Yehey!
Tingnan mo.
Ayos.
Ang galing... Natutulala lang ako dahil sa nagawa ko.
Ang saya-saya ko.
Sa pagbagsak ng ulan at dilim,
nag-ayos na ako pauwi para magpainit sa apoy at uminom ng mainit na sabaw.
Lintik!
Naipit ako sa putik na gawa ko.
'Di ako...
Kaya tinawagan ko si Kaleb para tulungan ako.
Lintik talaga.
Ang putik dito.
'Ayan, itali mo.
Subukan mong idiretso lang doon at hihilahin kita pataas
-Okey? -Sige, hatak.
Sige, andar!
Kahit na Lamborghini ang power at ten-wheel drive,
'di pa rin kinaya.
Sige, andar!
Naku po.
Kaya kinalas ni Kaleb ang lubid at niligtas ang sarili.
Kita tayo mamaya!
Na naging maayos.
Sige, andar.
Lintik na ulan!
Oo, bigo tayo.
Naipit lahat.
Siyempre, naging masaya si Kaleb.
Tanga. Kung 'di ka nagpaipit diyan,
'di sana ako pumunta rito.
Mahuhulog ako! Lintik.
Kinaumagahan, nagtipon kami sa na-stranded na tractor para sa planong pag-rescue.
Hihilahin ako ni Kaleb ng tractor niya
habang hila-hila siya ng tractor ng kapatid niya.
Dahan-dahan lang.
Mabagal lang. 'Ayan.
Sige, hila, okey?
Oo, 'di pa ako nakapagmaneho ng kahit ano, kaya payo lang nang payo.
'Di pala ako naka-four-wheel drive. Papatayin niya ako.
Sige. Sige. Ang lakas ng CLAAS, sige!
Ano lang ito... Tandaan n'yo, para sa kapaligiran ito.
Ang lakas!
Yehey!
1,000 galon lang ang kailangan, pero gumagalaw na tayo ngayon.
Kumikilos na kami!
Sa tingin ko, ito ako, ginagawa ito sa ilalim ng sariling kapangyarihan.
Okey, tigil, tigil.
Matapos hilahin ang Supacat,
dumating ang makamundong si Lisa sakay ng regalo ko sa kanya noong pasko.
-Hello. -Nakita mo na ba ito?
Hindi pa.
-Siya ang tamang tractor. -"Tamang tractor."
May tractoritis 'yan, 'di maganda.
'Eto.
-Salamat. -Ang galing n'yo ni Kieran.
-Cheers tayo. -Cheers.
Ang galing, salamat.
Ang galing n'yong tatlo habang umaakyat.
Sa totoo lang, sinabi ko habang paakyat ng burol,
"Sinasabi ko na sa inyo, nag-aalaga si Kaleb ng semi sa CLAAS niya."
Huminto ang pagdiriwang namin
nang dumating si Masayahing Charlie,
na 'di gaanong masaya tulad ng dati.
Ano'ng gagawin dito?
-Saan? -Ah...
Kaiikot ko lang sa buong bukid at ang gulo...
Hindi, may mga marka ng gulong at 'di ko pa naayos ang hinukay ko.
Para iyon sa daanan ng tubig sa painuman ng mga tupa.
Oo.
-Tapos mayroon nito. -Oo.
Inaamin ko, magulo, pero, para yang gumagawa tayo ng omelet
at nabasag ang ibang itlog.
Bumagsak sa sahig, nagkalat,
-at umabot hanggang doon. -Oo nga.
Nasira ang lupa na gumawa sa una...
-Ano'ng nasira? -Okey. 'Di ito namina...
-Nabuhaghag ko na ito. -Hindi.
Ginawa mo itong siksik para hindi makaraan ang tubig doon.
Kinakabahan ako sa paglabag natin sa soil compaction requirements,
-na alam kong... -Ulitin mo nga, "Soil compaction
"requirements ng pamahalaan."
Sa Brexit sila dapat mag-alala at...
May inspektor na lumilibot
at pwede tayong mawalan ng 5% ng basic payment scheme natin,
na tulong na nakukuha mo sa pamahalaan.
Proyektong wilding ko ito, kaya...
Hindi ito wilding. Pinsala ito.
Itigil mo na 'to.
Akala ko, 'yon na ang huling argumento,
pero tiningnan ni Charlie ang mga bagong sapa.
Tingnan mo 'to, sinira lang ng lahat ng ito ang lupa.
Paano mo dadalhin ang bulldozer diyan nang 'di masisira ang lupa?
Gawin mo kapag hindi basa.
Ha, kailan? Kailan ito...
-Pasensya na, Charlie, sa totoo lang. -Oo, pero...
Umuulan mula noong Setyembre halos araw-araw...
-Alam mo 'to, araw-araw. -Oo.
Sisirain lang ng mabigat na makina kapag basa ang lupa.
Pero isipin mo 'to, halika rito at gamitin mo ang imahinasyon mo, ha?
Ang nakikita mo ngayon ay parte lang ng proseso, tama?
Oo, nakikita ko.
Paliitin mo ang mata mo.
Isang piskador sa sanga.
Isang pamilya ng otter na naglalaro dito.
-"Naglalarong mga otter," ayos. -Doon.
Isang tagak na naghihintay ng kapiranggot na pagkain.
Ito, damo sa pampang, ligaw na bulaklak.
Ibig kong sabihin, napupukaw ang mga ecoist sa mga ganito, 'di ba?
Kita mo, maganda ito, pero ang ginawa mo,
pwedeng maging sanhi ng pagkawala ng kita.
At 'yon ay maaaring £10,000 hanggang £15,000.
Hindi lang dito. Sa malayo-layo pa roon...
Kung mangyari 'yon sasaya at sasama ang loob ko.
Para iyon sa kapakanan ng kalikasan,
-na gusto ko. -Tama.
Pero 'di ko papayagan ang isang may ordinaryong lebel sa biology
na sabihan ako ng, "Ah, nasira mo ang kapaligiran."
Kaunting punso lang ang nasira.
Pero ang totoo, magulo talaga ang ginawa ko.
Isa lang ang dapat gawin.
Ipalinis lahat kay Kaleb.
Diyos ko.
Tapos, oras na para simulan ang makakalikasang trabaho sa kakahuyan.
Maaaring mukhang laganap na paninira ito, pero ang totoo, hindi.
Dalhin mo ang makina sa puno, sabihin dito kung anong uri ng puno ito.
Dadakutin ang ilalim nito, susukatin ang lapad at tapos iisiping,
"Kung ang lapad ay ganito rito, malamang ganito rin doon,"
doon malalaman kung gaano kahaba dapat ang troso.
Eight-wheel drive na makina ito na kayang kalkulahin ang haba ng troso.
At nang tumahimik ang makina sa wakas sa gabi,
kamangha-mangha ang mga resulta.
Mapa ito ng kakahuyan.
Dito kami pumutol ng mga puno, halos one-eighth nito,
at 'yon ang mga troso na resulta nito.
Siyempre, naging usap-usapan ito sa social media.
Nag-post ako ng litrato ng malaking makina
na mukhang nagpapalaganap ng paninira sa Instagram,
at sumagot ang ilan na nag-aakusang isa akong one-man MacDonald.
"Bakit mo kinakalbo ang kagubatan?"
"Bakit palagi mong sinisira ang mga halaman, Jeremy?"
Pumunta tayo sa kakahuyan at makikita n'yo kung gaano katanga ang mga ito.
Ito ang parte ng kakahuyan kung saan ko nakuha ang lahat ng puno.
'Di mo masasabing nakakuha ako ng 200 tonelada ng troso rito.
Ganito mismo ang hitsura nito dati.
Halos hindi nagbabago.
Pero ang kalikasan ang makakapagsabi.
Sa pamamagitan ng pagpuputol ng mga puno rito at dito at dito, halimbawa,
mas maraming sinag ng araw ang aabot sa lupa ng kagubatan.
Makakakita ka ng mga lusak nito kahit saan at pasisiglahin nito ang paglago,
mga bagong puno, bulaklak, bluebells, sana.
At mabuti 'yon para sa mga uwang at mga ibon, mga bubuyog.
Mabuti ito para sa lahat.
Bilang isang birdwatcher, masigasig ako para sa mga ibon.
Kaya humingi ako ng payo kay Roy Dennis, isang eksperto sa wildlife.
Dalawang bagay ang sasabihin ko, Roy.
Una, akala ko darating si Ron Dennis at ibang-ibang uri ng tao siya,
at pangalawa, naiinggit ako sa binoculars mo.
May isang pares ako na kamukha ng nasa Porsche
sa isang istasyon ng pulis sa Argentina.
Natutuwa ako, humanga agad si Roy sa kung ano ang mayroon ako.
Ang ganda-ganda nito.
Talaga?
'Pag tumingin ka sa halamang-bakod na ganito,
nakakamangha ang mga pagkain sa wildlife.
Ang bramble, magandang pampataba sa warblers para sa paglipat nila sa Africa.
Ang hawberries, handa na para sa mga ibong fieldfares at redwings.
Talagang ang galing.
Ano ang mga 'yan?
Goldfinches sila. Oo.
-Nag... -Maliliit na kawan, kita mo sila.
Lumapag na sila sa knapweed.
Makikita mo lang sila roon.
-Isang kawan ng goldfinches 'yon? -Oo, lima sila, sa tingin ko.
Nakikita mo silang kumakain sa tuktok doon?
Tingin ko, maliit na pamilya sila.
Talaga?
Oo, may isang napakaganda roon.
Pinapasaya talaga nila ako.
May isang ibong sa tingin ko, maaari ko pang matulungan.
Nasa lupa siya.
Tingnan mo siya. Sanggol pa.
Nauubos ang balahibo niya. 'Di siya makalipad.
Okey, alis na tayo at ayoko siyang istorbohin.
'Ayun ang magulang. 'Ayun, nasa kakahuyan.
Upang maakit ang mga kuwago, naisip kong maglatag sa buong sakahan
ng mga kahon ng kuwago na titirhan nila.
Ang galing.
Tama.
Para...
Maayos na ang mga kahon, sinamsam ko ang ilang posteng
iniwan sa gilid ng kompanya ng kuryente,
at magsasagawa na ng Operasyong Owl.
Diyos ko!
Nang dumating na ako sa pinili kong lugar, naroon na si Kaleb para tumulong.
Gusto mo bang mas malapit sa halamang-bakod?
Oo, sige, doon.
Habang naghuhukay siya, tiningnan ko ang listahan.
Semento, lubid, pambutas, at ilang kahon ng kuwago na ginawa ko
na hindi ko inorder sa Amazon. Hindi talaga.
Malalim na ba?
Okey na 'yan.
-Tama, 'eto ang plano ko. -Oo.
Iaabante ko 'to kaya ang dulo, nasa may butas.
Tapos itatali natin mula taas hanggang sa likod ng Supacat
at hilahin patayo.
Baliw ka.
Eh, ano'ng gagawin mo?
Kunin ang loader, pumunta sa dulo ng poste.
Ipasok sa butas,
kunin ang strap sa likod ng Supacat,
at pagkatapos, iabante lang at itayo ito.
Pero sa tingin ko, kailangan pa ring itali
ang isang lubid sa tuktok at iangkla sa Supacat.
Pumasok ka sa anggulong ang isang ngipin ay nasa ilalim, at...
Kung imamaneho ko nang ganito...
Hindi. Anggulo lang.
Nasa pagitan ito ng mga ngipin,
Tingin ko, 'di iyan pwede.
Magagawa ko.
Imaneho nang ganito. Ipahiga. Sa buong ngipin...
'Wag kalimutan, may siyam na metro ka rin ng boom,
kung ilalabas mo nang kaunti ang boom.
'Ayan. Ulit. Gawin mo.
Tama siguro 'yan.
Hindi yata.
Sa kabila, kabila. Hindi!
Hindi!
Tanga!
Kasalanan mo 'yan.
Sabi ko sa iyo...
Masyado kang malayo. Sabi ko, tigil.
-Wala sa butas. -Nasa butas.
Pinatungan mo lang uli ng putik sa ibabaw, tingnan mo.
-Tinamaan 'yong bakod? -Oo.
Lintik. Sira na 'yang bakod.
Ayusin mo, at tatayo lang ako nang ganito,
'yong ginagawa mo, tulad ni André Previn.
Hindi. Tama lahat ng signal ng kamay,
pero hindi ka lang tumitingin.
Sa kalaunan, naitayo rin namin ang poste sa lupa.
Ngayon, maayos na kami.
At nang tapos na ang kongkretong base, sinuri namin ang gawa ng kamay namin.
Napakagaling.
Hindi, sandali.
Pare.
Ano?
Hindi tuwid.
Hindi talaga.
Pero nakalimutan nating ilagay ang kahon ng kuwago sa tuktok nito.
Lintik.
Dahil sa maling nagawa,
tiningnan ko ang wetlands na mas masahol pa.
Itinayo ko ang dam gamit ang luwad sa harap nito,
pero tiningnan ito ng Diyos at sinabi,
"Pero ginawa ko ang butas na ito."
Makikita mo ang whirlpool.
"At ang lahat ng tubig ay dadaan diyan at pumunta sa ilalim ng dam."
Nang gabing iyon, sinira ng Diyos ang dam.
Na ibig sabihin, kalimutan ko na ang tungkol sa mga kuwago at i-repair ito.
Sige, tigil ka riyan. Magaling.
-Heto. -Salamat. Salamat.
-Ay naku, hindi. -Hawak ko, hawak ko.
-Hindi, hawak ko. -Naku, hindi.
Okey.
Ang galing.
Nang maayos ang lahat, gusto kong bumalik sa mga kahon ng kuwago,
pero hindi pwede dahil dumating si Victor, ang Ukrainian na taong bubuyog.
Komersyal ang sukat na 'yan.
At ang pinakamahalagang operasyon ng wilding ay sisimulan na.
-'Yon ang apat na bahay-pukyutan, tama? -Oo.
Napakatalino nila.
Simple ang plano.
Gagawa ng honey at pera ang mga bubuyog para sa shop sa pagbubukas nito.
At tutulong din sila sa pag-pollinate ng mga pananim ko.
Kaya bumili ako nito ng isang kapat ng isang milyon.
Tingnan n'yo ito.
Spacesuit ito.
Habang nagbibihis, inihanda ni Victor ang makina ng usok.
Ano gagawin ng usok?
Tulad natin, takot ang bubuyog sa apoy at tubig.
Mas madaling gamitin ang apoy kaysa tubig sa pukyutan.
-Pero 'di apoy, usok lang. -Usok, oo.
'Pag may pumasok na usok, natatakot na sila.
Kaya bumabalik sila sa bahay-pukyutan,
pupunuin ang mga tiyan ng pulot kaya, hindi sila masyadong agresibo.
Kaya, parang inaantok sila, pagkapananghalian.
-Oo, oo. Alam mo ang pakiramdam? -Oo.
Ilang beses kang nakakagat?
Mga 10 sa isang araw.
Ano?
Isang beses ka lang makakagat ng bubuyog.
Isa lang at inilalabas nila ang sting sa tiyan nila.
At namamatay?
Sa kalaunan, oo.
'Pag kinagat ng lalaking bubuyog, mamamatay ito,
pag nakipag-sex ang lalaking bubuyog, natatanggal ang ari.
-Totoo ba iyan? -Oo.
Nakakainis 'yon.
Pakinggan mo, dinig mo sila.
Welcome sa bagong tahanan n'yo.
Ang galing.
Wala kang guwantes.
Oo, okey lang.
Tingnan mo, sila... Honey na ba 'yan?
Oo, honey ito.
Gaano katagal sila nabubuhay?
Sa tag-araw, mga isang buwan.
Sa taglamig, anim na buwan.
Mas matagal ang buhay ng reyna. Tatlo, apat na taon.
May reyna ba rito?
Dapat may 'di bababa sa isang reyna rito.
Kaya gaano karaming itlog ang inilalabas niya?
Sa ganitong panahon, mga 2,000 itlog ang inilalabas niya bawat araw at gabi.
Diyos ko.
Napaka-productive.
Nagnanakaw ba ng bahay-pukyutan ang mga tao?
Oo. Nawalan ng 40 bahay-pukyutan ang kaibigan ko nung isang taon.
Isang horsebox ang dumating nang gabi at tinangay ang 40 bahay-pukyutan.
Okey.
Diyos ko, lumalabas sila.
Parang pelikulang nakakatakot.
Nakagat ako.
Nasa medyas.
Sandali, sandali.
Pumunta ka kaya sa mga halaman.
-Sige na, pumasok ka sa kakahuyan. -Bakit?
Kasi 'pag naglabas ng lason 'yan, lalabas sila na grupo-grupo,
-sunod-sunod. -Talaga?
Magpausok ka pa.
-Nakagat ka na? -Oo.
'Wag ka mag-alala.
Hindi. Ba't 'di mag-aalala, puputulin ang paa ko.
Lintik na bubuyog.
'Yan ginagawa ko araw-araw.
Kadalasan, masakit.
'Pag talikod ng malaki at matipunong Ukrainian,
gugulong ako sa lupa at sasabihing, "Kinagat ako."
Ngayong maayos na ang Operasyong Bubuyog,
aayusin ko naman ulit ang dam.
Nakakabanas naman ang tubig.
Hindi, kumuha kami ng malalaking bato.
At pagkatapos no'n, balik ako sa Operasyong Kuwago
at sinuwerte.
Pagkatapos ng gulong ginawa ni Kaleb sa pagtayo ng poste...
Kumusta, Dave?
Nakita ko siya, at naglulubog siya ng mga poste para sa British Telecom
at napakabait na mag-alok na tumulong magbutas, para sa'kin.
'Ayun pala, 'di ako ang unang nagbutas sa parteng ito.
Ito ang lungsod ng mga badger. Tingnan n'yo.
Sa lahat ng dako, may butas.
Tingnan n'yo ito.
Kahuhukay lang ng isang 'yan,
at tingnan n'yo ang dami ng lupang inilabas nila.
Pinasimulan ulit namin mga trap camera ng gabing iyon, ito ang nakita namin.
Ayaw ko sa mga badger.
Bukod sa kinakain nila halos lahat ng hedgehog sa Britain,
para silang mga teenager.
Nakahiga buong araw, babangon sa gabi, magdadala ng mga sakit,
maninira at tapos 'pag sumikat ang araw, babalik uli sa kama.
Pero ngayon, hindi sila matutulog.
Tama.
Tingnan mo iyan.
Oo nga.
Noong huli naming ginawa ito,
kasama ko ang isang tanga, nakapaling ito,
-pero tutuwid ito? -Oo.
Nang matapos at umalis na si Dave, ipinakita ko kay Kaleb.
Tingnan mo ito.
Ito ang nakukuha ko kapag mag-isa lang ako.
Inisip ko kung nasaan ka.
'Ayan. Tingnan mo.
At tingnan mo roon.
Oo nga.
-Pinutol mo ba ang poste? -Oo.
Pinutol hanggang 21 feet.
Limang talampakan ang inilubog.
Paano mo talaga ginawa?
Kumuha ako ng pala, at inikot para gumawa ng butas,
kinuha ang telehandler.
Sandali. Teka.
Nagbibiro ka ba?
Sa ngayon, ang plano kong mag-wilding ulit ng mga bahagi ng sakahan ay napakaayos.
Pero 'di lahat ito ay pang-kapaligiran.
May aktwal na pagsasaka pang dapat gawin.
Noong Pebrero, halimbawa, kailangang malaman kung ilang tupa ang buntis.
-Tama, ilagay mo kamay mo riyan. -Oo.
-Nasasalat mo ba ang gulugod? -Oo.
Kaya, nagkita kami nina Kevin at Ellen sa mobile sheep scanner.
BOB BLANDEN PAG-SCAN NG TUPA
Gwantes sa pagmamaneho 'yan?
Hindi.
'Di pa ako nakakita ng ganyang guwantes sa pagsasaka.
Bilis, pasok.
Sa sandaling makakita kami ng pasaway na tupa...
Diyos ko.
Parang mga kabayo.
Oras nang mag-gel at mag-scan.
'Ayun. May tupa.
Nakikita mo mga buto-buto nito? Ang leeg nito?
Para kang nars sa ultrasound ng isang ospital.
Tinuturo, "May ari ng lalaki."
Tingin mo, "Paano mo nalaman?"
Gulugod ba 'yan? 'Yong itim?
-Hindi, probe na nasa kamay ko. -Tama.
Isang tupa.
Tinuldukan ng pula.
Isa lang, kaya hindi produktibo.
Mas maigi nang may isa.
-Ilan diyan sa isa? -Wala.
-Wala? -Oo.
Wala?
Kung gusto mong magandang karne ng tupa, 'yan 'yon.
Ito, may dalawa.
Dalawa? Magaling.
Tapos na ang pag-scan...
Iyon na, tapos ka na.
...oras na para ilagay ang mga marka sa mga pinto.
Ilan sa bawat isa, Bob?
-Isang walang laman. -Oo.
-Labinlimang walang kapareha. -Oo.
Tatlong triplet at ang natitira ay kambal.
Ang dami nating tupa.
Mabuti.
Bob, maraming salamat sa pagiging tagapagdala ng mabuting balita.
Kasabay ng pagtapos ng scan ng mga tupa,
nakahanap ako ng laruan para sa dry stone waller ko
at ang puno ng seguridad ko, si Gerald.
-Motion sensor. -Oo.
Itali ito ng kable sa isang bagay. Diyan lang kayo.
Oo, pero doon ako natutulog.
Bawat soro, badger...
At siyempre, tuwing pinahihintulutan ng panahon,
magmamadali kami ni Kaleb sa traktora para mag-ani.
Na sa taong ito, 'di lang puno ng trigo, barley at rape,
dahil magiging bahagi rin sila ng proyekto kong wilding.
Ganitong oras noong isang taon, lahat ng mga gagamba at mga insekto
na nagtaglamig sa mga gilid ng damo
sa gilid ng mga bukid
ay pupunta sa mga bukid
para kainin ang lahat ng kulisap na naroon na sumisira sa mga pananim ko.
Gusto ko ang mga gagamba at insekto.
Kaibigan ko sila.
Ang problema, malaki itong bukid.
Napakalaki nito na gugugol ang isang gagamba
ng lima o anim na linggo para malibot ang buong bukid.
Kaya, gumawa ako ng plano.
Isasakripisyo ko ang ilan sa pananim ko para gumawa ng mga super highway
na pabibilising makapunta ang mga insekto sa gitna ng bukid.
At 'pag nagawa na ni Kaleb ang highway,
doon kami magpupunla ng mga buto gamit ang kamay namin.
-Mahusay pala ako rito. -Hindi ko alam 'yon.
Ang nawalang kita mula rito ay, ano,
-tatlong kapat ng isang acre? -Oo.
Mga 350 quid?
Oo, mga ganoon.
Okey, 'yon...
Ah, hindi ko maintindihan.
Oo, kasi sasabihin ng mga environmentalist,
"Hindi ba't napakatatalino nila!"
Kung gagana, nabago natin ang pagsasaka, nailigtas ang planeta, Nobel Prize.
Darating si Greta Thunberg.
Sa totoo lang, iniisip ko lang ito, nawalan ka ng 370 quid. Binabati kita.
Sa kabila ng hubad na realismo ni Kaleb, gustung-gusto ko ang project wilding ko.
At parating pa lang ang pinakamahusay,
dahil sa wakas ang centerpiece ng wetland ko
ay handa nang mapuno.
Ulit.
Ngayon ang araw na lumikha ako ng isang lagusan, na tawagin nating imburnal,
sa pagitan ng sapa at ang open-cast na mina na hinukay ko
gamit ang kahabag-habag na maliit na digger ni Kaleb.
'Eto na.
Okay, ang oras ng katotohanan.
'Ayan. 'Ayan... Tingnan mo!
Ito ang Victoria Falls!
Jay, mag-ingat ka lang.
Dapat magsuot ka ng life jacket, totoo.
Habang natutuwa ako sa makasaysayang sandaling ito, dumating si Kaleb.
Masdan ang aking nilikha.
Ako si Moises.
Sino si Moises?
-Nabasa mo ba ang Bibliya? -Hindi.
Sa Bibliya, may lalaking tinatawag na Moises.
-Oo. -At inaakay niya ang mga tao
palayo sa magulong lugar patungo sa isang mas mabuting lugar,
at nakarating sila sa Red Sea, at natigil sila,
at pagkatapos, naghiwalay ang tubig
at nakapaglakad sila sa sahig ng dagat at nakarating sa Lupang Ipinangako.
Kalokohan 'yan.
Sa loob lang ng isang araw, napuno ang sapa.
At kaagad, nagpasya akong punan ito ng pananghalian.
May 250 masarap na brown trout akong ganito kalaki para sa iyo.
Paboritong isda ko.
Hindi para tingnan, pero kainin.
Atras, atras.
Kita mo, oo. Tigil, tigil.
Ibababa ko 'yong likod at ilalagay natin itong chute na ito,
at ipadausdos natin sila.
Tama. Paano ako makakatulong?
Parang nasa Countryfile ako.
'Yon... Sige, tingnan ko kung makakatulong ako.
'Ayan silang lahat, kita mo.
Kaya ba nila 'yong ganyan kataas?
Ganyan talaga. Nakakita ka ng mga larawan
ng pagbabagsak ng trout ng Hercules sa Great Lakes sa Canada,
-na ginagawa nila mula sa mga eroplano? -Hindi.
Ang splash ng pagpunta nila roon ay okey lang.
Ginigising sila nito at hinahayaang umalis.
Marahan mo silang ipasok sa net,
sa gilid sila hihiga at malulunod sa ilalim.
Ha?
-Para silang tupa, may palikpik nga lang. -Oo.
Oo, idinedeklara kong bukas na ang Chipping Norton Waterpark.
Tingnan mo!
Nakakatawa.
Tingnan mo. Tumatalon sila. Tingnan mo. Masasayang isda.
Oo, masasaya sila.
Kailangang siguraduhin kong mabubuhay ang mga isda,
na walang katiyakan batay sa track record ko.
Maraming taon na ang nakaraan, may fish pond ang tatay ko
at mahilig siyang lumabas sa gabi,
magwiwisik ng pagkain at panonoorin ang mga karpa.
Inisip ko isang Pasko, "Magandang regalo,
"bibili pa ako ng karpa para sa pond niya."
Kaya, binili ko sa kanya itong ghost carp.
Ang ganda.
Excited siya, at nilagay namin sa pond niya,
at napagtanto kaagad kung bakit ghost carp ang tawag sa kanila.
'Di sila nakikita kapag nasa tubig sila.
Kaya, 'di makita ang mga isdang binili ko sa kanya.
Makaraan ang isang linggo, nawala lahat ang mga carp niya.
At tiningnan namin ang ghost carp sa libro dahil wala pang Internet noon.
'Yon pala, kinakain ng ghost carp ang ibang carp.
Kaya, bumili ako ng 'di nakikitang isda na pumatay ng nakikitang isda sa kanya.
Pero 'di ito oras para sa mga negatibong bagay dahil napakaganda ng lawa,
at 'di lang 'yon.
Sa wakas, magandang balita sa dam sa harap.
Napipigil nito ang tubig.
Trinabaho ko nang tatlong linggo?
Dalawang kamiseta ang nasira ko, apat na pares ng maong,
at nasira ang dalawang power drill na de-baterya ni Kaleb,
pero nagawa ko ito.
Tingnan mo ito.
Pero sa totoo lang, ang leaky dam ang tanging problema
sa nagiging medyo matagumpay na proyektong wilding.
Sa nakalipas na ilang linggo, gumawa ako ng bahay ng kuwago at kestrels.
Hinayaan kong maarawan ang lupa ng bukid.
Hinayaan kong tumubo ang mga ligaw na bulaklak
at ibinigay ang ilan sa mga pananim ko sa kalikasan.
At walang duda na lahat ng ito
ay nagresulta sa mas maayos na kapaligiran para sa mga insekto.
Na talagang layunin.
Kahit na gumastos nang libo-libo, gustong-gusto ko ito.
At ngayon, ang talagang kailangan ko ay ang papuri ni Charlie.
Heto siya.
Kumusta?
Mabuti.
Hinihintay ko lang sabihin mo ang mali
-sa mahalagang ginawa ko. -Wala, mukhang...
Ang ganda-ganda.
Sinabi mo iyan.
-Sabi mo ang ga... -Alam ko.
Sabi mo, ang galing ng gawa ko.
At sa totoo lang, naisip kong
may dapat pang ipagdiwang.
Nais ko lang sabihin, kung pwede,
tayo ang may pinakabasang planting season sa kasaysayan, oo? Sang-ayon ka?
-Natatandaan ko 'yan. Oo. -Okey.
Nagkaroon tayo ng Brexit.
At sa kabila ng lahat ng iyon, ako, sa unang taon ko, isang baguhan,
na may kaunting tulong mula sa iyo at kay Kaleb,
ay nakakuha ng lahat ng butong kailangan natin
-sa lupa. -Oo.
Ang ganda ng winter wheat.
Ang ganda ng winter barley.
Hindi kinakain ng mga kalapati ang rape.
Guro ito na nagbibigay ng magandang ulat.
Alam mo, talagang maganda ito.
Ang wilding na ito, ang landscaping ay maayos.
Lahat, sa unang pagkakataon, ay maayos,
at hangga't walang ibang mali, kikita tayo ng quids.
-Tama ang direksyon nito. -Mismo.
SA SUSUNOD
Ito ay pandaigdigang pandemya.
Dapat itigil ang hindi kailangang pakikipag-ugnayan sa iba.
Kumusta ka?
Naku, natatakot.
Magsisisenta na ako,
humithit ng 750,000 sigarilyo.
Nagka-pneumonia na, kaya may tama na ang baga ko.
-Kung tamaan ako nito... -Hindi malaki ang pag-asa.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni: Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor: Jessica Ignacio